Citta – Mano – Viññāṇa: Vì sao đều có lúc được dịch là tâm/thức?
Giải thích Citta, Mano và Viññāṇa trong Nikāya và các truyền thống, phân biệt tâm, ý, thức theo văn cảnh, sáu căn và năm uẩn.
Đọc bàiKhám phá câu hỏi, bài giải thích và đối chiếu Phật học. Chọn cách đọc phù hợp, từ lướt nhanh tiêu đề đến khám phá từng bài.
Giải thích Citta, Mano và Viññāṇa trong Nikāya và các truyền thống, phân biệt tâm, ý, thức theo văn cảnh, sáu căn và năm uẩn.
Đọc bàiVô ngã không phủ nhận con người quy ước mà giúp thấy thân tâm không phải một cái Ta thường hằng, độc lập, toàn quyền điều khiển.
Đọc bàiGiải thích vô ngã qua sắc, thọ, tưởng, hành, thức; nêu lập luận SN 22.59, ví dụ thực hành và phân biệt các tầng luận giải.
Đọc bàiKhi bị chê, cảm thọ khó chịu dễ bị đồng nhất với cái tôi; quán vô ngã giúp quan sát phản ứng, nhận góp ý và giữ ranh giới lành mạnh.
Đọc bàiNhận biết sân đang sinh khởi giúp bớt đồng nhất cơn giận với cái tôi; quán thân, cảm thọ, tâm và chọn ứng xử có trách nhiệm.
Đọc bàiDự lưu đoạn thân kiến về năm thủ uẩn, nhưng chưa đoạn tận ngã mạn và mọi phiền não; phân biệt vô ngã và bốn quả thánh.
Đọc bàiTrong Theravāda, “con người” là danh xưng quy ước cho tiến trình năm uẩn duyên sinh; vô ngã phủ nhận tự ngã bất biến, không phủ nhận trách nhiệm đạo đức và đời sống thường ngày.
Đọc bàiSo sánh giáo lý vô ngã trong kinh Phật giáo sơ kỳ, Theravāda, Đại thừa và Kim Cương thừa: những điểm chung, khác biệt về nguồn và cách thực hành.
Đọc bàiVô thường chỉ tính đổi thay của năm uẩn; vô ngã là không nên chấp năm uẩn làm một tự ngã bất biến, hoàn toàn kiểm soát. Phân tích theo SN 22.59.
Đọc bàiQuán vô thường qua Thân – Thọ – Tâm – Pháp theo MN 10, MN 118; nhận biết sinh-diệt của thân, cảm thọ, tâm và những nhóm pháp, bớt chấp thủ mà không bi quan.
Đọc bàiQuán tâm trong Tứ niệm xứ: nhận biết tâm có tham mà không đồng nhất trạng thái duyên sinh ấy với bản ngã, đồng thời giữ trách nhiệm đối với hành động.
Đọc bàiGiữ giới đồng thời giảm tổn hại cho người khác và vun bồi sự an ổn, tỉnh giác cùng trí tuệ của người thực hành.
Đọc bàiĐịnh sơ cơ là rèn khả năng nhận biết và quay lại đối tượng, không phải ép tâm trống rỗng; tìm hiểu chánh niệm, tinh tấn và sự an tịnh.
Đọc bàiChánh niệm và định làm tâm bớt tán loạn, giảm sự che lấp của triền cái, tạo nền cho tuệ quán nhận ra các pháp theo duyên sinh, vô thường và không đáng chấp thủ.
Đọc bàiTuệ quán năm uẩn là thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức vô thường, chịu sự chi phối của duyên và không phải tự ngã; phân biệt năm uẩn với năm thủ uẩn.
Đọc bàiTuệ Vô ngã là thấy năm uẩn không phải tự ngã thường hằng, độc lập; hiểu đúng không phủ nhận con người quy ước, nghiệp và trách nhiệm.
Đọc bài