Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Học thuộc kinh có phải có trí tuệ? Một người có thể đọc thuộc lòng hàng chục bài kinh. Có thể nhớ: Tứ Thánh Đế, Bát Chánh Đạo, Ngũ uẩn, Thập nhị nhân duyên, ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Có thể nói chính xác: Pāli, Sanskrit, Hán văn. Có thể trích dẫn: kinh nào, phẩm nào, đoạn nào. Nhưng khi bị người khác xúc phạm: nổi sân…
Biết Vô thường và thấy Vô thường khác nhau thế nào? Hầu như ai cũng biết: Con người rồi sẽ già. Người thân rồi có lúc phải xa nhau. Tiền bạc có thể mất. Sức khỏe thay đổi. Cảm xúc không tồn tại mãi. Cuối cùng ai cũng chết. Nếu chỉ cần biết những điều ấy là đã thấy Vô thường, thì gần như tất cả mọi người đều đã có tuệ V…
Biết Vô ngã và chứng nghiệm Vô ngã khác nhau thế nào? Một người học Phật có thể giải thích rất chính xác: anattā – vô ngã không có nghĩa: “con người hoàn toàn không tồn tại.” Người ấy biết: năm uẩn vô thường, các pháp do duyên sinh, không có một tự ngã thường hằng, độc lập và hoàn toàn làm chủ thân tâm. Người ấy thậm c…
Kiến thức Phật học có thể trở thành chướng ngại không? Một người có thể: thuộc rất nhiều kinh, biết nhiều thuật ngữ Pāli và Sanskrit, phân biệt hàng chục trường phái, hiểu Duyên khởi, giải thích Tính Không, tranh luận rất giỏi về vô ngã. Nhưng khi bị xúc phạm: vẫn nổi sân dữ dội. Khi bị phản bác: không chịu nổi. Khi ng…
Chánh kiến là gì? Trong Bát Chánh Đạo, chi đầu tiên là: Chánh kiến – sammā-diṭṭhi. Thông thường, Chánh kiến được dịch là: cái thấy đúng, hiểu biết đúng, quan điểm đúng. Nhưng cách dịch này dễ tạo một hiểu lầm: Chánh kiến = tin đúng một danh sách giáo lý. Nếu vậy, chỉ cần thuộc: Tứ Thánh Đế, Duyên khởi, nghiệp, Vô thườn…
Chánh kiến thế gian và Chánh kiến xuất thế gian khác nhau thế nào? Trong Bát Chánh Đạo, yếu tố đầu tiên là: Chánh kiến – sammā-diṭṭhi. Nhưng “Chánh kiến” không phải lúc nào cũng chỉ một mức độ hiểu biết duy nhất. Một người có thể hiểu rằng: hành động có hậu quả, làm ác gây tổn hại, sống thiện có giá trị, con người phải…
Chánh kiến có trước hay sau khi tu? Trong Bát Chánh Đạo, Chánh kiến được đặt đầu tiên: Chánh kiến → Chánh tư duy → Chánh ngữ → Chánh nghiệp → Chánh mạng → Chánh tinh tấn → Chánh niệm → Chánh định. Điều này dễ tạo cảm giác: phải có Chánh kiến trước, rồi mới: bắt đầu tu. Nhưng lại có một vấn đề. Nếu chưa thực hành: làm s…
Tà kiến nguy hiểm hơn không biết như thế nào? Có một khác biệt rất lớn giữa hai câu: “Tôi không biết.” và: “Tôi biết chắc như thế này.” Trong trường hợp thứ nhất, người ta còn có thể: hỏi, học, kiểm tra, sửa lại nhận thức. Trong trường hợp thứ hai, nếu điều được cho là “biết chắc” thực ra sai, chính niềm tin ấy có thể:…
62 kiến chấp trong Kinh Phạm Võng nói lên điều gì? Kinh Phạm Võng (Brahmajāla Sutta, DN 1) mở đầu Trường Bộ bằng một cuộc khảo sát rất đặc biệt: Đức Phật trình bày 62 loại kiến chấp liên quan đến thế giới, tự ngã, quá khứ, tương lai và trạng thái sau khi chết. Thoạt nhìn, đây có thể giống một danh mục những học thuyết…
Thường kiến – Vì sao con người muốn có một bản ngã bất tử? Một trong những câu hỏi lâu đời nhất của con người là: Sau khi chết, tôi còn tồn tại không? Đằng sau câu hỏi ấy thường còn một câu hỏi sâu hơn: Có một phần nào của “Tôi” không bao giờ mất không? Thân có thể già. Ký ức có thể phai. Cảm xúc thay đổi. Con người ch…
Đoạn kiến – Vì sao “chết là hết” cũng bị Đức Phật bác bỏ? Có một cách hiểu khá phổ biến: “Phật giáo dạy Vô ngã. Không có linh hồn. Vậy chết là hết.” Thoạt nghe, suy luận này có vẻ hợp lý. Nếu không có: linh hồn bất tử, thì sau khi thân chết: còn cái gì? Nhưng trong kinh điển Phật giáo sớm, Đức Phật không chỉ bác bỏ qua…
Trung đạo không rơi vào thường kiến và đoạn kiến Một trong những câu hỏi khó nhất của Phật giáo là: Nếu không có một cái Ta thường hằng, ai đang sống? Nếu không có linh hồn bất biến: ai tạo nghiệp? Nếu thân này chết: cái gì tái sinh? Nếu người hôm nay không hoàn toàn giống người hôm qua: tại sao vẫn phải chịu trách nhi…
