Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
XẢ CÓ PHẢI LẠNH LÙNG, THỜ Ơ VÀ MẶC KỆ? 1. Trả lời ngắn gọn Không. Trong Phật giáo, Xả – upekkhā không có nghĩa: “Tôi không quan tâm.” “Chuyện ai người ấy lo.” “Mọi thứ vô thường nên mặc kệ.” Xả gần hơn với: tâm quân bình, không thiên vị, không bị tham–sân và chấp thủ kéo đi, nhờ đó có thể nhìn sự việc sáng suốt và hành…
Từ bi và chấp ái – Ranh giới rất dễ nhầm 1. Trả lời ngắn gọn Từ bi và chấp ái có thể cùng biểu hiện thành sự quan tâm, chăm sóc và mong người khác hạnh phúc, nhưng động lực bên trong rất khác nhau. Có thể tạm phân biệt: Từ bi: “Mong bạn được an vui và thoát khổ.” Chấp ái: “Tôi cần bạn phải ở bên tôi, thuộc về tôi hoặc…
Thương một người mà không sở hữu – Cái nhìn của Phật giáo 1. Có thể yêu một người rất sâu mà không xem họ là “của mình” không? Theo tinh thần Phật giáo: Có. Thậm chí đây có thể là một hướng trưởng thành của tình thương: càng thương sâu, càng nhận ra người mình thương không phải tài sản của mình. Nhưng “không sở hữu” kh…
Tại sao tham ái sinh khổ nhưng mong muốn tu tập lại không sai? Phật giáo dạy: Ái là nguyên nhân của khổ. Nhưng đồng thời người tu lại phải: muốn giữ giới; muốn hành thiền; muốn học Pháp; muốn đoạn bất thiện; muốn phát triển thiện pháp; muốn đạt giải thoát. Điều này dường như tạo ra một nghịch lý: Nếu mong muốn sinh khổ…
DỤC, ÁI, THAM VÀ CHÍ NGUYỆN – KHÔNG PHẢI MỌI MONG MUỐN ĐỀU GIỐNG NHAU 1. Trả lời ngắn gọn Phật giáo không dạy rằng mọi mong muốn đều phải bị tiêu diệt. Một người có thể muốn: học Phật; giữ giới; giúp người; đoạn trừ sân; phát triển trí tuệ; đạt giải thoát. Nếu mọi dạng “muốn” đều là bất thiện thì: ngay cả mong muốn tu…
Chấp thủ bắt đầu từ đâu? 1. Trả lời ngắn gọn Nếu hỏi: “Ngay trước chấp thủ là gì?” theo Duyên khởi: Ái duyên Thủ — do ái mà có thủ. Pāli: taṇhā → upādāna Nhưng nếu hỏi sâu hơn: “Toàn bộ quá trình ấy bắt đầu và được nuôi bởi điều gì?” thì phải nhìn đến: vô minh. Trong kinh nghiệm hằng ngày, có thể quan sát một chuỗi rất…
Từ Xúc đến Khổ: Điều gì xảy ra trong tâm chỉ trong vài khoảnh khắc? 1. Một câu nói có thể biến thành cơn giận như thế nào? Có người nói với ta: “Anh làm việc này quá tệ.” Âm thanh chỉ kéo dài vài giây. Nhưng gần như ngay lập tức: khó chịu xuất hiện; tâm diễn giải; cảm giác “tôi bị xúc phạm” hình thành; muốn phản bác; k…
Xúc → Thọ → Ái → Thủ: Điểm nào có thể cắt dòng phản ứng? Trong Duyên khởi có một đoạn đặc biệt quan trọng đối với thực hành: Xúc ↓ Thọ ↓ Ái ↓ Thủ ↓ Hữu ↓ Khổ. Pāli: phassa → vedanā → taṇhā → upādāna Điều đáng chú ý là: Xúc không nhất thiết phải biến thành chấp thủ. Một âm thanh có thể được nghe. Một cảm giác khó chịu c…
