Thế nào là một vị thiện tri thức đáng nương tựa?

Trả lời ngắn: Một vị thiện tri thức (kalyāṇamitta – thiện hữu, bạn lành tâm linh) đáng nương tựa là người mà khi gần gũi, học hỏi và thực hành theo sự hướng dẫn của họ, ta có xu hướng:

tăng trưởng thiện pháp;
giữ giới vững hơn;
bớt tham, sân, si;
phát triển chánh kiến;
biết tự quan sát mình;
bớt lệ thuộc vào cá nhân;
tiến gần hơn đến sự hiểu và thực hành Pháp.

Điểm đặc biệt quan trọng là:

Thiện tri thức không thay thế con đường của ta. Họ giúp ta đi đúng con đường.

Vì vậy, một người không trở thành thiện tri thức chỉ vì:

mặc áo tu lâu năm, có chức vị cao, giảng pháp hấp dẫn, có nhiều đệ tử, được gọi là “bậc thầy”, có thần thông được đồn đại hay khiến ta cảm thấy xúc động.

Tiêu chuẩn quan trọng hơn là:

Người ấy đang dẫn ta về phía giảm tham–sân–si hay làm tăng thêm tham–sân–si, mê tín, sợ hãi và lệ thuộc?

1. “Thiện tri thức” nghĩa là gì?

Thuật ngữ Pāli:

kalyāṇamitta

Sanskrit:

kalyāṇamitra.

Có thể dịch:

thiện hữu – bạn lành – người bạn tốt trên con đường tu tập.

“Kalyāṇa” mang nghĩa:

tốt đẹp, thiện lành.

“Mitta/mitra” nghĩa là:

bạn.

Vì vậy, nghĩa căn bản không nhất thiết là:

“một vị đạo sư có quyền lực.”

Nó trước hết chỉ:

một mối quan hệ có tác dụng nâng đỡ sự phát triển thiện pháp.

2. Thiện tri thức có nhất thiết phải là một nhà sư?

Không.

Một Tỳ-kheo hoặc Tỳ-kheo-ni có giới hạnh và trí tuệ có thể là thiện tri thức.

Nhưng một cư sĩ cũng có thể là thiện tri thức.

Một người bạn có thể là thiện tri thức.

Một người thầy có thể là thiện tri thức.

Một người đồng tu có thể là thiện tri thức.

Trong một số hoàn cảnh, thậm chí một người trẻ hơn ta cũng có thể giúp ta nhìn thấy điều đúng.

Do đó:

Thiện tri thức được xác định bởi phẩm chất và tác dụng của mối quan hệ, không chỉ bởi chức danh.

3. Đức Phật đánh giá thiện hữu quan trọng đến mức nào?

Một đoạn kinh rất nổi tiếng nằm trong SN 45.2 – Upaḍḍha Sutta.

Ānanda nói với Đức Phật rằng:

thiện hữu dường như là một nửa đời sống phạm hạnh.

Đức Phật bác cách nói ấy và nhấn mạnh rằng thiện hữu không chỉ là “một nửa” mà có ý nghĩa đối với toàn bộ đời sống phạm hạnh.

Ý nghĩa không phải:

chỉ cần tìm đúng thầy rồi khỏi cần tu.

Ngược lại, một môi trường và những con người đúng đắn có thể tạo điều kiện cho:

Bát Chánh Đạo được phát triển.

4. Tại sao con người cần thiện tri thức?

Bởi chúng ta rất khó nhìn thấy:

điểm mù của chính mình.

Tham thường tự nói:

“Tôi chỉ đang theo đuổi điều cần thiết.”

Sân nói:

“Tôi chỉ đang bảo vệ chân lý.”

Ngã mạn nói:

“Tôi chỉ có chánh kiến hơn người khác.”

Chấp thủ nói:

“Tôi chỉ đang trung thành.”

