37 phẩm trợ đạo được tổ chức như thế nào?
Báo lỗi nội dung
37 phẩm trợ đạo được tổ chức như thế nào?
37 phẩm trợ đạo được tổ chức như thế nào?
Trả lời ngắn: 37 phẩm trợ đạo là cách tập hợp 37 yếu tố hỗ trợ giác ngộ thành 7 nhóm:
4 Niệm xứ + 4 Chánh cần + 4 Như ý túc + 5 Căn + 5 Lực + 7 Giác chi + 8 chi Bát Chánh Đạo = 37.
Nhưng phép cộng này rất dễ tạo ra một hiểu lầm:
37 phẩm trợ đạo không nhất thiết là 37 kỹ thuật tu riêng biệt.
Nhiều yếu tố xuất hiện lặp lại dưới những cách tổ chức khác nhau. Chẳng hạn niệm, định, tinh tấn và tuệ xuất hiện trong nhiều nhóm.
Vì vậy, 37 phẩm trợ đạo nên được hiểu như một hệ thống nhiều góc nhìn về cùng tiến trình tu tập, hơn là một danh sách 37 bài tập phải hoàn thành tuần tự.
1. Bảy nhóm của 37 phẩm trợ đạo
Cấu trúc tổng quát:
| Nhóm | Số lượng |
|---|---|
| Tứ Niệm Xứ | 4 |
| Tứ Chánh Cần | 4 |
| Tứ Như Ý Túc | 4 |
| Ngũ Căn | 5 |
| Ngũ Lực | 5 |
| Thất Giác Chi | 7 |
| Bát Chánh Đạo | 8 |
| Tổng | 37 |
Trong Pāli, tập hợp này thường được liên hệ với các bodhipakkhiyā dhammā – những pháp thuộc về/hỗ trợ cho giác ngộ.
2. Tứ Niệm Xứ – Bốn nền tảng thiết lập niệm
Bốn niệm xứ là:
Quán thân
Quán thọ
Quán tâm
Quán pháp
Có thể hiểu đơn giản đây là bốn lĩnh vực lớn mà người thực hành thiết lập chánh niệm và quán sát.
Thân
Quan sát những hiện tượng thuộc thân:
hơi thở, tư thế, hoạt động, các đặc tính của thân...
Thọ
Nhận biết cảm thọ:
lạc – khổ – không khổ không lạc.
Tâm
Nhận biết trạng thái tâm:
có tham hay không tham, có sân hay không sân, tâm định tĩnh hay tán loạn...
Pháp
Quan sát các hiện tượng theo những phạm trù giáo pháp giúp thấy rõ cấu trúc của kinh nghiệm và con đường tu tập.
Điều quan trọng là Tứ Niệm Xứ không chỉ đơn giản có nghĩa:
“Chú ý đến hiện tại.”
Chánh niệm được đặt trong toàn bộ tiến trình hướng đến đoạn trừ tham ưu và phát triển trí tuệ.
3. Tứ Chánh Cần – Bốn nỗ lực đúng đắn
Tứ Chánh Cần tổ chức tinh tấn thành bốn hướng:
Ngăn bất thiện chưa sinh.
Đoạn bất thiện đã sinh.
Làm phát sinh thiện chưa sinh.
Duy trì và phát triển thiện đã sinh.
Có thể biểu diễn rất gọn:
Bất thiện:
chưa sinh → ngăn
đã sinh → đoạn
Thiện:
chưa sinh → phát triển
đã sinh → duy trì và tăng trưởng
Đây là một cấu trúc rất thực tế.
Tu tập không chỉ là:
“Không làm điều xấu.”
Mà gồm cả hai phía:
giảm bất thiện + phát triển thiện.
4. Tứ Như Ý Túc – Bốn nền tảng của sự thành tựu
Bốn Như Ý Túc (iddhipāda) thường được trình bày dựa trên:
Dục – ý muốn/chí nguyện
Tinh tấn
Tâm
Thẩm sát
Chữ dục ở đây rất dễ gây hiểu lầm.
Không phải mọi “dục” trong Phật giáo đều đồng nghĩa với tham ái (taṇhā).
Ở đây nó có thể chỉ ý muốn thiện, sự mong muốn thực hiện mục tiêu tu tập.
