Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Phòng hộ căn can thiệp trước khi Ái mạnh lên thế nào? Trả lời ngắn gọn Phòng hộ căn (indriya-saṃvara) là gìn giữ sự tỉnh giác khi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý tiếp xúc với đối tượng. Khi thấy, nghe hoặc suy nghĩ một điều hấp dẫn hay khó chịu, người tu học không vội nắm lấy tướng chung, chi tiết để nuôi tham muốn hoặc…
Chánh niệm nhận ra Thọ trước khi tâm chạy theo nó Trả lời ngắn gọn Chánh niệm (sati) là khả năng ghi nhận, nhớ biết đối tượng đang được quan sát mà không vội chạy theo phản ứng. Khi một cảm thọ (vedanā) xuất hiện, ta có thể biết nó là dễ chịu, khó chịu hay không khổ không lạc. Nhận ra cảm thọ giúp có cơ hội không để sự…
Chánh tinh tấn làm gì khi bất thiện chưa sinh? Trả lời ngắn gọn Chánh tinh tấn (sammā-vāyāma) đối với điều bất thiện chưa sinh là nỗ lực tạo điều kiện để các trạng thái bất thiện chưa phát sinh không có cơ hội khởi lên. Đây là chánh cần thứ nhất trong bốn chánh cần: phát khởi ý muốn, cố gắng, khơi dậy năng lực và giữ t…
Chánh tinh tấn làm gì khi Sân đã sinh? Trả lời ngắn gọn Khi sân (dosa) đã phát sinh, chánh tinh tấn (sammā-vāyāma) là nỗ lực đúng cách để nhận biết, không tiếp tục nuôi dưỡng và đoạn trừ trạng thái bất thiện ấy. Đây là chánh cần thứ hai trong bốn chánh cần. Không phải cố giả vờ rằng mình không giận, cũng không phải mặc…
Chánh ngữ làm gì khi tâm đã bị kích động? Trả lời ngắn gọn Khi tâm đã bị kích động bởi giận dữ, lo sợ hoặc tổn thương, chánh ngữ (sammā-vācā) giúp ta không để cảm xúc nhất thời điều khiển lời nói. Thực hành này không đòi phải im lặng mãi, càng không có nghĩa chịu đựng bất công. Điều cần làm là dừng những lời có khả năn…
Chánh định tạo nền để không bị từng cảm thọ lôi đi thế nào? Trả lời ngắn gọn Chánh định (sammā-samādhi) là một chi của Bát chánh đạo, giúp tâm được an trú và tập trung theo hướng thiện, làm nền cho chánh niệm và trí tuệ. Khi tâm bớt tán loạn, người tu có thêm điều kiện nhận biết cảm thọ dễ chịu, khó chịu hoặc trung tín…
Chánh kiến giúp nhận rõ khổ, nhân duyên của khổ và phương hướng thực hành; phân biệt sự kiện, cảm thọ với suy diễn của tâm.
Tuệ thấy Thọ vô thường làm Ái suy yếu thế nào? Trả lời ngắn gọn Khi có trí tuệ nhận ra Thọ (vedanā) là vô thường, người thực hành dần không còn xem cảm giác dễ chịu là thứ phải giữ mãi, cảm giác khó chịu là thứ phải xua đuổi bằng mọi giá, hoặc cảm giác trung tính là điều không đáng chú ý. Nhờ nhận ra cảm thọ sinh khởi…
Tuệ quán Vô ngã giúp nhận biết năm uẩn không phải cái Ta cố định, từ đó giảm đồng nhất, tham ái và chấp thủ mà vẫn sống có trách nhiệm.
Ly tham là buông sự khát ái, bám giữ vào cảm thọ; không phải ép mình hết thích, hết vui hay phủ nhận tình cảm.
Ly tham là thấy cảm thọ và đối tượng mà không để tham ái buộc tâm chạy theo, chiếm hữu hay bám giữ; không đồng nghĩa vô cảm.
Xúc làm duyên cho thọ, nhưng cảm thọ không buộc tâm phải tiếp tục nuôi dưỡng ái và thủ; chánh niệm và trí tuệ giúp giảm khổ.
Có Thọ nhưng không nhất thiết có Ái Trả lời ngắn gọn Có cảm thọ (thọ, vedanā) không đồng nghĩa nhất thiết sẽ phát sinh ái (taṇhā). Một người có thể nhận biết sự dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính mà không tiếp tục nuôi dưỡng sự khát khao nắm giữ, xua đuổi hay tìm kiếm thêm. Giáo lý Duyên khởi nêu “do thọ làm duyên, ái s…
Có điều khó chịu nhưng không nhất thiết có Sân Trả lời ngắn gọn Cảm giác khó chịu không đồng nghĩa với sân hận. Chúng ta có thể nghe một lời chê, gặp tiếng ồn, bị đau thân hay thất vọng vì một việc không như ý; cảm thọ khó chịu có thể xuất hiện, nhưng tâm không nhất thiết phải nuôi ý chống đối, công kích hoặc trả đũa.…
Có cái thấy không đồng nghĩa phải chấp đó là Tôi hay của tôi. Quán sáu căn và năm uẩn giúp giảm đồng nhất, chấp thủ mà vẫn hành động có trách nhiệm.
Giải thích vì sao cảm thọ vẫn hiện hữu nhưng ta có thể không nuôi tiếp ái và thủ, qua Duyên khởi và ví dụ hai mũi tên.
Khi bị chê, Tứ Niệm Xứ giúp nhận ra phản ứng thân, cảm thọ khó chịu, tâm sân và các hiện tượng sinh diệt để đáp lời sáng suốt.
Khi bị chê, năm uẩn biểu hiện qua thân thể, cảm thọ khó chịu, nhận diện lời chê, tác ý phản ứng và sự nhận biết; quan sát giúp bớt chấp thủ.
Khi bị chê, nhận diện sắc, thọ, tưởng, hành, thức trong kinh nghiệm nghe, cảm giác, nhận biết và phản ứng; hiểu đúng để bớt chấp thủ.
Qua ví dụ bị chê, tìm hiểu sáu căn, nhĩ xúc, cảm thọ và phản ứng tâm; cách ứng dụng chánh niệm để không vội đồng nhất lời chê với bản ngã.
Duyên khởi giúp thấy khi bị chê, xúc và thọ có thể làm duyên cho ái, thủ và khổ tâm; thực tập nhận biết để không nuôi dưỡng thêm phản ứng.
Khi bị chê, cảm thọ khó chịu có thể làm duyên cho khát ái và phản ứng sân; thực hành là nhận biết thọ, sự muốn và bực tức trước khi đáp lời.
Khi bị chê, khổ tâm có thể tăng lên vì bám giữ hình ảnh về bản thân; quan sát cảm thọ, ý nghĩ và phản ứng giúp nhận diện chấp thủ và ứng xử tỉnh táo.
Thân kiến chấp năm uẩn liên hệ với tự ngã, còn ngã mạn là dấu vết vi tế “tôi là”. SN 22.89 cho thấy chúng không đồng thời đoạn tận; thực hành quan sát khi bị chê.
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.