Vì vậy một người có trí tuệ ở bên ngoài có thể giúp ta thấy:

điều mà chính ta đang tự biện minh.

5. Thiện tri thức không phải người luôn đồng ý với ta

Đây là điểm rất quan trọng.

Một người luôn nói:

“Bạn đúng.”

chưa chắc là thiện tri thức.

Đôi khi người bạn tốt phải nói:

“Việc này không đúng.”

“Bạn đang sân.”

“Bạn đang tự lừa mình.”

“Bạn đang dùng Phật pháp để biện minh cho chấp thủ.”

Điều khác biệt nằm ở:

động cơ và cách nói.

Thiện tri thức không hạ nhục ta để chứng minh họ cao hơn.

Họ góp ý vì:

muốn ta giảm khổ và trưởng thành.

6. Người chỉ làm ta dễ chịu có phải thiện tri thức?

Không nhất thiết.

Có những lời:

nghe dễ chịu nhưng làm tăng vô minh.

Và có những lời:

khó nghe nhưng giúp ta tỉnh lại.

Ví dụ một người đang làm sai nhưng được nói:

“Cứ làm đi, miễn bạn thấy vui.”

đó chưa chắc là lòng từ.

Ngược lại:

“Việc này đang làm hại bạn và người khác.”

có thể khó nghe nhưng lại xuất phát từ thiện ý.

Do đó:

Thiện tri thức không được đo bằng mức độ họ làm ta hài lòng.

7. Nhưng người thường xuyên làm ta đau có phải đang “dạy” ta không?

Cũng không.

Đây là cực đoan ngược lại rất nguy hiểm.

Không nên biện minh:

sỉ nhục – thao túng – bạo lực – lạm dụng

bằng câu:

“Thầy đang phá bản ngã của con.”

Một phương pháp khó chịu đôi khi có thể tồn tại trong một số bối cảnh giáo dục hoặc truyền thống tu tập.

Nhưng điều đó không tạo ra giấy phép cho:

lạm dụng vô giới hạn.

Cần đánh giá bằng:

giới – từ bi – trí tuệ – bối cảnh – hậu quả.

8. Tiêu chuẩn đầu tiên: giới hạnh

Nếu muốn nương tựa lâu dài một người hướng dẫn tâm linh, hãy quan sát:

họ sống thế nào.

Không chỉ:

họ nói thế nào.

Một người giảng rất hay về:

không tham

nhưng liên tục tìm cách tích lũy cho cá nhân cần được xem xét.

Một người giảng:

từ bi

nhưng thường xuyên làm nhục người yếu thế cũng cần được xem xét.

Một người giảng:

Vô ngã

nhưng không chấp nhận bất kỳ ai phản biện mình là dấu hiệu đáng lưu ý.

Pháp phải dần đi vào:

đời sống.

9. Tiêu chuẩn thứ hai: họ có hướng ta về Pháp không?

Một thiện tri thức đúng nghĩa sẽ dần khiến ta quan tâm hơn đến:

Dhamma – Pháp.

Ngược lại, một mối quan hệ nguy hiểm có thể khiến toàn bộ đời sống tâm linh xoay quanh:

cá nhân người thầy.

Từ:

“Hãy quan sát tâm.”

chuyển thành:

“Hãy nhìn tôi.”

Từ:

“Hãy kiểm chứng Pháp.”

thành:

“Hãy tin tôi.”

Từ:

“Hãy trưởng thành.”

thành:

“Không có tôi bạn không thể sống.”

Đây là sự thay đổi rất đáng cảnh giác.

10. Người thầy tốt có muốn đệ tử lệ thuộc mãi không?

Lý tưởng là:

không.

Khi một người mới học, họ có thể cần rất nhiều hướng dẫn.

Nhưng nếu hướng dẫn đúng, theo thời gian họ phải:

hiểu hơn → tự quan sát hơn → tự chịu trách nhiệm hơn.

Có thể hình dung:

ban đầu:

“Thầy nói gì?”