Điều này rất quan trọng vì đôi khi người học nghe:
“Đạo Phật dạy diệt dục.”
rồi cho rằng:
“Muốn giác ngộ cũng là dục, vậy cũng phải bỏ.”
Đó là sự đánh đồng các trạng thái tâm khác nhau.
Một chí nguyện thiện hướng đến tu tập không nhất thiết đồng nghĩa với tham ái và chấp thủ.
5. Ngũ Căn – Năm năng lực căn bản
Năm căn là:
Tín
Tấn
Niệm
Định
Tuệ
Đây là năm phẩm chất quan trọng của người tu.
Tín
Không nhất thiết là tin mù quáng.
Đó có thể là niềm tin, sự tín nhiệm và lòng xác tín đủ để bước vào con đường và kiểm nghiệm giáo pháp.
Tấn
Năng lượng và nỗ lực tu tập.
Niệm
Khả năng ghi nhớ, không quên đối tượng và duy trì sự tỉnh thức thích hợp.
Định
Khả năng ổn định và nhất tâm của tâm.
Tuệ
Khả năng thấy biết đúng bản chất của các pháp.
Năm yếu tố này không vận hành hoàn toàn tách biệt.
Chúng hỗ trợ và điều chỉnh lẫn nhau.
6. Ngũ Lực – Vì sao lại giống hệt Ngũ Căn?
Ngũ Lực cũng gồm:
Tín
Tấn
Niệm
Định
Tuệ
Đây là một trong những bằng chứng rõ nhất cho thấy:
37 phẩm không phải 37 pháp hoàn toàn khác nhau.
Nếu chỉ cộng số học, ta thấy:
5 Căn + 5 Lực = 10.
Nhưng về tên gọi, cả hai nhóm đều gồm cùng năm phẩm chất.
Sự khác nhau nằm ở cách nhìn hoặc mức độ chức năng.
Khi những phẩm chất ấy đóng vai trò căn bản chi phối đời sống tu tập, chúng được trình bày như căn.
Khi chúng trở nên mạnh mẽ, khó bị các trạng thái đối nghịch lấn át, chúng được trình bày như lực.
Vì vậy:
Ngũ Căn và Ngũ Lực không phải mười phẩm chất hoàn toàn khác nhau.
7. Thất Giác Chi – Bảy yếu tố giác ngộ
Bảy giác chi là:
Niệm
Trạch pháp
Tinh tấn
Hỷ
Khinh an
Định
Xả
Có thể nhìn chúng như một hệ thống điều hòa tâm.
Một nhóm thiên về kích hoạt:
Trạch pháp – Tinh tấn – Hỷ
Một nhóm thiên về làm lắng dịu:
Khinh an – Định – Xả
Và Niệm có vai trò quan trọng trong việc nhận biết trạng thái tâm và hỗ trợ sự quân bình thích hợp.
Điều này cho thấy tu tập không phải lúc nào cũng:
“Cố gắng nhiều hơn.”
Nếu tâm quá trì trệ, cần những yếu tố kích hoạt.
Nếu tâm quá kích động, cần những yếu tố làm lắng dịu.
Tu tập vì vậy còn là nghệ thuật quân bình tâm.
8. Bát Chánh Đạo – Tám yếu tố của con đường
Bát Chánh Đạo gồm:
Chánh kiến
Chánh tư duy
Chánh ngữ
Chánh nghiệp
Chánh mạng
Chánh tinh tấn
Chánh niệm
Chánh định
Tám chi này thường được tổ chức thành ba nhóm lớn:
Tuệ
Chánh kiến – Chánh tư duy
Giới
Chánh ngữ – Chánh nghiệp – Chánh mạng
Định
Chánh tinh tấn – Chánh niệm – Chánh định
Từ đó xuất hiện cấu trúc rất quen thuộc:
Giới – Định – Tuệ.
Nhưng không nên hiểu đây là ba hộp hoàn toàn tách biệt.
Các yếu tố hỗ trợ nhau trong quá trình tu tập.
9. Vì sao cùng một yếu tố xuất hiện nhiều lần?
Đây là chìa khóa để hiểu toàn bộ 37 phẩm trợ đạo.
