“Tức tâm tức Phật” và “phi tâm phi Phật” – Thiền ngữ đang phá chấp gì?
Hai thiền ngữ “tức tâm tức Phật” và “phi tâm phi Phật” có thể là phương tiện đối trị chấp tìm Phật bên ngoài và chấp tâm như bản thể bất biến.
Tra cứu Phật học
Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
4.000 câu hỏi·59 giáo lý·4 truyền thống
4.000 kết quảTrang 107 / 167
“Minh tâm kiến tánh” – Thấy tâm hay thấy bản tính của tâm?
Giải thích minh tâm kiến tánh trong Thiền tông, phân biệt quan sát tâm và trực nhận bản tính, tránh chấp một bản ngã thường hằng.
“Kiến tánh thành Phật” – “Thành Phật” ở đây nên hiểu đến mức nào?
Giải thích kiến tánh thành Phật trong Thiền tông, phân biệt trực nhận với Phật quả viên mãn, tránh hiểu ngộ là khỏi cần tu.
“Bản lai vô nhất vật” – Có phải phủ nhận mọi tồn tại?
“Bản lai vô nhất vật” không phủ nhận thế giới hay nhân quả; câu kệ Thiền tông hướng đến phá chấp vào bản thể cố định và cái tôi.
“Bồ-đề bổn vô thọ” – Công án lịch sử hay lời tuyên bố siêu hình?
Giải thích “Bồ-đề bổn vô thọ” như lời phá chấp trong truyền thống Đàn Kinh, phân biệt giá trị giáo lý, dị bản lịch sử và cách hiểu sai về tánh Không.
“Tâm bình thế giới bình” – Có phải chỉ cần đổi tâm, không cần đổi hoàn cảnh?
Tâm bình giúp thay đổi cách nhận biết và hành động, nhưng không thay thế việc giải quyết hoàn cảnh thực tế; cần kết hợp chánh niệm, từ bi và trách nhiệm.
Tâm bình không xóa chiến tranh, bệnh tật và bất công bên ngoài
Tâm bình giúp ứng phó sáng suốt nhưng không tự xóa chiến tranh, bệnh tật và bất công; cần kết hợp tu tập với hành động và giải pháp thực tế.
Chuyển tâm không thay thế hành động thực tế
Chuyển tâm giúp thay đổi nhận thức và động cơ, nhưng không thay thế điều trị, giải quyết xung đột, bảo vệ an toàn và các hành động cụ thể.
Phật giáo hướng nội nhưng không nhất thiết phủ nhận thế giới bên ngoài
Phật giáo chú trọng quan sát tâm nhưng không phủ nhận thế giới bên ngoài; duyên khởi, đạo đức và hành động thực tế luôn cần được xem xét.
“Tất cả do tâm” – Một câu đơn giản có thể dẫn đến đổ lỗi nạn nhân thế nào?
Câu “tất cả do tâm” có thể dẫn đến đổ lỗi nạn nhân khi quy bệnh tật, bạo lực và bất công cho suy nghĩ hay nghiệp của người chịu hại; cần hiểu tâm trong mạng lưới nhân duyên và ứng xử từ bi.
Người bệnh không phải vì “tâm chưa đủ tích cực”
Người bệnh không phải vì tâm chưa đủ tích cực. Phân biệt các nguyên nhân bệnh tật, vai trò hỗ trợ của tâm lý và cách chăm sóc từ bi không đổ lỗi.
Người nghèo không phải chỉ vì “tâm nghèo”
Nghèo đói không chỉ do tư duy hay “tâm nghèo”. Phân tích các điều kiện kinh tế, xã hội, giáo lý duyên khởi và cách giúp đỡ không đổ lỗi.
Khổ tâm có nguyên nhân tâm lý nhưng hoàn cảnh khách quan vẫn tồn tại
Khổ tâm chịu tác động từ phản ứng tâm lý nhưng hoàn cảnh khách quan vẫn có thật và cần giải quyết; thực hành Phật giáo kết hợp chuyển tâm với hành động.
Tâm và thế giới tác động qua lại trong mạng lưới Duyên
Tâm, thân, hoàn cảnh và hành vi tác động qua lại theo các điều kiện; hiểu duyên khởi giúp tránh cả tâm tạo tất cả lẫn phủ nhận vai trò tu tập.
Tu tâm không phải phủ nhận thân, xã hội và hoàn cảnh
Tu tâm là chuyển hóa phản ứng bất thiện, không phải phủ nhận thân thể, quan hệ xã hội và hoàn cảnh khách quan; cần kết hợp tỉnh thức với chăm sóc và hành động.
Từ “tâm dẫn đầu” đến Chánh kiến – Đừng biến Phật pháp thành chủ nghĩa suy nghĩ tích cực
“Tâm dẫn đầu” nhấn mạnh vai trò của ý định và hành vi, không có nghĩa suy nghĩ tích cực quyết định mọi biến cố; chánh kiến cần nhận diện nhiều nhân duyên và hành động đúng.
“Mọi thứ đều vô thường” có chính xác bằng “các hành vô thường” không?
Phân biệt cách nói “mọi thứ đều vô thường” với công thức “các hành vô thường” trong Pháp Cú; làm rõ phạm vi pháp hữu vi và pháp vô vi.
Niết-bàn có vô thường không? – Vì sao phải phân biệt “hành” và “pháp”?
Giải thích vì sao Niết-bàn được xem là vô vi, không thuộc các hành hữu vi vô thường; phân biệt saṅkhāra và dhamma trong ba pháp ấn.
“Các pháp vô ngã” có bao gồm Niết-bàn?
Theo cách giải thích Theravāda, công thức các pháp vô ngã bao gồm Niết-bàn vô vi; phân biệt pháp và hành, vô ngã và vô thường.
Nếu Niết-bàn vô ngã, tại sao không gọi Niết-bàn vô thường?
Giải thích vì sao Niết-bàn vô ngã nhưng không thuộc các hành vô thường: phân biệt saṅkhāra và dhamma theo Theravāda.
“Sắc không phải Ta” khác “Sắc không tồn tại” thế nào?
Phân biệt sắc vô ngã với việc phủ nhận sắc: sắc không phải tự ngã nhưng vẫn có tác động và cần được chăm sóc.
“Thọ không phải Ta” – Cảm giác của tôi nhưng không phải tôi?
Thọ là cảm giác dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính; có thể nói “của tôi” theo quy ước nhưng không nên chấp thọ là tự ngã bất biến.
“Tưởng không phải Ta” – Ký ức và nhận dạng không phải bản ngã thường hằng
Giải thích tưởng uẩn, ký ức và nhận dạng theo giáo lý vô ngã: chúng có ích và hiện hữu theo quy ước nhưng không phải bản ngã thường hằng.
“Hành không phải Ta” – Ý chí cũng không phải một chủ thể tuyệt đối?
Giải thích hành uẩn, tác ý và ý chí theo giáo lý vô ngã: không có chủ thể tuyệt đối nhưng vẫn có lựa chọn, nghiệp và trách nhiệm.
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.