Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Dòng tâm thức có phải một thực thể liên tục? Trong các sách Phật học hiện đại, đặc biệt khi nói về nghiệp và tái sinh, ta thường gặp cụm từ: “dòng tâm thức.” Người ta nói: “Dòng tâm thức tiếp tục từ đời này sang đời khác.” “Khi chết, dòng tâm thức rời thân.” “Nghiệp được mang theo trong dòng tâm thức.” Những cách nói n…
Ký ức tạo nên cảm giác về một cái “Ta” như thế nào? Mỗi sáng thức dậy, phần lớn chúng ta không cần kiểm tra giấy tờ để biết: “Tôi vẫn là tôi.” Ta nhớ: tên mình, gia đình mình, những việc đã làm hôm qua, người mình yêu, người từng làm mình tổn thương, những thành công và thất bại. Từ hàng nghìn mảnh ký ức ấy xuất hiện m…
Tại sao chúng ta tưởng mình là cùng một người từ nhỏ đến già? Hãy nhìn một bức ảnh của chính mình lúc năm tuổi. Cơ thể trong ảnh rất khác hiện tại. Khuôn mặt khác. Chiều cao khác. Suy nghĩ khác. Những thứ yêu thích khác. Kiến thức khác. Ký ức khác. Nếu đã trải qua vài chục năm, gần như mọi phương diện của con người ấy…
Tâm và Ngũ uẩn liên hệ thế nào? Khi học Phật, chúng ta thường gặp hai cách nói: “Hãy quan sát tâm.” và: “Con người gồm năm uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức.” Từ đây một câu hỏi rất tự nhiên xuất hiện: Tâm nằm ở đâu trong Ngũ uẩn? Có phải: tâm chính là Thức uẩn? Hay: Thọ + Tưởng + Hành + Thức hợp lại thành tâm? Hay còn…
Phân biệt Thọ, Tưởng, Hành, Thức trong Ngũ uẩn: cảm thọ, nhận diện, tạo tác tâm lý và nhận biết đối tượng; cùng vận hành theo duyên sinh, không phải tự ngã.
Giải thích tưởng (saññā) trong Ngũ uẩn là sự ghi nhận và nhận diện dấu hiệu, không đồng nghĩa với tưởng tượng; phân biệt tưởng, suy diễn và thực hành chánh niệm.
Hành uẩn là gì và tại sao khó hiểu nhất trong Ngũ uẩn? Trong năm uẩn: Sắc – Thọ – Tưởng – Hành – Thức “Hành” thường là uẩn khiến người học bối rối nhất. Sắc còn có thể hình dung là phương diện vật chất. Thọ có thể hiểu sơ bộ là: dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính. Tưởng liên quan đến: nhận dấu hiệu và nhận diện. Thức li…
Thức uẩn có phải một linh hồn tinh vi? Khi mới học giáo lý Ngũ uẩn, một cách hiểu khá tự nhiên là: Sắc là thân thể. Thọ là cảm giác. Tưởng là nhận diện. Hành là những hoạt động tâm lý. Nhưng dường như phía sau tất cả vẫn còn: Thức – cái đang biết mọi thứ. Từ đây xuất hiện một suy luận rất hấp dẫn: “Thân thay đổi, cảm g…
Sáu thức và kinh nghiệm về thế giới Ta thường nghĩ mình đang sống trong một thế giới đã có sẵn: có căn phòng, có âm thanh, có con người, có đồ vật, và bên trong cơ thể có một “cái tôi” đang nhìn ra thế giới ấy. Nhưng Phật giáo đặt câu hỏi theo một hướng khác: Thế giới thực sự đi vào kinh nghiệm của chúng ta bằng cách n…
Ý thức có phải trung tâm điều khiển năm thức còn lại? Trong Phật học thường nói đến sáu thức: nhãn thức – thấy; nhĩ thức – nghe; tỷ thức – ngửi; thiệt thức – nếm; thân thức – nhận biết xúc chạm; ý thức – nhận biết các pháp thuộc lĩnh vực tâm. Nhìn sơ đồ này, rất dễ tưởng tượng: Năm thức đầu thu thập dữ liệu, sau đó gửi…
Nghiệp được tiếp nối qua quan hệ nhân duyên giữa các hiện tượng thân tâm, không cần linh hồn bất biến; phân biệt cách giải thích của các truyền thống Phật giáo.
Tâm thanh tịnh có phải bản tính vốn có? Phân biệt tâm sáng chói trong kinh Pāli, Phật tính Đại thừa và giáo lý vô ngã.