Hãy xem một vài ví dụ:
Tinh tấn xuất hiện trong:
Tứ Chánh Cần;
Tứ Như Ý Túc;
Ngũ Căn;
Ngũ Lực;
Thất Giác Chi;
Bát Chánh Đạo.
Niệm xuất hiện trong:
Tứ Niệm Xứ;
Ngũ Căn;
Ngũ Lực;
Thất Giác Chi;
Bát Chánh Đạo.
Định xuất hiện trong:
Tứ Như Ý Túc;
Ngũ Căn;
Ngũ Lực;
Thất Giác Chi;
Bát Chánh Đạo.
Tuệ xuất hiện dưới những hình thức và chức năng khác nhau như:
tuệ căn;
tuệ lực;
trạch pháp giác chi;
chánh kiến.
Do đó, nếu nói:
“Tôi đang tu pháp số 17, sau đó mới chuyển sang pháp số 18”
thì rất dễ hiểu sai cấu trúc.
10. Một cách nhìn dễ hiểu hơn về 37 phẩm
Có thể hình dung 37 phẩm như bảy bản đồ chồng lên cùng một con đường.
Tứ Niệm Xứ
Trả lời:
Quan sát ở đâu?
Thân – Thọ – Tâm – Pháp.
Tứ Chánh Cần
Trả lời:
Nỗ lực theo hướng nào?
Ngăn và đoạn bất thiện; sinh và tăng trưởng thiện.
Tứ Như Ý Túc
Trả lời:
Điều gì giúp tâm chuyên chú và thành tựu mục tiêu tu tập?
Chí nguyện – tinh tấn – tâm – thẩm sát.
Ngũ Căn
Trả lời:
Những phẩm chất căn bản nào phải được phát triển?
Tín – Tấn – Niệm – Định – Tuệ.
Ngũ Lực
Trả lời:
Khi những phẩm chất ấy trở nên mạnh thì thế nào?
Chúng trở thành những sức mạnh khó bị đối nghịch lấn át.
Thất Giác Chi
Trả lời:
Những yếu tố nào trưởng thành theo hướng giác ngộ và giúp quân bình tâm?
Niệm – Trạch pháp – Tinh tấn – Hỷ – Khinh an – Định – Xả.
Bát Chánh Đạo
Trả lời:
Toàn bộ con đường được tổ chức thế nào?
Kiến – tư duy – lời nói – hành động – sinh kế – nỗ lực – niệm – định.
Nhìn theo cách này, hệ thống trở nên dễ hiểu hơn nhiều.
11. Một sơ đồ tổng thể
Có thể tóm tắt:
37 PHẨM TRỢ ĐẠO
→ TỨ NIỆM XỨ (4)
Thân – Thọ – Tâm – Pháp
→ TỨ CHÁNH CẦN (4)
Ngăn bất thiện chưa sinh
Đoạn bất thiện đã sinh
Sinh thiện chưa sinh
Tăng trưởng thiện đã sinh
→ TỨ NHƯ Ý TÚC (4)
Dục – Tấn – Tâm – Thẩm sát
→ NGŨ CĂN (5)
Tín – Tấn – Niệm – Định – Tuệ
→ NGŨ LỰC (5)
Tín – Tấn – Niệm – Định – Tuệ
→ THẤT GIÁC CHI (7)
Niệm – Trạch pháp – Tinh tấn – Hỷ – Khinh an – Định – Xả
→ BÁT CHÁNH ĐẠO (8)
Chánh kiến – Chánh tư duy
Chánh ngữ – Chánh nghiệp – Chánh mạng
Chánh tinh tấn – Chánh niệm – Chánh định
4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 8 = 37
Nhưng:
37 mục liệt kê ≠ 37 kỹ thuật hoàn toàn độc lập.
12. Tứ Niệm Xứ nằm ở đâu trong 37 phẩm?
Đây là câu hỏi rất hay vì Tứ Niệm Xứ vừa là một trong bảy nhóm, vừa liên hệ trực tiếp với những nhóm khác.
Khi thực hành niệm xứ, người tu không chỉ có niệm.
Còn phải có:
tinh tấn để duy trì thực hành;
định để tâm ổn định;
trạch pháp/tuệ để thấy rõ hiện tượng;
và các yếu tố khác cùng hỗ trợ.