TẠI SAO CÙNG MỘT SỰ VIỆC, NGƯỜI NÀY KHỔ CÒN NGƯỜI KIA KHÔNG? 1. Trả lời ngắn gọn Bởi vì con người không chỉ phản ứng với: SỰ VIỆC ĐANG XẢY RA mà còn phản ứng qua: cảm thọ; nhận thức; ký ức; thói quen; mong đợi; ái; chấp thủ; mức độ hiểu biết và tu tập. Do đó: CÙNG MỘT SỰ VIỆC ↓ có thể tạo những điều kiện tương tự nhưng…
“Mũi tên thứ hai” – Vì sao tâm làm khổ thêm trên cái đau đã có? 1. Câu trả lời ngắn gọn Khi một điều đau đớn xảy ra, con người thường chịu không chỉ: cái đau của sự việc mà còn chịu: phản ứng của tâm đối với cái đau ấy. Trong Sallattha Sutta – Kinh Mũi Tên (SN 36.6), Đức Phật dùng hình ảnh một người bị trúng hai mũi tê…
Không phải cảm thọ nào cũng là Khổ 1. Một nhầm lẫn rất phổ biến Phật giáo nói: “Đây là Khổ.” Phật giáo cũng nói đến: Thọ – vedanā. Từ đó đôi khi xuất hiện cách hiểu: “Mọi cảm thọ đều là Khổ.” Hoặc mạnh hơn: “Theo đạo Phật, vui cũng thực chất là đau khổ.” Cách hiểu này quá đơn giản. Trong kinh điển, Thọ không chỉ có khổ…
Quan sát cảm thọ mà không chạy theo nó Một trong những điểm thực hành quan trọng nhất của Phật giáo có thể được diễn đạt rất đơn giản: Cảm thọ xuất hiện – biết nó – nhưng không nhất thiết phải chạy theo nó. Nghe thì đơn giản. Nhưng phần lớn đời sống tâm lý của con người vận hành theo chiều ngược lại: dễ chịu → muốn thê…
TÂM LÀ GÌ TRONG PHẬT GIÁO? CÓ PHẢI LINH HỒN KHÔNG? 1. Trả lời ngắn gọn Không nên đồng nhất Tâm trong Phật giáo với một linh hồn thường hằng. Phật giáo nói rất nhiều về: tâm; ý; thức; cảm thọ; nhận biết; tác ý; ký ức; tập khí; dòng tâm thức. Nhưng điều đó không có nghĩa bên trong con người tồn tại một: “linh hồn bất biế…
Ý nghĩ có phải là “Ta”? 1. Trả lời ngắn gọn Theo cách phân tích của Phật giáo: Ý nghĩ không thích hợp để được xem là một cái “Ta” thường hằng, độc lập và hoàn toàn làm chủ. Ý nghĩ: xuất hiện; thay đổi; biến mất; chịu ảnh hưởng bởi ký ức; cảm giác; hoàn cảnh; thói quen; xúc; nhận thức; nhiều điều kiện khác. Một ý nghĩ v…
Cảm xúc có phải là “Ta”? 1. Khi nói “Tôi đang giận”, cơn giận có phải chính là Tôi? Trong đời sống, chúng ta thường nói: “Tôi buồn.” “Tôi giận.” “Tôi sợ.” “Tôi đang rất hạnh phúc.” Đây là cách nói hoàn toàn bình thường. Nhưng Phật giáo đặt thêm một câu hỏi sâu hơn: Cảm xúc đang có mặt có phải là một cái “Ta” thường hằn…
Thân này có phải là “Ta”? Khi nhìn vào gương, chúng ta thường nghĩ: “Đây là tôi.” Khi thân đẹp: “Tôi đẹp.” Khi thân già: “Tôi già.” Khi thân bệnh: “Tôi đang hỏng đi.” Khi người khác khen hoặc chê ngoại hình, ta có thể cảm thấy như: chính bản thân mình đang được khen hoặc bị xúc phạm. Vì vậy câu hỏi: “Thân này có phải l…