↓

sau đó:

“Kinh điển và giáo pháp nói gì?”

↓

sâu hơn:

“Tôi có thể quan sát điều này trực tiếp thế nào?”

↓

trưởng thành:

“Điều gì thực sự dẫn đến ly tham và giảm khổ?”

Thiện tri thức giúp ta:

đứng vững hơn, không yếu đi.

11. Đức Phật có yêu cầu tin Ngài mù quáng không?

Không nên mô tả mối quan hệ với Đức Phật như:

“Ngài nói gì cũng phải tin trước, không được suy xét.”

Một nguyên tắc nổi bật trong kinh điển là người học cần:

nghe – suy xét – thực hành – trực tiếp hiểu.

Điều này không có nghĩa:

“chỉ tin những gì mình thích.”

Cũng không có nghĩa mọi người mới học đã đủ kiến thức để tự quyết mọi vấn đề.

Nhưng Phật giáo đặt giá trị lớn vào:

trí tuệ

chứ không phải sự phục tùng vô điều kiện.

12. Kālāma Sutta có phải dạy “đừng tin bất kỳ ai”?

Không.

Đây là một cách sử dụng sai phổ biến.

AN 3.65 – Kesamutti/Kālāma Sutta không đơn giản nói:

“Đừng tin kinh điển, đừng tin thầy, chỉ tin bản thân.”

Tinh thần của đoạn kinh là không nên đi đến kết luận chỉ vì:

nghe truyền lại;
truyền thống;
lời đồn;
suy luận hời hợt;
uy tín người nói;
“đây là thầy của ta”.

Nhưng sau đó vẫn cần xem:

pháp ấy có bất thiện không?

có bị người trí quở trách không?

khi thực hành có dẫn đến tổn hại và khổ đau không?

Đó là một tiêu chuẩn đạo đức và thực nghiệm, không phải chủ nghĩa:

“Tôi thích gì thì điều ấy đúng.”

13. Một thiện tri thức có cho phép đặt câu hỏi không?

Một dấu hiệu tốt là:

câu hỏi chân thành không bị xem như phản bội.

Người thầy có thể nói:

“Tôi chưa biết.”

“Điều này có nhiều cách giải thích.”

“Hãy kiểm tra lại kinh.”

“Ở truyền thống khác họ hiểu khác.”

Đó không nhất thiết là yếu kém.

Ngược lại, đôi khi đó là dấu hiệu của:

trung thực trí tuệ.

14. Người luôn tuyên bố mình biết tất cả thì sao?

Nên thận trọng.

Đặc biệt nếu một người tự nhận:

biết mọi nghiệp quá khứ của người khác;
biết chính xác mọi kiếp trước;
biết ai chắc chắn đọa địa ngục;
biết ai chắc chắn giác ngộ;
có thể xóa nghiệp cho người khác;
mọi lời mình nói đều không thể sai.

Những tuyên bố phi thường đòi hỏi:

sự thận trọng đặc biệt.

Phật giáo không yêu cầu ta biến:

tôn kính

thành:

mất khả năng phân biệt.

15. Có thần thông có phải thiện tri thức?

Không đủ.

Kinh điển Phật giáo thừa nhận các loại năng lực đặc biệt trong bối cảnh tôn giáo của mình.

Nhưng ngay trong hệ thống Phật giáo:

thần thông ≠ giải thoát.

Điều quyết định vẫn là:

tham – sân – si đã được đoạn trừ đến đâu.

Vì vậy:

Đừng chọn thầy chỉ vì những câu chuyện thần kỳ.

16. Danh tiếng có phải tiêu chuẩn?

Không.

Một người có hàng triệu người theo dõi có thể là một vị thầy tốt.

Một người chỉ hướng dẫn mười người cũng có thể là một vị thầy tốt.

Số lượng người theo không chứng minh:

chánh kiến.

