Tham muốn tiền bạc có trái với việc học Phật không?

Một người học Phật nhưng vẫn muốn:

kiếm nhiều tiền hơn;
tăng thu nhập;
mua nhà;
có tiền tiết kiệm;
đầu tư;
phát triển doanh nghiệp;
chăm lo cha mẹ;
cho con cái điều kiện tốt hơn;
có tài chính để giúp người khác.

Điều đó có mâu thuẫn với Phật pháp không?

Nếu trả lời đơn giản:

“MUỐN CÓ TIỀN = THAM”

thì chưa chính xác.

Nhưng nếu nói:

“KIẾM BAO NHIÊU TIỀN CŨNG ĐƯỢC,

MIỄN LÀ MÌNH THÍCH”

thì cũng không phù hợp với con đường Phật giáo.

Điểm cần xem xét không chỉ là:

“CÓ MUỐN TIỀN KHÔNG?”

mà là:

MUỐN TIỀN VÌ ĐIỀU GÌ?

KIẾM TIỀN BẰNG CÁCH NÀO?

TÂM ĐỐI VỚI TIỀN RA SAO?

DÙNG TIỀN VÀO VIỆC GÌ?

VÀ NẾU MẤT TIỀN,

TÂM PHẢN ỨNG THẾ NÀO?

Đây là nơi cần phân biệt:

NHU CẦU.

MỤC TIÊU.

CHÍ NGUYỆN.

THAM ÁI.

THAM LAM.

CHẤP THỦ.

1. Phật giáo không dạy rằng tiền tự nó là xấu

Tiền:

KHÔNG TỰ NÓ LÀ THAM.

Một tờ tiền không có:

tham.

sân.

si.

Một tài khoản ngân hàng cũng không tự:

thiện

hay:

bất thiện.

Vấn đề nằm ở:

TÂM

và:

HÀNH VI

liên hệ đến tài sản.

Cùng một triệu đồng có thể được dùng để:

mua thuốc cho cha mẹ.

Hoặc:

lừa đảo người khác.

Hoặc:

giúp người gặp khó khăn.

Hoặc:

phục vụ một hành vi gây hại.

Đối tượng vẫn là:

TIỀN.

Nhưng:

TÁC Ý VÀ CÁCH SỬ DỤNG

hoàn toàn khác.

2. Kinh điển không xem việc cư sĩ có tài sản là sai

Đây là điểm rất quan trọng.

Trong AN 4.61, Đức Phật nói với gia chủ Anāthapiṇḍika về mong muốn:

TÀI SẢN PHÁT SINH ĐÚNG PHÁP.

Tức:

tài sản có được bằng phương thức chân chính.

Ngài không nói với vị cư sĩ:

“MUỐN CÓ TÀI SẢN LÀ SAI.”

Ngược lại, bài kinh thảo luận:

làm sao có tài sản đúng pháp

và:

sử dụng nó thế nào.

Vì vậy:

CÓ TÀI SẢN

≠

TRÁI PHẬT PHÁP.

3. Đây cũng là lý do phải phân biệt người xuất gia và cư sĩ

Một sai lầm phổ biến là:

lấy toàn bộ chuẩn mực đời sống xuất gia áp nguyên xi cho cư sĩ.

Người xuất gia:

sống theo một hệ thống giới luật và lý tưởng từ bỏ tài sản rất khác.

Cư sĩ:

còn gia đình;

nghề nghiệp;

con cái;

cha mẹ;

nhà cửa;

trách nhiệm kinh tế;

nghĩa vụ xã hội.

Do đó không thể đơn giản nói:

“ĐỨC PHẬT DẠY XUẤT GIA TỪ BỎ TÀI SẢN,

VẬY MỌI CƯ SĨ CÓ TIỀN ĐỀU SAI.”

Hai hoàn cảnh:

KHÔNG GIỐNG NHAU.

4. Anāthapiṇḍika là một ví dụ nổi tiếng

Anāthapiṇḍika:

là một đại cư sĩ hộ trì Đức Phật và Tăng đoàn.

Ông không được mô tả đơn giản như:

một người phải từ bỏ ngay toàn bộ tài sản mới có thể học Phật.

Điều đáng chú ý là:

TÀI SẢN ĐƯỢC ĐƯA VÀO

MỘT ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC VÀ BỐ THÍ.

Điều này cho thấy:

GIÀU

≠

TỰ ĐỘNG THAM.

Cũng như:

NGHÈO

≠

TỰ ĐỘNG VÔ THAM.

5. Người nghèo vẫn có thể rất tham tiền

Một người có:

100.000 ĐỒNG

nhưng cả ngày:

ganh tị;

thèm muốn;

lừa người;

nghĩ cách chiếm đoạt;

đau khổ vì người khác giàu hơn.

Tâm ấy:

CÓ THỂ ĐẦY THAM.

