Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Vì sao có “Ta” khi Phật giáo dạy Vô ngã? 1. Vấn đề tưởng như nghịch lý Phật giáo dạy Vô ngã (anattā/anātman), nhưng trong đời sống chúng ta vẫn nói: tôi đang suy nghĩ; tôi đang đau; tôi đã làm việc ấy; tôi phải chịu trách nhiệm; tôi tu tập; tôi sinh ra và rồi sẽ chết. Nếu không có “Ta”, vậy ai đang suy nghĩ, ai tạo ngh…
Thân kiến – Ngã mạn – Chấp ngã khác nhau như thế nào? Trong Phật giáo, thân kiến, ngã mạn và chấp ngã đều liên quan đến cảm nhận về một cái “tôi”, nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa. Có thể hiểu ngắn gọn: Thân kiến là một quan điểm sai lầm về cái tôi. Ngã mạn là cảm thức vi tế “tôi là” và sự đo lường mình với người khác.…
VÔ NGÃ CÓ PHẢI LÀ “KHÔNG CÓ GÌ TỒN TẠI”? 1. Trả lời ngắn gọn Không. Vô ngã (anattā/anātman) không có nghĩa: “Không có con người.” Cũng không có nghĩa: “Không có gì tồn tại.” Và càng không có nghĩa: “Mọi thứ chỉ là ảo giác nên làm gì cũng được.” Điều Phật giáo phủ nhận là việc xem những pháp vô thường, do duyên sinh — đ…
Nếu không có linh hồn thường hằng, cái gì tái sinh? Đây là một trong những câu hỏi khó nhất khi tiếp cận Phật giáo: Nếu Phật giáo dạy vô ngã, không có một linh hồn hay bản ngã thường hằng, vậy sau khi chết cái gì đi tái sinh? Câu trả lời ngắn gọn là: Theo Phật giáo, không có một “cái tôi” bất biến rời thân này rồi đi v…
NGHIỆP ĐI THEO AI NẾU KHÔNG CÓ MỘT CÁI “TA” CỐ ĐỊNH? 1. Trả lời ngắn gọn Theo Phật giáo, nói chính xác thì: Nghiệp không cần “đi theo” một cái Ta thường hằng. Điều tiếp tục là: quan hệ nhân quả giữa các hành động có tác ý và những kết quả có điều kiện phát sinh từ chúng. Vì vậy Phật giáo không cần giả định: một linh hồ…
Nghiệp có phải số phận? Có thể thay đổi nghiệp không? 1. Trả lời ngắn gọn Nghiệp không phải số phận đã được định sẵn. Trong Phật giáo, nghiệp (kamma/karma) về căn bản là hành động có tác ý qua thân, lời nói và tâm ý. Nghiệp tạo điều kiện cho những kết quả nhất định, nhưng Phật giáo không chủ trương: “Mọi việc xảy ra vớ…
Nhân quả và nghiệp quả có phải là một? 1. Trả lời ngắn gọn Không hoàn toàn. Trong cách nói thông thường, “nhân quả” và “nghiệp quả” thường được dùng như từ đồng nghĩa. Nhưng nếu phân tích theo giáo lý Phật giáo: Nhân quả là nguyên lý rộng về sự sinh khởi của kết quả tùy thuộc nguyên nhân và điều kiện. Trong khi: Nghiệp…
Tại sao người làm thiện vẫn gặp khổ, người làm ác vẫn gặp may? Một trong những nghi vấn thường gặp về nghiệp và nhân quả là: Nếu làm thiện đưa đến quả tốt và làm ác đưa đến quả xấu, tại sao có người sống lương thiện vẫn bệnh tật, nghèo khó, gặp tai họa; trong khi có người làm điều bất thiện lại giàu có, thành công và s…
CỘNG NGHIỆP VÀ BIỆT NGHIỆP – CÓ PHẢI MỌI TAI HỌA ĐỀU DO NGHIỆP? 1. Trả lời ngắn gọn Không nên hiểu rằng mọi tai họa xảy ra đều là quả của nghiệp quá khứ. Trong Phật giáo: Nghiệp (kamma/karma) là một loại nhân duyên quan trọng, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất của mọi hiện tượng. Một trận động đất, bão, dịch bệnh,…
“Tùy duyên” có phải mặc kệ mọi việc xảy ra? 1. Trả lời ngắn gọn Không. Nếu “tùy duyên” được hiểu là: “Chuyện gì đến thì đến, tôi không cần làm gì.” thì đó không phải tinh thần đầy đủ của giáo lý Phật giáo. Một cách hiểu phù hợp hơn là: Thấy rõ những điều kiện đang có, làm điều thích hợp trong khả năng của mình, nhưng k…
Tùy duyên nhưng không tùy tiện – Ranh giới nằm ở đâu? 1. “Tùy duyên” không có nghĩa là mặc kệ Trong đời sống Phật giáo thường gặp lời khuyên: “Tùy duyên nhưng không tùy tiện.” Câu này diễn đạt một tinh thần phù hợp với nhiều nguyên lý Phật giáo, nhưng không nên mặc nhiên xem đây là lời nguyên văn của Đức Phật trong kin…
Buông bỏ khác buông xuôi như thế nào? “Buông bỏ” là một trong những lời khuyên thường được nhắc đến khi nói về Phật giáo: Hãy biết buông bỏ. Nhưng nếu hiểu không đúng, “buông bỏ” rất dễ biến thành: “Thôi mặc kệ.” “Không cần cố gắng nữa.” “Chuyện gì đến thì đến.” “Đời vô thường nên làm gì cũng vậy.” Đó không phải ý nghĩ…