“Tâm vốn sáng chói” trong kinh điển sớm nên hiểu thế nào? Một trong những câu nổi tiếng nhất khi bàn về bản chất của tâm trong Phật giáo là: “Tâm này sáng chói, nhưng bị ô nhiễm bởi những cấu uế từ bên ngoài.” Câu này thường được diễn giải thành: “Tâm vốn hoàn toàn thanh tịnh.” Rồi đi thêm một bước: “Bên dưới tham, sân…
Tâm thanh tịnh và Phật tính có phải một khái niệm? Trong nhiều bài giảng Phật giáo hiện đại, người ta thường nghe những câu như: “Bản tâm vốn thanh tịnh.” “Ai cũng có Phật tính.” “Chỉ cần loại bỏ phiền não thì Phật tính tự hiển lộ.” Nghe qua, ba câu dường như đang nói cùng một điều: bên trong mỗi người có một tâm thanh…
Từ tâm trong Nikāya đến Duy thức và Phật tính – Những cách tiếp cận khác nhau “Tâm” là một trong những từ quen thuộc nhất khi nói về Phật giáo. Ta thường nghe: tu tâm, giữ tâm, thanh tịnh tâm, bản tâm, chân tâm, Duy tâm, Duy thức, Phật tính, tâm quang minh. Nếu đọc tất cả những thuật ngữ này như thể chúng chỉ nói về: m…
Bản đồ về Tâm trong Phật giáo – Từ cảm giác đến giải thoát “Tâm” có lẽ là một trong những từ được sử dụng nhiều nhất khi nói về Phật giáo. Ta thường nghe: “Tu là tu tâm.” “Tâm sinh vạn pháp.” “Phật tại tâm.” “Giữ tâm thanh tịnh.” “Quan sát tâm.” Nhưng nếu hỏi: Tâm chính xác là gì? câu trả lời lập tức trở nên khó khăn.…
Thiền Phật giáo là sự tu tập chánh niệm, định và tuệ trên nền tảng giới hạnh, nhằm nhận biết thân tâm và chuyển hóa khổ đau; không chỉ là ngồi yên hay thư giãn.
Ngồi thiền có phải mục đích của Thiền? Hình ảnh quen thuộc nhất của Phật giáo có lẽ là: một người ngồi xếp bằng, lưng thẳng, mắt khép hoặc hơi mở, hoàn toàn yên lặng. Vì vậy, khi nói đến Thiền, nhiều người lập tức nghĩ: ngồi thiền. Từ đó dễ xuất hiện hai quan niệm trái ngược. Một bên cho rằng: “Tu Thiền chính là ngồi c…
Thiền không phải làm cho đầu óc không còn suy nghĩ Một người mới tập thiền ngồi xuống được vài phút. Trong đầu bắt đầu xuất hiện: “Ngày mai phải làm việc gì?” “Sao chân đau thế?” “Mình đang thiền đúng chưa?” “Đừng nghĩ nữa.” “Tại sao càng cố không nghĩ lại càng nghĩ?” Sau buổi thiền, người ấy kết luận: “Tôi thiền thất…
Chánh niệm là gì? “Chánh niệm” ngày nay là một trong những thuật ngữ Phật giáo phổ biến nhất. Người ta thường giải thích: Chánh niệm là sống trong hiện tại. Hoặc: Chánh niệm là chú ý vào những gì mình đang làm. Hoặc: Chánh niệm là quan sát mà không phán xét. Những cách giải thích này có thể hữu ích trong một số hoàn cả…
Chánh niệm có phải chỉ sống trong hiện tại? Ngày nay, khi nói về chánh niệm – mindfulness, người ta thường nghe những lời khuyên: “Hãy sống trong hiện tại.” “Đừng nghĩ về quá khứ.” “Đừng lo về tương lai.” “Chỉ cần chú ý vào khoảnh khắc này.” Những lời ấy có thể hữu ích. Một người đang ăn mà đầu óc chạy theo công việc c…
Phân biệt chánh niệm (sati) và tỉnh giác (sampajañña), cách hai phẩm chất hỗ trợ nhau trong thiền và sinh hoạt hằng ngày.
Chánh niệm và Chánh định khác nhau thế nào? Một người đang theo dõi hơi thở rất chăm chú. Tâm không chạy nhiều. Người ấy có: Chánh niệm hay: Chánh định? Một người biết rất rõ: “Sân đang có mặt.” nhưng tâm vẫn còn dao động. Người ấy có định không? Một người tập trung cực mạnh vào trò chơi, công việc hay kế hoạch kiếm ti…
Chỉ và Quán – Samatha và Vipassanā khác nhau ở đâu? Trong các khóa thiền hiện đại, người ta thường nghe: “Tôi tu Samatha.” hoặc: “Tôi chỉ tu Vipassanā.” Từ đó rất dễ hình dung Phật giáo có hai môn thiền hoàn toàn riêng biệt: Samatha = làm tâm yên. Vipassanā = quan sát để có trí tuệ. Rồi xuất hiện câu hỏi: Nên tập Chỉ h…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.