Thọ là gì? – Không hoàn toàn đồng nghĩa cảm xúc
Thọ (vedanā) là sắc thái dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính của kinh nghiệm; không đồng nhất với toàn bộ cảm xúc.
Đọc bàiKhám phá câu hỏi, bài giải thích và đối chiếu Phật học. Chọn cách đọc phù hợp, từ lướt nhanh tiêu đề đến khám phá từng bài.
Thọ (vedanā) là sắc thái dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính của kinh nghiệm; không đồng nhất với toàn bộ cảm xúc.
Đọc bàiXúc (phassa) là sự gặp gỡ của căn, cảnh và thức tương ứng; gồm sáu loại xúc, không chỉ sự chạm vật lý.
Đọc bàiÁi (taṇhā) là khát khao và bám víu, khác với mọi hình thức tình yêu hay mong muốn; hiểu ba loại ái và cách phân biệt với thiện chí.
Đọc bàiThủ (upādāna) là chấp giữ; bốn loại thủ gồm dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ và ngã luận thủ, liên hệ với ái và hữu trong duyên khởi.
Đọc bàiHữu (bhava) trong Duyên khởi là tiến trình hiện hữu hay trở thành do thủ làm điều kiện, không đơn thuần có nghĩa là ‘có’; phân biệt dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu và các cách giải thích truyền...
Đọc bàiSinh (jāti) trong Duyên khởi là sự xuất hiện của đời sống hữu tình và các uẩn, xứ tương ứng; nằm giữa hữu và già chết, cần phân biệt định nghĩa kinh điển với diễn giải thực hành.
Đọc bàiVô minh (avijjā) là không thấy đúng Tứ Thánh đế và bản chất có điều kiện của khổ, không đơn giản là thiếu kiến thức hay ít học.
Đọc bàiMinh (vijjā) là sự thấy biết đúng như thật về khổ và con đường chấm dứt khổ; cần phân biệt tuệ giác giải thoát với kiến thức thông thường và các nghĩa khác như tam minh.
Đọc bàiChánh (sammā) trong Bát Chánh Đạo chỉ sự đúng đắn và phù hợp với con đường đoạn trừ khổ, bao gồm trí tuệ, đạo đức và tu dưỡng tâm, không chỉ là đúng theo quy ước xã hội.
Đọc bàiTà (micchā) trong Phật học là sự sai lệch so với con đường chấm dứt khổ, không đơn giản là đánh giá một con người xấu; cần phân biệt tà kiến, tà ngữ và các chi phần khác.
Đọc bàiThiện (kusala) trong Phật học là trạng thái và hành động lành mạnh, khéo léo, giúp giảm tham sân si; rộng hơn việc được xã hội xem là tốt.
Đọc bàiBất thiện (akusala) là trạng thái tâm và hành động có gốc tham, sân, si, có xu hướng dẫn đến khổ; không đồng nghĩa mọi nghĩa của từ tội lỗi.
Đọc bàiPhước (puñña) là giá trị thiện lành và tiềm năng quả tốt của hành động có tác ý, không phải điểm thưởng tâm linh. Ba nền tảng làm phước là bố thí, trì giới và tu tập tâm.
Đọc bàiNghiệp (kamma) chủ yếu là hành động có tác ý, không phải định mệnh quyết định toàn bộ cuộc đời; hiểu nghiệp đúng giúp sống có trách nhiệm và tránh đổ lỗi cho người chịu khổ.
Đọc bàiQuả (vipāka) là quả chín muồi của nghiệp có tác ý, không đồng nghĩa mọi biến cố tốt xấu trong đời; hiểu đúng giúp tránh định mệnh luận và đổ lỗi cho người gặp khổ.
Đọc bàiDuyên (paccaya) là điều kiện cho các hiện tượng sinh khởi và biến đổi. Duyên khởi không giản lược sự việc thành một nguyên nhân đơn tuyến hay số phận bất biến.
Đọc bàiĐịnh (samādhi) là sự ổn định và nhất tâm, rộng hơn khả năng tập trung thông thường; chánh định thuộc Bát Chánh Đạo được nuôi dưỡng cùng giới, chánh niệm và trí tuệ.
Đọc bàiTuệ (paññā) là sự hiểu biết đúng về khổ, duyên khởi, vô thường và vô ngã; khác với việc chỉ tích lũy thông tin hoặc có trí thông minh thông thường.
Đọc bàiNiệm (sati) không chỉ là chú ý mà còn là năng lực nhớ, không quên và duy trì nhận biết đúng hướng; chánh niệm gắn với bốn niệm xứ, tỉnh giác, giới và tuệ.
Đọc bàiXả (upekkhā) là sự quân bình không thiên lệch, đi cùng từ bi và trí tuệ, không đồng nghĩa với thờ ơ, cam chịu hoặc cảm thọ trung tính.
Đọc bàiMettā là lòng từ hay thiện ý mong chúng sinh được an vui, không đồng nhất với tình cảm riêng tư, bám víu hoặc chiều theo mọi hành vi.
Đọc bàiGiải thích karuṇā (bi) là tâm hướng đến việc giảm khổ, phân biệt lòng bi với thương hại mang tính hạ thấp, sự chìm đắm trong đau khổ và thái độ dung túng; nêu vị trí của karuṇā trong bốn vô...
Đọc bàiGiải thích muditā (hỷ) là niềm hoan hỷ trước hạnh phúc và thành tựu của người khác; phân biệt với vui vẻ thông thường, xu nịnh, ganh đua và cổ vũ hành vi sai; trình bày vị trí của hỷ trong b...
Đọc bàiGiải thích saddhā (tín) như lòng tin cậy có thể khởi đầu việc học và thực hành, phân biệt với mê tín, cố chấp và xác tín do kinh nghiệm; đối chiếu tinh thần xem xét trong Kinh Kālāma và gợi...
Đọc bài