Trong khi một người có:

100 TỶ

có thể:

sử dụng tài sản có trách nhiệm;

chăm sóc gia đình;

trả lương công bằng;

làm thiện;

không gian lận;

không xem tiền là bản ngã.

Ta không thể chỉ nhìn:

SỐ DƯ TÀI KHOẢN

để đo:

MỨC ĐỘ THAM.

6. Nhưng cũng không nên đi sang cực đoan ngược lại

Không thể từ đó kết luận:

“GIÀU BAO NHIÊU CŨNG KHÔNG LIÊN QUAN ĐẾN THAM.”

Tiền có thể trở thành:

ĐỐI TƯỢNG CỦA ÁI.

ĐỐI TƯỢNG CỦA THỦ.

CÔNG CỤCỦA NGÃ MẠN.

Một người có thể bắt đầu bằng:

“Tôi muốn đủ sống.”

Sau đó:

“Tôi muốn khá giả.”

Rồi:

“Tôi phải giàu hơn người kia.”

Rồi:

“Nếu tôi không có chiếc xe đó, tôi thấy mình thất bại.”

Rồi:

“Tôi có thể làm bất cứ điều gì miễn kiếm được tiền.”

Lúc này vấn đề không còn đơn giản là:

TÀI SẢN.

Nó đã trở thành:

CHẤP THỦ.

7. Vì vậy cần phân biệt “muốn có tiền” với “tham tiền”

Ví dụ:

“TÔI MUỐN KIẾM THÊM

ĐỂ TRẢ HẾT NỢ.”

Không tự động là tham.

“TÔI MUỐN CÓ QUỸ DỰ PHÒNG

CHO GIA ĐÌNH.”

Không tự động là tham.

“TÔI MUỐN MỞ RỘNG CÔNG TY

BẰNG PHƯƠNG THỨC CHÂN CHÍNH.”

Không tự động là tham.

“TÔI MUỐN CÓ TIỀN

ĐỂ CHĂM SÓC CHA MẸ.”

Không tự động là tham.

Nhưng:

“TÔI PHẢI GIÀU HƠN NGƯỜI KHÁC

ĐỂ CHỨNG MINH TÔI HƠN HỌ.”

đã có cấu trúc rất khác.

8. Tiền có thể đáp ứng nhu cầu mà không cần trở thành bản ngã

Con người cần:

THỨC ĂN.

NHÀ Ở.

QUẦN ÁO.

THUỐC MEN.

Trong xã hội hiện đại, phần lớn những nhu cầu ấy:

cần tiền.

Do đó mong muốn có khả năng tài chính để đáp ứng:

NHU CẦU CHÍNH ĐÁNG

không thể tự động gọi là:

THAM ÁI.

Nếu không phân biệt điều này, ta sẽ đi đến kết luận vô lý:

muốn có tiền mua thức ăn cũng là tham;

muốn trả viện phí cho cha mẹ cũng là tham;

muốn cho con đi học cũng là tham.

Phật giáo không cần một cách hiểu cực đoan như vậy.

9. AN 4.62 thậm chí nói về niềm vui của người cư sĩ có tài sản

Bài kinh nói đến bốn loại an lạc của người cư sĩ:

AN LẠC DO CÓ TÀI SẢN.

AN LẠC DO SỬ DỤNG TÀI SẢN.

AN LẠC DO KHÔNG MẮC NỢ.

AN LẠC DO KHÔNG CÓ LỖI.

Điểm rất đáng chú ý là:

ĐỨC PHẬT KHÔNG PHỦ NHẬN

NIỀM VUI KINH TẾ CỦA CƯ SĨ.

Nhưng bài kinh đặt cao:

AN LẠC KHÔNG CÓ LỖI.

Tức là:

ĐẠO ĐỨC CAO HƠN

VIỆC CHỈ SỞ HỮU TÀI SẢN.

10. Đây là một hệ thứ tự rất đáng chú ý

Có tiền:

TỐT HƠN TRONG NHIỀU HOÀN CẢNH

SO VỚI KHÔNG ĐỦ SỐNG.

Không nợ:

có thể đem lại an tâm.

Sử dụng tài sản:

có thể đem lại lợi ích.

Nhưng nếu để có tiền mà:

LỪA ĐẢO.

TRỘM CẮP.

BÓC LỘT.

GÂY HẠI.

PHÁ GIỚI.

thì ta đánh đổi:

AN LẠC KHÔNG LỖI

để lấy:

TÀI SẢN.

Đó không phải sự đánh đổi được Phật giáo đề cao.

11. Vì vậy câu hỏi thứ nhất không phải “kiếm bao nhiêu?”

Mà là:

“KIẾM BẰNG CÁCH NÀO?”

Một người kiếm:

20 TRIỆU

bằng:

nghề chân chính

khác về phương diện đạo đức với người kiếm:

2 TỶ

bằng:

lừa đảo.

