Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Một ngày sống thấy Pháp hơn trăm năm sống không thấy Pháp – Giá trị của trí tuệ Trả lời ngắn Kinh Pháp Cú có một chuỗi kệ đặc biệt mạnh: sống một ngày mà thấy sự sinh–diệt còn hơn sống một trăm năm mà không thấy sinh–diệt; sống một ngày mà thấy pháp bất tử còn hơn sống một trăm năm mà không thấy pháp bất tử; sống một n…
Chiếc bè để qua sông – Vì sao ngay cả giáo pháp cũng không nên chấp thủ? Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của Phật giáo là: chiếc bè dùng để qua sông. Một người đứng trước dòng nước lớn. Bờ bên này: nguy hiểm và bất an. Bờ bên kia: an ổn. Không có: cầu. Không có: thuyền. Người ấy gom: cỏ, cây, cành, lá, kết lại…
Ngón tay và mặt trăng – Phương tiện không phải cứu cánh Có một hình ảnh rất nổi tiếng trong Phật giáo: Ngón tay chỉ mặt trăng. Ngón tay: giúp ta nhìn về phía mặt trăng. Nhưng: NGÓN TAY KHÔNG PHẢI MẶT TRĂNG. Nếu chỉ nhìn: ngón tay, rồi tranh luận: ngón tay dài hay ngắn; đẹp hay xấu; thuộc bàn tay nào; cách chỉ nào đúng…
Người bị trúng tên độc – Những câu hỏi nào không giúp chấm dứt khổ? Một người bị: mũi tên tẩm độc bắn trúng. Gia đình và bạn bè nhanh chóng đưa thầy thuốc đến. Nhưng người bị thương nói: “Khoan đã.” “Tôi chưa cho rút mũi tên.” Trước tiên ông muốn biết: Ai bắn tôi? Người ấy thuộc giai cấp nào? Tên gì? Cao hay thấp? Da m…
Mũi tên thứ hai – Vì sao đau đớn trở thành khổ đau? Trả lời ngắn Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của Đức Phật về đau khổ nằm trong SN 36.6 – Sallattha Sutta, Kinh Mũi Tên. Khi một người bình thường gặp cảm thọ đau đớn, Đức Phật ví họ như: người bị trúng một mũi tên, rồi lại bị bắn thêm mũi tên thứ hai. Mũi tên…
Hạt muối trong chén nước – Vì sao cùng nghiệp mà quả có thể khác nhau? Một nắm muối được bỏ vào: một chén nước nhỏ. Nước trở nên: rất mặn, đến mức: khó uống. Cũng lượng muối ấy được bỏ vào: một dòng sông lớn. Nước của dòng sông: không vì thế mà trở nên mặn đến mức không thể uống. Muối: vẫn là muối. Nhưng môi trường tiế…
Nghiệp là gì? – Đức Phật đặt trọng tâm vào tác ý như thế nào? “Nghiệp” có lẽ là một trong những từ Phật giáo: ĐƯỢC SỬ DỤNG NHIỀU NHẤT nhưng cũng: DỄ BỊ HIỂU SAI NHẤT. Trong đời sống, người ta thường nói: “Đó là nghiệp của anh.” “Số nó nghiệp nặng.” “Bị bệnh chắc do nghiệp.” “Nghèo là nghiệp.” “Gặp chuyện xấu là nghiệp…
Có phải mọi cảm thọ đều do nghiệp quá khứ? – Một quan niệm Đức Phật bác bỏ Một người đang: đau bệnh. Ta nói: “Đó là nghiệp quá khứ.” Một người gặp tai nạn: “Chắc đời trước tạo nghiệp.” Một người bị người khác làm hại: “Phải có nghiệp cũ nên mới gặp chuyện ấy.” Một người đang hạnh phúc: “Đó hoàn toàn là phước đời trước.…