Nếu chân lý được quyết định bằng số đông thì:

chân lý sẽ thay đổi theo độ nổi tiếng.

17. Chức vị có phải tiêu chuẩn?

Cũng không đủ.

Các danh xưng:

Đại đức – Thượng tọa – Hòa thượng – Giáo thọ – Thiền sư – Lạt-ma

có ý nghĩa trong những bối cảnh truyền thống khác nhau.

Nhưng:

chức danh không phải giấy chứng nhận giác ngộ.

Một vị có chức vụ cao có thể là thiện tri thức rất tốt.

Nhưng ta không nên suy luận:

chức vụ cao → chắc chắn chứng ngộ cao.

18. Một thiện tri thức xử lý tiền bạc thế nào?

Không thể dùng một tiêu chuẩn kinh tế duy nhất cho mọi truyền thống.

Nhưng có thể quan sát:

có minh bạch không;
có dùng tín ngưỡng để ép cúng tiền không;
có hứa “cúng càng nhiều phước càng lớn” theo kiểu thương mại không;
có tạo sợ hãi để thu tiền không;
có biến tài sản cộng đồng thành lợi ích cá nhân không.

Một dấu hiệu nguy hiểm là khi:

Pháp trở thành công cụ kinh doanh sự sợ hãi và hy vọng.

19. Một thiện tri thức xử lý quyền lực thế nào?

Hãy quan sát:

Họ có chấp nhận giới hạn quyền lực không?

Có cơ chế kiểm tra không?

Có cho phép người khác góp ý không?

Có phân quyền không?

Có thể rời chức vụ không?

Một người có quyền lực không tự động là xấu.

Nhưng người:

không thể chịu được việc mất quyền

cần tự mình đặc biệt cảnh giác với chấp thủ.

20. Họ đối xử với người yếu thế thế nào?

Đây thường là phép thử tốt hơn cách họ đối xử với người giàu và quyền lực.

Hãy quan sát cách một người đối xử với:

người nghèo;
người phục vụ;
người mới tu;
trẻ em;
người bất đồng;
người không thể đem lại lợi ích cho họ.

Một người có thể rất từ ái trước công chúng nhưng:

khắc nghiệt với người dưới quyền.

Vì vậy đừng chỉ quan sát:

bài giảng.

Hãy quan sát:

đời sống.

21. Họ phản ứng thế nào khi bị phê bình?

Không ai thích bị phê bình.

Ngay người đang tu cũng có thể khó chịu.

Do đó không nên yêu cầu một vị thầy phải:

hoàn hảo về cảm xúc.

Nhưng qua thời gian có thể quan sát:

họ có khả năng nhìn lại không?

có sửa sai không?

có xin lỗi khi cần không?

Hay:

mọi phản biện đều bị xem là tấn công Phật pháp?

Một cộng đồng trong đó:

“phê bình thầy = phỉ báng Tam bảo”

cần được xem xét rất thận trọng.

22. Một thiện tri thức có thể nói “Tôi sai”

Đây là phẩm chất rất quý.

Người có kiến thức thực sự thường biết:

giới hạn kiến thức của mình.

Một vị thầy nói:

“Tôi đã nói sai điều này.”

không nhất thiết mất uy tín.

Ngược lại, đó có thể là biểu hiện của:

trung thực và khiêm tốn.

Nguy hiểm hơn là:

không bao giờ có khả năng sai.

Bởi lúc ấy mọi dữ kiện trái ý đều phải bị biến thành:

lỗi của người khác.

23. Có phải thiện tri thức phải hoàn hảo?

Không.

Nếu đòi:

“Chỉ A-la-hán mới được làm thầy”

thì trong thực tế chúng ta rất khó xác định ai đủ tiêu chuẩn.

Một người chưa giác ngộ hoàn toàn vẫn có thể:

giữ giới tốt;
hiểu Pháp;
có kinh nghiệm thực hành;
giúp người khác tiến bộ.