Con số:

KHÔNG QUYẾT ĐỊNH

THIỆN – BẤT THIỆN.

Phương thức:

rất quan trọng.

12. Đây là nơi Chánh mạng xuất hiện

Bát Chánh Đạo có:

CHÁNH MẠNG.

Điều đó cho thấy:

CÁCH KIẾM SỐNG

không đứng ngoài Phật pháp.

Học Phật không chỉ là:

ngồi thiền buổi tối

trong khi:

ban ngày kiếm tiền bằng bất cứ phương thức nào.

Đời sống kinh tế:

CŨNG LÀ NƠI THỰC HÀNH.

13. Một người có thể kiếm tiền rất giỏi mà vẫn thực hành

Ví dụ:

xây dựng doanh nghiệp;

làm kỹ sư;

làm bác sĩ;

làm thương mại;

đầu tư;

làm công nghệ;

sản xuất;

làm nông nghiệp.

Bản thân việc:

TẠO RA GIÁ TRỊ KINH TẾ

không trái với việc học Phật.

Câu hỏi là:

CÓ GÂY HẠI KHÔNG?

CÓ GIAN DỐI KHÔNG?

CÓ BÓC LỘT KHÔNG?

CÓ PHÁ GIỚI KHÔNG?

CÓ BỊ THAM CHI PHỐI KHÔNG?

14. AN 4.61 nói tài sản phải được tạo ra bằng nỗ lực và đúng pháp

Bài kinh mô tả tài sản:

có được bằng nỗ lực;

sức lao động;

mồ hôi;

và đúng pháp.

Điều này cho thấy:

NỖ LỰC TẠO TÀI SẢN

không bị xem là điều đáng xấu hổ đối với cư sĩ.

Vấn đề là:

ĐÚNG PHÁP.

Đây là từ khóa.

15. Tiền không chỉ để hưởng thụ cá nhân

AN 4.61 còn nói đến việc sử dụng tài sản để:

CHĂM SÓC BẢN THÂN.

CHA MẸ.

VỢ CHỒNG, CON CÁI.

NGƯỜI LÀM.

BẠN BÈ.

ỨNG PHÓ TAI HỌA.

BỐ THÍ VÀ HỘ TRÌ NGƯỜI TU HÀNH CHÂN CHÁNH.

Như vậy tài sản có thể trở thành:

PHƯƠNG TIỆN CỦA TRÁCH NHIỆM

VÀ RỘNG LƯỢNG.

16. Điều này thay đổi cách đặt câu hỏi

Thay vì:

“CÓ TIỀN CÓ XẤU KHÔNG?”

nên hỏi:

“TIỀN ĐANG PHỤC VỤ CÁI GÌ?”

Nếu tiền phục vụ:

THAM.

MẠN.

XA HOA.

QUYỀN LỰC.

CHẤP THỦ.

thì nó trở thành:

nhiên liệu cho phiền não.

Nếu tiền phục vụ:

GIA ĐÌNH.

AN TOÀN.

HỌC TẬP.

Y TẾ.

TẠO VIỆC LÀM.

BỐ THÍ.

LỢI ÍCH XÃ HỘI.

thì cùng một loại tài sản:

có thể được sử dụng rất khác.

17. Nhưng ngay cả tiền dùng cho việc tốt cũng có thể bị chấp

Ví dụ một người bố thí rất nhiều.

Nhưng tâm nghĩ:

“MỌI NGƯỜI PHẢI BIẾT TÔI ĐÃ CHO BAO NHIÊU.”

Hoặc:

“TÔI BỐ THÍ NHIỀU HƠN

NÊN TÔI CAO HƠN.”

Lúc ấy:

BỐ THÍ

có thể bị:

NGÃ MẠN

bám vào.

Do đó Phật giáo không chỉ hỏi:

“BẠN ĐÃ CHO BAO NHIÊU?”

mà còn quan tâm:

“TÂM ĐANG CHO NHƯ THẾ NÀO?”

18. Vấn đề sâu hơn không phải tiền mà là “của tôi”

Tiền đặc biệt dễ tạo:

MAMAṄKĀRA

có thể hiểu gần với:

sự tạo tác “của tôi”.

Ta bắt đầu:

TIỀN CỦA TÔI.

↓

NHÀ CỦA TÔI.

↓

CÔNG TY CỦA TÔI.

↓

THÀNH CÔNG CỦA TÔI.

↓

GIÁ TRỊ CỦA TÔI.

Khi đó:

TÀI SẢN

bắt đầu hợp nhất với:

BẢN NGÃ.

19. Đây là lúc mất tiền trở thành mất “mình”

Nếu:

“TÔI CÓ 10 TỶ”

chỉ là:

thông tin tài chính,

thì một chuyện.