Con người là chủ nhân của nghiệp theo nghĩa nào? Trả lời ngắn Trong kinh điển Phật giáo có một câu rất nổi tiếng: “Ta là chủ nhân của nghiệp, là người thừa tự nghiệp; nghiệp là nguồn gốc, là quyến thuộc, là chỗ nương tựa. Ta làm nghiệp nào, thiện hay bất thiện, ta sẽ là người thừa tự nghiệp ấy.” Pāli: kammassakomhi, ka…
Tái sinh có cần một linh hồn chuyển đi hay không? Một câu hỏi thường xuất hiện khi tiếp cận Phật giáo là: Nếu không có linh hồn thường hằng, cái gì tái sinh? Câu hỏi nghe rất hợp lý. Nếu đời này và đời sau có liên hệ với nhau, dường như phải có: một thứ gì đó rời thân này, đi qua cái chết, rồi: nhập vào một thân khác.…
Duyên khởi – Khi cái này có thì cái kia có Một trong những công thức nổi tiếng nhất của Phật giáo là: KHI CÁI NÀY CÓ, CÁI KIA CÓ. DO CÁI NÀY SINH, CÁI KIA SINH. KHI CÁI NÀY KHÔNG CÓ, CÁI KIA KHÔNG CÓ. DO CÁI NÀY DIỆT, CÁI KIA DIỆT. Đây là công thức thường được dùng để trình bày: DUYÊN KHỞI Pāli: PAṬICCA-SAMUPPĀDA. Sans…
Do vô minh nên có hành – Chuỗi Duyên khởi bắt đầu như thế nào? Một trong những công thức nổi tiếng nhất của Phật giáo bắt đầu: VÔ MINH DUYÊN HÀNH HÀNH DUYÊN THỨC THỨC DUYÊN DANH–SẮC ... Rồi tiếp tục cho đến: SINH ↓ GIÀ – CHẾT – SẦU – BI – KHỔ – ƯU – NÃO. Nhìn vào sơ đồ này, một câu hỏi rất tự nhiên xuất hiện: Nếu Vô mi…
Từ xúc đến thọ, từ thọ đến ái – Khoảnh khắc khổ bắt đầu Trả lời ngắn Trong Duyên khởi, Đức Phật trình bày một chuỗi rất quan trọng: XÚC ↓ THỌ ↓ ÁI ↓ THỦ ↓ HỮU ↓ SINH ↓ GIÀ – CHẾT – SẦU – BI – KHỔ – ƯU – NÃO. Vì vậy, nếu hỏi: “Khoảnh khắc nào khổ bắt đầu?” thì không nên trả lời quá đơn giản: “Ngay khi có cảm thọ.” Bởi:…
Ái diệt thì khổ diệt như thế nào? – Duyên khởi theo chiều giải thoát Một trong những công thức nổi tiếng nhất của Phật giáo là: Do Ái diệt nên Thủ diệt; do Thủ diệt nên Hữu diệt; do Hữu diệt nên Sinh diệt; do Sinh diệt nên Già–Chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Nhưng câu hỏi quan trọng là: Tại sao Ái diệt lại có thể dẫn…
Thế giới sinh khởi ngay trong sáu căn như thế nào? Khi nghe từ: THẾ GIỚI chúng ta thường nghĩ đến: Trái Đất; núi sông; thành phố; con người; các hành tinh; thiên hà; toàn bộ vũ trụ. Nhưng trong nhiều bài kinh thuộc Tương Ưng Sáu Xứ – Saḷāyatana-saṃyutta, Đức Phật đưa việc khảo sát “thế giới” trở lại một nơi rất gần: MẮ…
“Trong cái thấy chỉ là cái thấy” – Một con đường rất ngắn đến giải thoát Có một lời dạy của Đức Phật ngắn đến mức gần như không tạo thành một hệ thống: “Trong cái thấy, chỉ là cái thấy. Trong cái nghe, chỉ là cái nghe. Trong cái cảm nhận, chỉ là cái cảm nhận. Trong cái nhận biết, chỉ là cái nhận biết.” Đây là lời dạy n…
