Duyên khởi thuận chiều và Duyên khởi hoàn diệt
Duyên khởi thuận chiều cho thấy khổ sinh khởi do vô minh và các điều kiện; chiều hoàn diệt cho thấy khổ chấm dứt khi những điều kiện ấy được đoạn trừ.
Đọc bàiKhám phá câu hỏi, bài giải thích và đối chiếu Phật học. Chọn cách đọc phù hợp, từ lướt nhanh tiêu đề đến khám phá từng bài.
Duyên khởi thuận chiều cho thấy khổ sinh khởi do vô minh và các điều kiện; chiều hoàn diệt cho thấy khổ chấm dứt khi những điều kiện ấy được đoạn trừ.
Đọc bàiDuyên khởi từ kinh Nikāya đến Trung quán: giữ nguyên lý tính điều kiện và mục tiêu đoạn khổ, phát triển lập luận về Tánh Không, tự tính và hai chân lý.
Đọc bàiNghiệp là hành động có tác ý, không phải số phận định sẵn. Phân biệt nghiệp, quả nghiệp, các điều kiện khác và khả năng đổi hướng bằng lựa chọn hiện tại.
Đọc bàiNghiệp trong đạo Phật cốt ở tác ý (cetanā): sự chủ tâm dẫn đến hành động thân, khẩu, ý; không đồng nhất ý định, hậu quả và định mệnh.
Đọc bàiThân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp là ba cửa hành động có tác ý; phân tích 10 nghiệp đạo theo MN 41, AN 6.63 và cách tu sửa thân–khẩu–ý.
Đọc bàiThiện nghiệp và bất thiện nghiệp bắt đầu từ tác ý và các gốc tâm: tham, sân, si hoặc vô tham, vô sân, vô si. Phân biệt ý định, hành động và quả nghiệp.
Đọc bàiNghiệp là hành động có tác ý, quả nghiệp tùy duyên trổ; không có người thưởng phạt và không phải mọi khổ đau đều do nghiệp quá khứ.
Đọc bàiPhân biệt nghiệp cũ, nghiệp mới theo SN 35.146; vai trò của tác ý và lựa chọn hiện tại, không đồng nhất nghiệp với số phận.
Đọc bàiNghiệp có tác ý không tự mình quyết định toàn bộ kết quả: các pháp nương nhân duyên; phân biệt nghiệp, quả nghiệp và các điều kiện theo AN 6.63, SN 12.20, SN 36.21.
Đọc bàiNghiệp tiếp nối ra sao nếu không có linh hồn? Giải thích Vô ngã, Duyên khởi, tác ý và sự tiếp nối nhân quả theo Nikāya, không rơi vào thường kiến hay đoạn kiến.
Đọc bàiCác truyền thống Phật giáo cùng nhấn mạnh tác ý và trách nhiệm đạo đức, nhưng khác nhau trong cách giải thích nghiệp, tập khí, tái sinh và chuyển hóa.
Đọc bàiTừ niềm tin nghiệp báo đến việc nhận diện và chịu trách nhiệm với từng tác ý qua thân, khẩu, ý; thực tập xét hành động trước, trong và sau.
Đọc bàiLuân hồi là sự tiếp diễn sinh tử khi vô minh và tham ái chưa đoạn tận; được giải thích bằng Duyên khởi, không có linh hồn bất biến.
Đọc bàiTái sinh theo Duyên khởi không phải linh hồn thay thân xác: vô ngã, thức tùy duyên sinh, quan hệ nghiệp và trách nhiệm hiện tại.
Đọc bàiTheo Duyên khởi và Vô ngã, người tái sinh không phải một linh hồn bất biến, cũng không tách rời dòng nhân quả; phân biệt SN 12.17 và Milindapañha.
Đọc bàiDuyên khởi giải thích sự liên tục sinh tử qua nhiều đời bằng điều kiện, nghiệp và tham ái, không cần linh hồn bất biến; đối chiếu SN 12.2, MN 38 và SN 12.17.
Đọc bàiNghiệp nối các đời theo duyên khởi mà không cần linh hồn hay cái Ta bất biến; phân biệt vô ngã với đoạn diệt và trách nhiệm nghiệp quả.
Đọc bàiPhân biệt luân hồi từng khoảnh khắc như diễn giải tâm lý thực hành với luân hồi nhiều đời theo giáo lý tái sinh; hai cách nhìn không hoàn toàn đồng nghĩa.
Đọc bàiSáu cõi luân hồi gồm trời, a-tu-la, người, súc sinh, ngạ quỷ và địa ngục; giải thích khác biệt năm đường trong Nikāya, nghiệp, Duyên khởi và cách đọc ẩn dụ.
Đọc bàiTrung hữu là giai đoạn giữa chết và tái sinh theo một số truyền thống; chú giải Theravāda giải thích tái tục tức thời. Phân biệt kinh Nikāya, luận A-tì-đàm và bardo Tây Tạng, không giả định...
Đọc bàiTheravāda, Đại thừa và Kim Cương thừa cùng giải thích tái sinh qua nghiệp và duyên khởi nhưng khác nhau về tâm tái tục, thức tàng, trung hữu và bardo.
Đọc bàiMục tiêu tối hậu của Phật giáo không phải tái sinh vào cõi tốt mãi mãi mà là đoạn tận tham ái, khổ và sinh tử qua Bát Thánh đạo.
Đọc bàiTứ Thánh Đế vừa là bốn sự thật về khổ, nguyên nhân, sự chấm dứt và con đường, vừa là bốn nhiệm vụ: hiểu khổ, đoạn tập, chứng diệt và tu đạo.
Đọc bàiKhổ đế cần được hiểu trọn vẹn, không phải ghét bỏ. Phân biệt đau đớn, phản ứng sân hận và khát ái qua SN 56.11, SN 36.6 và thực hành Bát Thánh đạo.
Đọc bài