Nhưng nếu:

“TÔI CÓ 10 TỶ

NÊN TÔI LÀ NGƯỜI CÓ GIÁ TRỊ,”

thì tài sản đã trở thành:

DANH TÍNH.

Khi mất tài sản:

không chỉ là mất tiền.

Tâm cảm thấy:

“TÔI BỊ GIẢM GIÁ TRỊ.”

Đây là nơi:

CHẤP THỦ

tạo khổ.

20. Vì vậy một phép thử quan trọng là: “Nếu mất thì sao?”

Không phải cứ buồn vì mất tiền là:

tham.

Mất tiền có hậu quả thực tế.

Nhưng hãy quan sát:

TÔI BUỒN VÌ GIA ĐÌNH BỊ ẢNH HƯỞNG?

Hay:

TÔI KHÔNG CHỊU NỔI

VÌ KHÔNG CÒN HƠN NGƯỜI KHÁC?

Hay:

TÔI CẢM THẤY MÌNH KHÔNG CÒN LÀ AI

NẾU KHÔNG GIÀU?

Những phản ứng này:

cho thấy các tầng chấp khác nhau.

21. Một phép thử khác: “Bao nhiêu mới đủ?”

Đây là câu hỏi khó.

Nếu:

1 TỶ

thì muốn:

2 TỶ.

Có 2:

muốn 10.

Có 10:

muốn 100.

Có 100:

muốn 1.000.

Không nhất thiết mỗi lần muốn tăng tài sản đều là tham.

Doanh nghiệp có thể cần:

tăng vốn.

Gia đình có thể cần:

kế hoạch dài hạn.

Nhưng nếu tâm:

KHÔNG BAO GIỜ CÓ KHÁI NIỆM “ĐỦ”

thì cần nhìn rất kỹ.

22. Vì tham có đặc tính rất đặc biệt

Tham thường nói:

“THÊM MỘT CHÚT NỮA

THÌ TÔI SẼ ĐỦ.”

Nhưng khi có:

“một chút nữa”

nó lại nói:

“THÊM MỘT CHÚT NỮA.”

Đây là lý do:

TRI TÚC

có giá trị.

Tri túc không có nghĩa:

KHÔNG PHÁT TRIỂN.

Mà là:

KHÔNG ĐỂ KHÁT KHAO VÔ HẠN

TRỞ THÀNH CHỦ NHÂN CỦA TÂM.

23. Tri túc không có nghĩa nghèo

Một người có thể:

GIÀU VÀ TRI TÚC.

Một người khác có thể:

NGHÈO VÀ KHÔNG TRI TÚC.

Tri túc là:

PHẨM CHẤT TÂM,

không phải:

SỐ TIỀN TRONG TÀI KHOẢN.

Do đó:

GIÀU

≠

THAM.

Và:

NGHÈO

≠

TRI TÚC.

24. Nhưng giàu có tạo ra những thử thách riêng

Tài sản lớn có thể tạo thêm:

quyền lực;
cơ hội hưởng thụ;
khả năng kiểm soát;
sự tâng bốc;
cạnh tranh;
sợ mất;
ngã mạn.

Vì vậy càng có nhiều tài sản:

càng cần trí tuệ để không bị tài sản sở hữu ngược lại.

Một người tưởng:

“TÔI SỞ HỮU TIỀN.”

Nhưng có lúc thực tế lại là:

“TIỀN ĐANG SỞ HỮU TÂM TÔI.”

25. Làm sao biết tiền đang sở hữu mình?

Một số dấu hiệu đáng quan sát:

sẵn sàng nói dối để kiếm thêm.

phá giới vì lợi nhuận.

không còn thời gian cho gia đình.

liên tục so sánh tài sản.

không chịu nổi khi người khác thành công.

xem người nghèo là thấp kém.

xem người giàu hơn là mối đe dọa.

không thể cho đi.

mất tiền là mất toàn bộ ý nghĩa cuộc đời.

dù đã đủ vẫn không thể dừng.

Đây không còn đơn giản là:

LẬP KẾ HOẠCH TÀI CHÍNH.

26. “Muốn giàu” có thể chứa nhiều động cơ cùng lúc

Một người có thể muốn:

100 TỶ

vì:

muốn bảo đảm tương lai gia đình;

thích xây doanh nghiệp;

muốn chứng minh năng lực;

sợ nghèo;

muốn hơn người;

muốn giúp xã hội.

Tất cả có thể:

CÙNG TỒN TẠI.

Do đó tu tập không nhất thiết bắt đầu bằng:

“TÔI PHẢI BỎ MỤC TIÊU 100 TỶ.”

Mà có thể bắt đầu bằng:

“TÔI PHẢI NHÌN THẲNG

VÀO ĐỘNG CƠ CỦA MÌNH.”

27. Phật pháp không chỉ thay đổi mục tiêu; nó soi động cơ

Hai người cùng muốn:

MỞ MỘT CÔNG TY.