Thấy Duyên khởi có ý nghĩa gì? Một trong những giáo lý nổi tiếng nhất của Phật giáo là: Duyên khởi – paṭiccasamuppāda / pratītyasamutpāda. Người học Phật thường gặp công thức: Vô minh → Hành → Thức → Danh sắc → Lục nhập → Xúc → Thọ → Ái → Thủ → Hữu → Sinh → Già chết. Học thuộc mười hai chi này: không quá khó. Nhưng một…
“Ai thấy Duyên khởi là thấy Pháp” nên hiểu thế nào? Một trong những câu nổi tiếng nhất thường được dẫn khi nói về Duyên khởi là: “Ai thấy Duyên khởi là thấy Pháp; ai thấy Pháp là thấy Duyên khởi.” Câu này xuất hiện trong Đại kinh Dấu chân voi – Mahāhatthipadopama Sutta (MN 28), nơi Tôn giả Sāriputta dẫn lại lời Đức Phậ…
Như thật tri kiến – Thấy sự vật “như nó đang là” nghĩa là gì? Trong Phật giáo thường gặp một cách diễn đạt rất đẹp: “Thấy sự vật như chúng thực sự là.” Pāli thường gặp: yathābhūtaṃ pajānāti hoặc những cách diễn đạt liên hệ đến: yathābhūta-ñāṇadassana thường được dịch: như thật tri kiến, tri kiến như thật, thấy biết đún…
Yathābhūta – Vì sao tâm bình thường không thấy sự vật như thật? Một người nhìn thấy: một chiếc xe. Chiếc xe chỉ là chiếc xe? Không hẳn. Nếu đó là chiếc xe mình rất muốn mua: “Đẹp quá.” Nếu đó là chiếc xe của người mình ganh tị: “Có gì đặc biệt đâu.” Nếu đó là chiếc xe từng gây tai nạn cho người thân: chỉ nhìn thấy nó c…
Tri kiến thanh tịnh có phải cứu cánh? Người học Phật thường nghe những cụm từ như: tri kiến thanh tịnh, thấy biết như thật, tri kiến giải thoát, thanh tịnh tri kiến, kiến thanh tịnh. Những cách nói này rất dễ tạo cảm giác: chỉ cần đạt được một cái thấy thật trong sáng, thật sâu thì đó chính là cứu cánh. Nhưng Phật giáo…
Ngay cả trí tuệ cũng có thể trở thành đối tượng chấp thủ? Một người có thể chấp vào: tiền bạc. Có thể chấp vào: danh tiếng. Có thể chấp vào: tình cảm. Có thể chấp vào: thân thể. Người tu còn có thể chấp vào: Giới, phương pháp thiền, trạng thái Định, truyền thống, vị thầy, trải nghiệm tâm linh. Nhưng còn một khả năng ti…
Sở tri chướng – Khi chính cái biết trở thành chướng ngại Một người học Phật nhiều năm. Người ấy biết: Tứ Thánh Đế, Duyên khởi, Ngũ uẩn, Vô thường, Vô ngã, tính Không, Phật tính, Duy thức, Trung quán. Có thể đọc kinh. Có thể giải thích thuật ngữ Pāli và Sanskrit. Có thể phân biệt: Theravāda, Trung quán, Duy thức, Thiền,…
Phân biệt trí và vô phân biệt trí trong Đại thừa Một người nhìn bông hoa và biết: đây là hoa sen, màu hồng, đang nở, khác với chiếc lá bên cạnh. Đó là: phân biệt. Một bác sĩ nhìn kết quả xét nghiệm và phân biệt: bình thường, bất thường. Một người học Phật phân biệt: thiện và bất thiện, Chánh kiến và Tà kiến, tham và vô…
Bát-nhã là gì? “Bát-nhã” là một trong những từ quen thuộc nhất của Phật giáo Đại thừa. Ta gặp: Bát-nhã Tâm kinh, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, trí Bát-nhã, Bát-nhã Không, Bát-nhã của chư Phật. Nhưng “Bát-nhã” thực sự là gì? Có phải: trí thông minh? Có phải: kiến thức Phật học? Có phải: trực giác? Có phải: trạng thái tâm không…
Bát-nhã khác trí thông minh thế gian thế nào? Một người có thể: học rất nhanh, nhớ rất lâu, tính toán rất giỏi, lập luận sắc bén, kinh doanh thành công, hiểu khoa học, sử dụng công nghệ xuất sắc, nói chuyện cực kỳ thuyết phục. Ta thường gọi người ấy: thông minh. Nhưng trong Phật giáo, tất cả những năng lực đó chưa đồng…
Bát-nhã và Tánh Không liên hệ thế nào? Hai khái niệm xuất hiện rất thường xuyên trong Phật giáo Đại thừa là Bát-nhã và Tánh Không. Trong Bát-nhã Tâm Kinh, người đọc gặp câu nổi tiếng: “Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc.” Trong các kinh Bát-nhã và triết học Trung quán, Tánh Không lại được đặt ở vị trí trung tâm. Điều…
Tại sao thấy Không lại sinh Đại bi? Một trong những tư tưởng đẹp nhưng cũng dễ bị hiểu sai của Phật giáo Đại thừa là mối quan hệ giữa Tánh Không và Đại bi. Nếu mọi pháp đều Không, tại sao còn phải thương ai? Nếu con người Không tự tính, ai đang đau khổ? Nếu khổ cũng Không, tại sao Bồ-tát lại phát nguyện cứu độ chúng si…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.