Vì vậy không nên tưởng tượng:
“Hôm nay tôi chỉ tu Tứ Niệm Xứ, không liên quan đến Bát Chánh Đạo.”
Trong Bát Chánh Đạo đã có:
Chánh niệm.
Và trong kinh điển, Chánh niệm được liên hệ trực tiếp với việc thiết lập niệm trên thân, thọ, tâm và pháp.
Các hệ thống vì vậy đan xen vào nhau.
13. 37 phẩm có phải là phiên bản mở rộng của Bát Chánh Đạo?
Có thể nói chúng có quan hệ rất gần, nhưng không nên đơn giản hóa rằng:
“37 phẩm chỉ là Bát Chánh Đạo viết dài ra.”
Về mặt lịch sử văn bản và hệ thống giáo pháp, bảy nhóm có những chức năng trình bày riêng.
Tuy nhiên, xét về thực hành, chúng hội tụ mạnh mẽ.
Bát Chánh Đạo có thể được xem như một trong những cấu trúc toàn diện nhất vì nó bao gồm:
trí tuệ + đạo đức + tu tập tâm.
Các nhóm còn lại làm nổi bật và phân tích sâu những khía cạnh cụ thể của tiến trình ấy.
14. Đối chiếu các truyền thống
Phật giáo sơ kỳ
Các nhóm thuộc 37 phẩm có nền tảng rất mạnh trong kinh điển sớm và xuất hiện dưới nhiều hình thức trong các bộ kinh.
Chúng không đơn thuần là một danh sách lý thuyết mà liên hệ trực tiếp với tiến trình tu tập dẫn đến giác ngộ.
Một điểm quan trọng là nhiều nhóm có các yếu tố trùng nhau, cho thấy chúng là những cách tổ chức khác nhau của các phẩm chất tu tập có liên hệ mật thiết.
Theravāda
Theravāda hệ thống hóa rất rõ 37 bodhipakkhiyā-dhamma.
Trong các hệ thống luận giải, chúng có thể được phân tích rất chi tiết và liên hệ với tiến trình Giới – Định – Tuệ.
Theravāda đặc biệt bảo tồn cách trình bày quen thuộc:
4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 8 = 37.
Nhưng ngay trong cách phân tích Theravāda, các yếu tố cũng không được xem là 37 tâm pháp hoàn toàn khác biệt, bởi nhiều pháp xuất hiện lặp lại.
Đại thừa
Đại thừa không loại bỏ 37 phẩm trợ đạo.
Các hệ thống Đại thừa tiếp nhận những nhóm giáo pháp này nhưng đặt chúng trong bối cảnh rộng hơn của Bồ-tát đạo, Bồ-đề tâm, các Ba-la-mật và trí tuệ Bát-nhã.
Điều này rất quan trọng vì đôi khi có quan niệm:
“37 phẩm trợ đạo chỉ thuộc Theravāda.”
Không chính xác.
Chúng có nguồn gốc rộng hơn trong di sản Phật giáo Ấn Độ và tiếp tục xuất hiện trong văn học, luận thư và hệ thống tu tập Đại thừa.
Tuy nhiên, cách diễn giải và vị trí của chúng trong toàn bộ con đường có thể khác.
Kim Cương thừa
Kim Cương thừa kế thừa nền tảng Đại thừa và không phủ nhận các pháp trợ giác ngộ.
Trong các hệ thống Tây Tạng, 37 phẩm có thể được nghiên cứu trong những trình bày về các giai đoạn của con đường, đặc biệt trong bối cảnh các phẩm chất dẫn đến giác ngộ.
Nhưng Vajrayāna còn có những hệ thống thực hành riêng như các pháp chuẩn bị, Bồ-đề tâm, quán tưởng, mantra và các phương pháp Mật thừa.
Do đó:
Có thực hành Mật thừa không có nghĩa là bỏ Bát Chánh Đạo, giới, niệm, định hay tuệ.
Những yếu tố căn bản vẫn thuộc nền móng của con đường.
15. Những hiểu lầm thường gặp
“37 phẩm là 37 bài tập.”
Không chính xác.
Nhiều yếu tố lặp lại và hỗ trợ nhau.
“Phải tu từ số 1 đến số 37.”
Không có nghĩa phải hoàn thành từng pháp như 37 cấp độ tuần tự.