Người A:

muốn tạo sản phẩm tốt;

tạo việc làm;

chăm sóc gia đình;

kiếm lợi nhuận chính đáng.

Người B:

muốn trở thành người giàu nhất để mọi người phải kính nể.

Bên ngoài:

CÙNG MỘT MỤC TIÊU.

Nhưng bên trong:

CẤU TRÚC TÂM KHÁC NHAU.

28. Chanda và taṇhā giúp phân biệt điều này

Phật học không xem:

MỌI MONG MUỐN

là:

TAṆHĀ – ÁI.

Có những dạng:

CHANDA

có thể là:

ý muốn;

nguyện vọng;

động lực hướng đến một mục tiêu.

Trong Chánh tinh tấn, rõ ràng hành giả phải:

MUỐN

ngăn bất thiện;

đoạn bất thiện;

phát triển thiện;

duy trì thiện.

Nếu:

MỌI MONG MUỐN ĐỀU LÀ ÁI,

thì chính việc:

MUỐN TU

cũng phải bị loại bỏ ngay.

Điều đó không hợp lý.

29. Vì vậy “muốn kiếm tiền” cần được phân tích

Nó có thể gần với:

CHANDA:

“Tôi muốn xây dựng một công việc tốt.”

Nhưng có thể chuyển thành:

TAṆHĀ:

“Tôi phải có nó mới chịu được.”

Và thành:

UPĀDĀNA:

“Tài sản này là cái xác định tôi.”

Sau đó:

BHAVA:

“Tôi phải trở thành người giàu có để tôi là một ai đó.”

Đây là nơi:

TIỀN

đi vào chuỗi:

ÁI → THỦ → HỮU.

30. Tiền cũng có thể trở thành công cụ của bố thí

Một người không có tài sản:

khả năng giúp đỡ vật chất có giới hạn.

Một người có tài sản lớn:

có thể giúp rất nhiều người.

Điều đó không có nghĩa:

“CÀNG GIÀU CÀNG CÓ ĐẠO ĐỨC.”

Nhưng nó cho thấy:

TÀI SẢN LÀ MỘT CÔNG CỤ.

Công cụ ấy:

có thể phục vụ tham

hoặc:

phục vụ rộng lượng.

31. Bố thí cũng trực tiếp đối trị sự nắm giữ

Khi cho đi:

ta thực hành không giữ tất cả cho mình.

Nhưng điều quan trọng không chỉ là:

SỐ TIỀN.

Một người giàu cho:

1 triệu

và người nghèo cho:

một phần rất đáng kể khả năng của mình

không thể chỉ so:

CON SỐ.

Tâm:

RỘNG MỞ

mới là điều quan trọng.

32. Có nên cho hết tài sản không?

Không thể biến:

BỐ THÍ

thành công thức:

“CÀNG CHO HẾT CÀNG TU TỐT.”

Đối với cư sĩ còn:

cha mẹ;
con cái;
người phụ thuộc;
nợ;
nghĩa vụ;
sức khỏe;
tương lai.

AN 4.61 chính là bằng chứng rằng tài sản còn có chức năng:

CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ.

Bố thí thiếu trí tuệ:

cũng có thể gây hậu quả.

33. Chăm sóc gia đình không phải thấp hơn “làm công đức”

Một người có:

10 TRIỆU

nhưng cha mẹ đang cần:

thuốc.

Nếu đem toàn bộ tiền đi cúng chỉ để được gọi là:

“người có phước”

trong khi bỏ mặc:

trách nhiệm gia đình,

thì cần xem lại:

TRÍ TUỆ CỦA HÀNH ĐỘNG.

Phật giáo không cần tách:

ĐẠO

khỏi:

TRÁCH NHIỆM ĐỜI SỐNG.

34. Kiếm tiền cũng có thể là một nơi thực hành

Khi làm việc, ta có thể quan sát:

THAM.

SÂN.

GANH TỊ.

SỢ HÃI.

NGÃ MẠN.

TRUNG THỰC.

NHẪN NẠI.

TRÁCH NHIỆM.

RỘNG LƯỢNG.

Do đó:

THƯƠNG TRƯỜNG

không nhất thiết nằm ngoài:

PHÁP HÀNH.

Nó có thể chính là nơi:

phiền não lộ rõ nhất.

35. Một thương vụ có thể trở thành bài kiểm tra Phật pháp

Khi có cơ hội:

gian lận để kiếm thêm rất nhiều,

ta sẽ biết:

TIỀN

hay:

GIỚI

đang đứng cao hơn.

Khi đối thủ thành công:

ta sẽ thấy:

HỶ

hay:

GANH TỊ.

Khi thua lỗ:

ta sẽ thấy:

TRÍ TUỆ

hay:

SÂN HẬN.

Khi thành công:

ta sẽ thấy:

BIẾT ƠN

hay:

NGÃ MẠN.