KHÔNG CHẤP TRƯỚC CÓ PHẢI KHÔNG QUAN TÂM? 1. Trả lời ngắn gọn Không. Trong Phật giáo: Không chấp trước không có nghĩa là không quan tâm. Một người không chấp trước vẫn có thể: yêu thương; chăm sóc gia đình; giúp đỡ người khác; làm việc hết sức; bảo vệ điều đúng; chịu trách nhiệm; đau khi người thân gặp nạn. Điểm khác nằ…
Vô sở trụ và buông xả có phải cùng một nghĩa? 1. Trả lời ngắn gọn Không hoàn toàn. Hai khái niệm gặp nhau ở điểm: Không để tâm bám chấp vào đối tượng. Nhưng trọng tâm khác nhau: Buông xả nhấn mạnh việc buông sự nắm giữ, tham ái, chống đối và chấp thủ. Vô sở trụ nhấn mạnh rằng tâm không thiết lập chỗ bám vào bất kỳ pháp…
Pháp thế gian và pháp xuất thế gian – Ranh giới nằm ở đâu? 1. “Thế gian” không đồng nghĩa với xấu Trong ngôn ngữ thông thường, người ta dễ hiểu: pháp thế gian = tiền bạc, gia đình, công việc, danh vọng, đời sống xã hội; pháp xuất thế gian = đi tu, thiền định, tụng kinh, sống trong chùa. Cách phân chia ấy quá đơn giản.…
Pháp hữu vi, pháp vô vi và Niết-bàn liên hệ thế nào? Ba khái niệm: pháp hữu vi – pháp vô vi – Niết-bàn có quan hệ rất gần nhau, nhưng không phải mọi truyền thống Phật giáo đều phân loại chúng giống hệt nhau. Câu trả lời cô đọng nhất là: Pháp hữu vi là những pháp sinh khởi do điều kiện và chịu biến đổi. Pháp vô vi là ph…
NIẾT-BÀN LÀ GÌ NẾU KHÔNG PHẢI MỘT “CÕI” ĐỂ ĐI ĐẾN? 1. Trả lời ngắn gọn Niết-bàn (Pāli: Nibbāna, Sanskrit: Nirvāṇa) không nên hiểu đơn giản như: một thế giới hoặc địa điểm mà người giác ngộ chết rồi chuyển đến. Trong giáo lý Phật giáo sơ kỳ, Niết-bàn trước hết được nói đến như: sự đoạn tận tham, sân, si; sự chấm dứt ái,…
Giải thoát – Giác ngộ – Niết-bàn có phải cùng một việc? 1. Trả lời ngắn gọn Không hoàn toàn, nhưng chúng liên hệ mật thiết. Có thể tạm phân biệt: Giác ngộ (bodhi) → nhấn mạnh thấy biết, tỉnh thức, chứng ngộ. Giải thoát (vimutti/vimokṣa) → nhấn mạnh được giải phóng khỏi những gì trói buộc. Niết-bàn (nibbāna/nirvāṇa) → n…
Tu-đà-hoàn đã giác ngộ chưa? Bốn Thánh quả khác nhau ở đâu? 1. Trả lời ngắn gọn Có, nếu “giác ngộ” được dùng theo nghĩa đã trực chứng chân lý và bước vào hàng Thánh. Nhưng: Chưa, nếu “giác ngộ” được dùng với nghĩa giải thoát hoàn toàn, mọi lậu hoặc và kiết sử đã đoạn tận. Tu-đà-hoàn (Sotāpanna, Dự lưu/Nhập lưu) là Thán…
Mười kiết sử – Điều gì thực sự trói buộc chúng sinh vào sinh tử? Tại sao chúng sinh tiếp tục luân hồi? Có phải vì một thế lực nào đó giữ chúng ta trong sinh tử? Theo Phật giáo, sự trói buộc căn bản không nằm ở một quyền lực bên ngoài. Con người bị trói buộc bởi chính những nhận thức sai lầm, tham ái, chấp thủ và khuynh…
ĐOẠN TẬN THAM SÂN SI CÓ NGHĨA LÀ KHÔNG CÒN CẢM XÚC? 1. Trả lời ngắn gọn Không. Đoạn tận tham – sân – si không có nghĩa: trở thành người không còn cảm giác, tình cảm hay khả năng quan tâm. Phật giáo không đặt mục tiêu biến con người thành một trạng thái: lạnh lùng – vô cảm – không vui – không buồn – không yêu thương. Đi…
Dục, tham và ái khác nhau như thế nào? 1. Trả lời ngắn gọn Dục – tham – ái có liên hệ mật thiết nhưng không phải cùng một khái niệm. Có thể tạm hiểu: Dục → muốn, mong muốn hoặc dục lạc; phải xem thuật ngữ gốc và văn cảnh. Ái → sự khát khao, thèm muốn, muốn kinh nghiệm tiếp tục hoặc muốn thoát khỏi điều mình không thích…
Ái – Thủ – Hữu: Từ một ham muốn đến một đời sống mới 1. Từ một cảm giác đến cả một đời sống Một trong những chuỗi quan trọng nhất của Duyên khởi là: Thọ → Ái → Thủ → Hữu → Sinh → Già chết Pāli: Vedanā → Taṇhā → Upādāna → Bhava → Jāti → Jarāmaraṇa Thoạt nhìn, đây có vẻ chỉ là một lý thuyết về tái sinh. Nhưng khi quan sá…
Vô minh là không biết kiến thức hay không thấy đúng sự thật? Trong đời thường, “vô minh” dễ được hiểu là: không biết – thiếu hiểu biết – ít học – thiếu kiến thức. Nhưng avijjā (Pāli) hay avidyā (Sanskrit) trong Phật giáo có nghĩa chuyên biệt hơn nhiều. Câu trả lời ngắn gọn là: Vô minh không chủ yếu là thiếu kiến thức t…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.