“Tứ Niệm Xứ là một con đường riêng, Bát Chánh Đạo là con đường khác.”
Không nên hiểu như vậy.
Chánh niệm là một chi của Bát Chánh Đạo và Tứ Niệm Xứ mô tả những lĩnh vực quan trọng của việc thiết lập niệm.
“37 phẩm chỉ thuộc Theravāda.”
Không chính xác.
Chúng thuộc di sản Phật giáo Ấn Độ rộng hơn và được tiếp nhận trong các truyền thống Đại thừa.
“Càng thuộc nhiều danh sách càng tu giỏi.”
Cũng không.
Các danh sách là bản đồ.
Biết bản đồ không đồng nghĩa đã đi con đường.
16. Có cần học thuộc cả 37 không?
Học thuộc có lợi nếu nó giúp hiểu cấu trúc giáo pháp.
Nhưng mục tiêu không phải khả năng đọc:
“4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 8”
mà không biết chúng vận hành thế nào trong tâm.
Ví dụ, khi sân xuất hiện, người thực hành có thể đồng thời thấy:
Niệm
→ nhận biết sân.
Chánh cần
→ không tiếp tục nuôi dưỡng sân.
Tinh tấn
→ duy trì nỗ lực thiện.
Định
→ không để tâm bị cuốn hoàn toàn theo phản ứng.
Trạch pháp/tuệ
→ quan sát điều kiện sinh khởi và tính vô thường của sân.
Chánh kiến
→ không đồng nhất trạng thái sân với một cái “Ta” cố định.
Lúc ấy nhiều nhóm trong 37 phẩm đang hoạt động cùng trên một kinh nghiệm, chứ không phải lần lượt thực hành sáu pháp không liên quan.
17. Có thể cô đọng 37 phẩm thành điều gì?
Nếu phải nhìn toàn bộ hệ thống bằng một hình ảnh đơn giản, có thể nói:
Nhận biết đúng
↓
Nỗ lực đúng
↓
Phát triển những phẩm chất thiện
↓
Làm tâm ổn định và quân bình
↓
Thấy đúng bản chất các pháp
↓
Đoạn trừ những nguyên nhân của khổ
Hay đặt trong cấu trúc quen thuộc hơn:
Giới – Định – Tuệ.
Và đặt trong cấu trúc toàn diện của con đường:
Bát Chánh Đạo.
Các cách trình bày không nhất thiết cạnh tranh với nhau.
Chúng giống như những độ phóng đại khác nhau của cùng một bản đồ tu tập.
Kết luận
37 phẩm trợ đạo được tổ chức thành bảy nhóm:
4 Niệm Xứ
4 Chánh Cần
4 Như Ý Túc
5 Căn
5 Lực
7 Giác Chi
8 Chánh Đạo
Tổng cộng:
4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 8 = 37.
Nhưng con số 37 không có nghĩa tồn tại 37 phương pháp hoàn toàn tách biệt.
Niệm xuất hiện nhiều lần.
Tinh tấn xuất hiện nhiều lần.
Định xuất hiện nhiều lần.
Tuệ xuất hiện dưới nhiều chức năng khác nhau.
Vì vậy, cách hiểu thích hợp hơn là:
37 phẩm trợ đạo là bảy hệ thống tổ chức những phẩm chất hỗ trợ giác ngộ, cùng soi chiếu một con đường từ nhiều góc độ.
Tứ Niệm Xứ nhấn mạnh quan sát ở đâu.
Tứ Chánh Cần nhấn mạnh nỗ lực thế nào.
Tứ Như Ý Túc nhấn mạnh những nền tảng của sự chuyên chú và thành tựu.
Ngũ Căn và Ngũ Lực nhấn mạnh những phẩm chất cần trưởng thành và trở nên vững mạnh.
Thất Giác Chi cho thấy các yếu tố hướng đến giác ngộ và sự quân bình của tâm.
Bát Chánh Đạo trình bày cấu trúc toàn diện của con đường.
Vì thế, người học không cần tưởng tượng mình phải đi qua 37 cánh cửa.
Có thể hình dung đơn giản hơn:
Có một con đường, nhưng các bậc thầy Phật giáo đã bảo tồn nhiều bản đồ để giúp chúng ta nhìn rõ con đường ấy từ những góc khác nhau.