36. Tiền vì thế có thể trở thành một “tấm gương”

Không cần:

ghét tiền.

Có thể dùng quan hệ với tiền để nhìn:

TÂM.

Khi kiếm:

tâm thế nào?

Khi giữ:

tâm thế nào?

Khi tiêu:

tâm thế nào?

Khi cho:

tâm thế nào?

Khi mất:

tâm thế nào?

Đó là:

PHÁP HÀNH NGAY TRONG ĐỜI SỐNG.

37. Nhưng cứu cánh Phật giáo vẫn không phải làm giàu

Điều này cũng phải nói rất rõ.

Đức Phật có dạy cư sĩ:

cách sống kinh tế có trách nhiệm.

Nhưng:

GIÀU CÓ

không trở thành:

CỨU CÁNH PHẬT GIÁO.

AN 4.62 thậm chí đặt:

AN LẠC KHÔNG LỖI

cao hơn những niềm vui vật chất của sở hữu và sử dụng tài sản.

Và cứu cánh sâu hơn vẫn là:

ĐOẠN KHỔ.

LY THAM.

GIẢI THOÁT.

38. Vì vậy “Phật giáo dạy làm giàu” cũng là cách nói quá mức

Phật giáo có:

GIÁO HUẤN KINH TẾ CHO CƯ SĨ.

Nhưng không thể biến toàn bộ đạo Phật thành:

PHƯƠNG PHÁP THU HÚT TÀI LỘC.

Đức Phật không dạy:

tu đúng thì chắc chắn trở thành triệu phú.

Cũng không dạy:

giàu là bằng chứng giác ngộ.

Nếu biến nghiệp và phước thành:

CÔNG THỨC LÀM GIÀU,

ta đã làm nghèo đi:

MỤC TIÊU GIẢI THOÁT.

39. Giàu cũng không chứng minh “nghiệp tốt hơn”

Không nên nhìn một người giàu rồi nói:

“NGƯỜI NÀY CHẮC CHẮN PHƯỚC LỚN.”

và nhìn người nghèo:

“CHẮC NGHIỆP XẤU.”

Đó là:

ĐƠN GIẢN HÓA NHÂN QUẢ.

Hoàn cảnh kinh tế phụ thuộc:

rất nhiều điều kiện.

Và phẩm chất đạo đức của một người:

không thể được suy ra chỉ từ tài sản.

40. Nghèo cũng không phải dấu hiệu giác ngộ

Chiều ngược lại cũng sai.

KHÔNG CÓ TIỀN

không chứng minh:

KHÔNG THAM.

Một người nghèo có thể:

cực kỳ chấp tiền.

Một người giàu có thể:

rộng lượng.

Do đó:

MỨC TÀI SẢN

≠

MỨC GIẢI THOÁT.

41. Phật giáo sớm đặt câu hỏi về “đúng pháp”

Đối với cư sĩ, có thể cô đọng thành bốn câu hỏi:

1. TIỀN ĐẾN TỪ ĐÂU?

2. TIỀN ĐƯỢC DÙNG VÀO ĐÂU?

3. TÂM ĐANG BÁM VÀO NÓ THẾ NÀO?

4. NẾU NÓ BIẾN MẤT,

TÂM SẼ RA SAO?

Bốn câu này hữu ích hơn:

“CÓ BAO NHIÊU TIỀN THÌ PHẠM PHẬT PHÁP?”

Kinh điển không đưa ra:

MỘT CON SỐ NHƯ VẬY.

42. Theravāda nhìn vấn đề này thế nào?

Theravāda bảo tồn rất rõ:

sự khác biệt giữa đời sống xuất gia và cư sĩ.

Với cư sĩ:

CHÁNH MẠNG.

GIỮ GIỚI.

BỐ THÍ.

TRÁCH NHIỆM GIA ĐÌNH.

TRI TÚC.

KHÔNG BỊ THAM CHI PHỐI

đều quan trọng.

Tài sản:

có thể sử dụng đúng pháp.

Nhưng cứu cánh:

NIBBĀNA

vẫn là:

LY THAM,

không phải:

TÍCH LŨY TỐI ĐA.

43. Đại thừa không đòi mọi cư sĩ phải nghèo

Đại thừa phát triển mạnh lý tưởng:

BỒ-TÁT.

Bồ-tát có thể xuất hiện:

trong nhiều hoàn cảnh xã hội khác nhau.

Tài sản có thể trở thành:

PHƯƠNG TIỆN

để:

bố thí;

cứu giúp;

tạo điều kiện cho chúng sinh;

hộ trì Phật pháp.

Đặc biệt:

DĀNA-PĀRAMITĀ

BỐ THÍ BA-LA-MẬT

được đặt ở vị trí rất quan trọng.

Nhưng:

BỐ THÍ

phải đi cùng:

TRÍ TUỆ.