Bāhiya – Có thể giác ngộ từ một lời dạy ngắn đến mức nào? Trả lời ngắn Trong Udāna 1.10 – Bāhiya Sutta, một đạo sĩ tên Bāhiya Dārucīriya gặp Đức Phật và tha thiết xin được nghe Pháp. Đức Phật chỉ dạy ông một đoạn cực ngắn, đại ý: Trong cái được thấy, chỉ là cái được thấy; trong cái được nghe, chỉ là cái được nghe; tron…
Không tìm thấy một cái Ta trong thân và tâm – Những câu hỏi của vua Milinda Một trong những cuộc đối thoại triết học nổi tiếng nhất của văn học Phật giáo bắt đầu bằng một câu hỏi tưởng như rất đơn giản: “Ngài tên là gì?” Vị Tỳ-kheo trả lời: người ta gọi ông là Nāgasena – Na-tiên. Nhưng rồi ông nói thêm một điều gây khó…
Ví dụ cỗ xe – Con người tồn tại thế nào nếu không có tự ngã? Một trong những câu hỏi khó nhất khi tiếp cận giáo lý Vô ngã là: Nếu không có một cái Ta thường hằng, vậy con người có thật sự tồn tại không? Nếu trả lời: “Có một linh hồn bất biến bên trong con người,” thì dường như trái với: VÔ NGÃ – ANATTĀ. Nhưng nếu trả l…
Dòng sữa thành bơ – Người tái sinh có phải người cũ hay người khác? Một trong những câu hỏi khó nhất của Phật giáo là: Nếu không có một linh hồn thường hằng, ai tái sinh? Giả sử một người tên A chết. Sau đó có một đời sống B. Ta có thể hỏi: B có phải chính A không? Nếu trả lời: PHẢI, thì dường như có: một thực thể bất…
Người mù sờ voi – Vì sao thấy một phần lại tưởng là toàn thể? Trả lời ngắn Câu chuyện người mù sờ voi thường được kể như sau: Một nhóm người mù được đưa đến trước một con voi. Người chạm vào: đầu cho rằng con voi giống: một cái chum. Người chạm vào: tai cho rằng nó giống: cái nia. Người chạm vào: ngà cho rằng nó giống:…
Người ôm khúc gỗ giữa dòng – Những gì cản trở hành trình giải thoát Có một hình ảnh rất đẹp trong kinh điển Phật giáo: Một khúc gỗ đang trôi trên dòng sông. Nếu khúc gỗ ấy: không dạt vào bờ bên này, không dạt vào bờ bên kia, không chìm giữa dòng, không mắc cạn, không bị người nhặt lấy, không bị phi nhân giữ lại, không…
Ví dụ con rùa và khúc gỗ – Thân người khó được đến mức nào? Trong Phật giáo có một hình ảnh rất nổi tiếng: CON RÙA MÙ sống giữa: ĐẠI DƯƠNG MÊNH MÔNG. Trên mặt biển có: MỘT CHIẾC ÁCH GỖ CÓ MỘT LỖ trôi theo gió. Gió đông: thổi nó về phía tây. Gió tây: thổi nó về phía đông. Gió bắc: thổi nó về phía nam. Gió nam: thổi nó v…
Một nắm lá trong tay – Đức Phật đã dạy điều gì và không dạy điều gì? Có một hình ảnh rất nổi tiếng trong kinh điển Phật giáo. Đức Phật đang ở trong một khu rừng. Ngài nhặt lên: một nắm lá. Rồi hỏi các Tỳ-kheo: Lá trong tay Như Lai nhiều hơn, hay lá trong cả khu rừng nhiều hơn? Các Tỳ-kheo trả lời: Lá trong tay Ngài rất…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.