NGŨ UẨN TẠO NÊN KINH NGHIỆM VỀ MỘT CÁI “TA” NHƯ THẾ NÀO? 1. Trả lời ngắn gọn Phật giáo không nhất thiết nói: “Không hề có con người.” Điều được phủ nhận là một: cái Ta thường hằng, độc lập, bất biến và hoàn toàn làm chủ nằm phía sau kinh nghiệm. Trong đời sống, kinh nghiệm về: “Tôi đang nhìn.” “Tôi đang đau.” “Tôi đang…
Vô ngã không phải đoạn diệt – Hai cực đoan thường gặp 1. Trả lời ngắn gọn Khi nghe Phật giáo nói: Vô ngã – anattā / anātman người ta rất dễ rơi vào một trong hai cực đoan. Cực đoan thứ nhất – Thường kiến “Phải có một cái Ta thật, linh hồn hay bản thể bất biến nằm phía sau thân tâm.” Cực đoan thứ hai – Đoạn kiến “Nếu kh…
Thường kiến và đoạn kiến – Hai cách hiểu sai về con người 1. Con người là một linh hồn bất biến hay chết rồi hoàn toàn không còn gì? Khi suy nghĩ về con người, chúng ta rất dễ rơi vào hai cực: Cực thứ nhất Bên trong con người có một cái Ta bất biến, tồn tại như chính nó từ đời này sang đời khác. Đây gần với điều Phật g…
Trung đạo giữa “có một linh hồn” và “chết là hết” Khi bàn về con người và cái chết, tư duy thường nghiêng về hai phía. Một phía “Trong con người có một linh hồn bất biến. Thân chết nhưng linh hồn vẫn là chính nó và tiếp tục tồn tại.” Phía còn lại “Con người chỉ tồn tại từ lúc sinh đến lúc chết. Khi thân chết, tất cả ho…
NẾU KHÔNG CÓ CÁI TA THƯỜNG HẰNG, VÌ SAO VẪN CÓ TRÁCH NHIỆM VỀ NGHIỆP? 1. Trả lời ngắn gọn Bởi vì: Vô ngã không có nghĩa là không có nhân quả. Phật giáo phủ nhận một: cái Ta thường hằng, bất biến, độc lập nhưng không phủ nhận: hành động; tác ý; hậu quả; tính liên tục của dòng thân–tâm; quan hệ nhân duyên giữa hiện tại v…
Người tạo nghiệp và người nhận quả có phải cùng một người? 1. Trả lời ngắn gọn Nếu hiểu “cùng một người” là: một cái Ta bất biến, hoàn toàn giống nhau từ lúc tạo nghiệp đến lúc nhận quả thì theo giáo lý vô ngã: không. Nhưng nếu hiểu: người nhận quả hoàn toàn khác, không có quan hệ nhân quả gì với người tạo nghiệp thì c…
Tái sinh mà không có linh hồn – Nên hiểu thế nào? 1. Nghịch lý tưởng như không thể giải Phật giáo dạy: Vô ngã – anattā: không có một tự ngã thường hằng, độc lập và bất biến. Nhưng Phật giáo truyền thống cũng nói: nghiệp và tái sinh. Hai điều này khiến người mới học đặt câu hỏi: Nếu không có linh hồn thì cái gì tái sinh…
Duyên khởi giải thích tái sinh như thế nào? Một trong những câu hỏi khó nhất của Phật giáo là: Nếu không có một linh hồn thường hằng, làm sao có tái sinh? Thông thường chúng ta hình dung tái sinh theo mô hình: một người chết ↓ một thứ gì đó rời khỏi thân ↓ thứ ấy đi đến một thân khác ↓ tiếp tục sống. Nhưng nếu “thứ ấy”…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.