44. Đại thừa cũng cảnh giác với chấp tài sản

Theo hướng Bát-nhã:

tài sản,

người cho,

người nhận,

hành động cho

đều không nên bị:

TỰ HỮU HÓA.

Điều này không làm tài sản:

biến mất.

Mà nhằm:

GIẢM CHẤP THỦ.

Có thể sở hữu về mặt quy ước:

“ĐÂY LÀ TÀI SẢN CỦA TÔI.”

nhưng không cần biến nó thành:

“ĐÂY LÀ BẢN CHẤT CỦA TÔI.”

45. Kim Cương thừa cũng không đồng nhất giàu có với giác ngộ

Trong Vajrayāna có:

các nghi quỹ liên quan đến thịnh vượng,

tài bảo,

các biểu tượng phong phú.

Nhưng nếu tách chúng khỏi:

BỒ-ĐỀ TÂM.

TÁNH KHÔNG.

GIỚI VÀ NGUYỆN.

MỤC TIÊU PHẬT QUẢ,

rồi biến thành:

“PHÉP THU HÚT TIỀN,”

thì đã giản lược rất mạnh truyền thống.

Tài sản:

vẫn là phương tiện,

không phải:

PHẬT QUẢ.

46. Bảng đối chiếu SK | TH | ĐT | KC

Vấn đề	Phật giáo sớm	Theravāda	Đại thừa	Kim Cương thừa
Cư sĩ có tài sản	Được thừa nhận	Được thừa nhận	Được thừa nhận	Được thừa nhận
Kiếm tài sản đúng pháp	Được đề cao	Có	Có	Có
Tài sản = tham	Không	Không	Không	Không
Nghèo = vô tham	Không	Không	Không	Không
Chánh mạng quan trọng	Có	Có	Có	Có
Bố thí quan trọng	Có	Rất quan trọng	Ba-la-mật quan trọng	Rất quan trọng
Chấp tài sản là vấn đề	Có	Có	Có	Có
Giàu = giác ngộ	Không	Không	Không	Không
Làm giàu là cứu cánh	Không	Không	Không	Không
Cứu cánh	Giải thoát	Niết-bàn	Giải thoát/Phật quả	Phật quả

47. Những điểm dễ hiểu lầm

“Học Phật thì không được muốn kiếm nhiều tiền.”

KHÔNG CHÍNH XÁC.

Cần xem:

động cơ;

phương pháp;

cách sử dụng;

mức độ chấp thủ.

“Có tiền là tham.”

KHÔNG.

Tiền:

là đối tượng.

Tham:

là trạng thái tâm.

“Nghèo thì ít tham hơn.”

KHÔNG NHẤT THIẾT.

Một người không có tài sản:

vẫn có thể cực kỳ tham tài sản.

“Giàu chứng tỏ có nhiều phước.”

KHÔNG THỂ SUY RA ĐƠN GIẢN NHƯ VẬY.

Đời sống kinh tế:

có rất nhiều nhân duyên.

“Tu đúng sẽ giàu.”

KHÔNG PHẢI CỨU CÁNH ĐỨC PHẬT DẠY.

Con đường hướng tới:

ĐOẠN KHỔ,

không phải:

BẢO ĐẢM TÀI CHÍNH SIÊU NHIÊN.

“Tri túc nghĩa là không được phát triển kinh tế.”

KHÔNG.

Tri túc:

không đồng nghĩa trì trệ.

Có thể phát triển:

mà không để lòng tham vô hạn điều khiển.

“Muốn công ty lớn hơn chắc chắn là tham.”

KHÔNG.

Cần xem:

TẠI SAO MUỐN LỚN?

và:

LỚN BẰNG CÁCH NÀO?

“Có tiền thì cứ cho hết mới là tu.”

KHÔNG.

Cư sĩ còn:

trách nhiệm với bản thân, cha mẹ, gia đình và người phụ thuộc.

“Tiền là nguồn gốc mọi khổ đau.”

KHÔNG CHÍNH XÁC.

Theo Phật giáo, vấn đề sâu hơn là:

ÁI.

THỦ.

VÔ MINH.

Tiền chỉ là:

một trong vô số đối tượng mà tâm có thể bám vào.

48. Một bài kiểm tra thực tế cho người đang kiếm tiền

Nếu bạn đang muốn tăng thu nhập, có thể hỏi:

1.

TÔI KIẾM TIỀN BẰNG CÁCH CHÂN CHÍNH KHÔNG?

Nếu không:

vấn đề đã xuất hiện ngay từ nguồn.

2.

TÔI CÓ PHẢI GÂY HẠI ĐỂ KIẾM NÓ KHÔNG?

Nếu có:

cần xem lại Chánh mạng.

3.

TÔI MUỐN TIỀN ĐỂ LÀM GÌ?

An toàn?

Gia đình?

Tự do?

Giúp người?

Hay:

hơn người?

4.

BAO NHIÊU LÀ ĐỦ?

Nếu câu trả lời luôn là:

“THÊM NỮA,”

hãy quan sát:

TAṆHĀ.

5.

TÔI CÓ THỂ CHO ĐI KHÔNG?

Nếu hoàn toàn không thể:

có thể đang có chấp thủ.

6.

TÔI CÓ SẴN SÀNG PHÁ GIỚI VÌ TIỀN KHÔNG?

Đây là phép thử rất mạnh.

7.

KHI NGƯỜI KHÁC GIÀU HƠN,

TÔI CÓ KHỔ KHÔNG?

Nếu có:

vấn đề có thể không phải nhu cầu.

Mà là:

SO SÁNH BẢN NGÃ.

8.

NẾU MẤT TIỀN,

TÔI CÓ CÒN BIẾT MÌNH LÀ AI KHÔNG?

Đây là phép thử của:

CHẤP THỦ.

49. Một sơ đồ rất hữu ích

NHU CẦU

↓

MỤC TIÊU TÀI CHÍNH

↓

có thể đi theo hai hướng.

Hướng thứ nhất

CHÁNH MẠNG

↓

NỖ LỰC

↓

TẠO TÀI SẢN ĐÚNG PHÁP

↓

CHĂM SÓC BẢN THÂN VÀ GIA ĐÌNH

↓

AN TOÀN

↓

BỐ THÍ

↓

LỢI ÍCH CHO NHIỀU NGƯỜI.

Đây không tự động là:

THAM.

Hướng thứ hai

SO SÁNH

↓

KHÁT KHAO

↓

“PHẢI CÓ THÊM”

↓

CHẤP THỦ

↓

GIAN DỐI / GÂY HẠI

↓

SỢ MẤT

↓

NGÃ MẠN

↓

KHỔ.

Ở đây:

TIỀN

đã trở thành nhiên liệu cho:

ÁI – THỦ.

50. Một câu hỏi còn sâu hơn: “Tôi muốn có tiền hay tôi cần tiền để trở thành một ai đó?”

Đây là ranh giới rất tinh tế.

“TÔI MUỐN CÓ TÀI CHÍNH TỐT.”

khác với:

“TÔI PHẢI GIÀU

THÌ TÔI MỚI CÓ GIÁ TRỊ.”

Câu thứ nhất:

có thể chỉ là mục tiêu.

Câu thứ hai:

tiền đã đi vào cấu trúc của bản ngã.

Và từ đó:

TIỀN KHÔNG CÒN CHỈ LÀ TIỀN.

Nó trở thành:

“TÔI.”

51. Người học Phật không nhất thiết phải bỏ mục tiêu tài chính

Có thể vẫn:

LẬP KẾ HOẠCH.

ĐẦU TƯ.

KINH DOANH.

TĂNG THU NHẬP.

MỞ RỘNG CÔNG TY.

MUA NHÀ.

TẠO TÀI SẢN.

Nhưng đồng thời thực hành:

CHÁNH MẠNG.

KHÔNG GIAN DỐI.

KHÔNG GÂY HẠI.

TRI TÚC.

BỐ THÍ.

QUÁN VÔ THƯỜNG.

KHÔNG ĐỒNG NHẤT TÀI SẢN VỚI CÁI TÔI.

Đó là cách:

ĐỜI SỐNG KINH TẾ

và:

PHÁP HÀNH

không nhất thiết đối nghịch.

52. Nhưng càng đi sâu trên con đường, quan hệ với tiền phải thay đổi

Không nhất thiết:

SỐ TIỀN

phải giảm.

Nhưng:

MỨC CHẤP

cần giảm.

Không nhất thiết:

NĂNG LỰC KINH DOANH

phải giảm.

Nhưng:

THAM

cần giảm.

Không nhất thiết:

TÀI SẢN

phải biến mất.

Nhưng:

“TÔI” VÀ “CỦA TÔI”

không nên ngày càng phình to vì tài sản.

Đây là phép thử quan trọng hơn.

53. Có thể tóm lại bằng một bảng rất ngắn

Không nhất thiết là tham	Có dấu hiệu tham/chấp
Muốn đủ sống	Không bao giờ thấy đủ
Muốn trả nợ	Muốn hơn người
Muốn mua nhà	Nhà trở thành giá trị bản thân
Muốn tăng thu nhập	Sẵn sàng gian dối để tăng thu nhập
Muốn phát triển công ty	Bóc lột để tăng lợi nhuận
Muốn tiết kiệm	Sợ cho đi bất cứ thứ gì
Muốn đầu tư	Tâm bị tiền chiếm trọn
Muốn chăm sóc gia đình	Bỏ gia đình để chạy theo tiền vô hạn
Muốn có tài chính an toàn	Tưởng tiền có thể bảo đảm mọi thứ
Muốn thành công	“Không thành công thì tôi vô giá trị”