Điều quan trọng là:

không giả vờ mình đã đạt điều chưa đạt.

Và:

không dùng địa vị để che giấu sai lầm.

24. Có nên chỉ có một vị thầy duy nhất?

Không có một quy tắc phổ quát cho mọi truyền thống.

Một người có thể có:

thầy truyền giới;
thầy dạy Vinaya;
thầy thiền;
thầy dạy kinh;
những thiện hữu khác.

Trong một số truyền thống, quan hệ với một vị thầy căn bản có ý nghĩa rất sâu.

Nhưng điều đó không nhất thiết có nghĩa:

mọi kiến thức và mọi quyết định trong cuộc đời phải đi qua một cá nhân duy nhất.

25. Theravāda nhìn thiện hữu thế nào?

Trong Theravāda, thiện hữu rất quan trọng đối với:

giới – định – tuệ.

Một vị thầy tốt giúp:

hiểu kinh;
hiểu Vinaya;
sửa sai trong thiền;
phát triển chánh kiến;
nhận diện tham-sân-si.

Nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là:

trực tiếp thấy Pháp.

Không phải:

trở thành người phụ thuộc vĩnh viễn vào cá nhân vị thầy.

26. Đại thừa nhìn thiện tri thức thế nào?

Trong Đại thừa, thuật ngữ Sanskrit kalyāṇamitra có vị trí rất quan trọng.

Đặc biệt, các kinh như Gaṇḍavyūha mô tả hành trình tìm cầu rất nhiều thiện tri thức.

Điều này cho thấy một điểm thú vị:

Thiện tri thức không nhất thiết chỉ xuất hiện dưới một hình thức.

Người học có thể nhận bài học từ nhiều nhân vật và hoàn cảnh khác nhau.

Đồng thời Bồ-tát đạo đặt việc hướng dẫn trong:

Bồ-đề tâm – từ bi – trí tuệ – lợi ích chúng sinh.

27. Kim Cương thừa và vai trò của guru

Trong Vajrayāna, quan hệ:

guru/lama – đệ tử

có thể có vai trò mạnh hơn nhiều so với hình ảnh “người bạn tốt” thông thường.

Guru-yoga là một thực hành quan trọng trong nhiều hệ thống.

Nhưng không nên suy ra:

“Vajrayāna dạy phải phục tùng bất kỳ ai tự xưng là guru.”

Truyền thống Tây Tạng có những hướng dẫn về:

quan sát thầy trước khi thiết lập quan hệ sâu.

Tương tự, người thầy cũng phải xem xét đệ tử.

Mối quan hệ Mật thừa không nên bị tách khỏi:

giới – Bồ-đề tâm – trí tuệ – trách nhiệm.

28. Có nên “thấy guru như Phật”?

Trong một số thực hành Vajrayāna có ngôn ngữ rất mạnh về việc:

quán guru như Buddha.

Nhưng câu này không nên lấy khỏi bối cảnh rồi biến thành:

“Mọi hành vi của một người thầy đều hoàn hảo và không được đánh giá.”

Đó là một thực hành nằm trong:

một hệ thống Mật thừa cụ thể

và có những điều kiện, cam kết và cách giải thích riêng.

Không nên áp nó lên:

mọi giáo viên Phật giáo.

29. Đối chiếu các truyền thống

Vấn đề	Phật giáo sớm	Theravāda	Đại thừa	Kim Cương thừa
Thiện hữu quan trọng	Rất quan trọng	Rất quan trọng	Rất quan trọng	Rất quan trọng
Thầy thay người học giác ngộ	Không	Không	Không theo nghĩa đơn giản	Không theo nghĩa đơn giản
Cần giới hạnh	Có	Có	Có	Có
Có thể hỏi và học	Có	Có	Có	Có, nhưng quan hệ guru có cấu trúc đặc thù
Bồ-đề tâm	Chưa theo hệ thống Đại thừa	Không phải khung trung tâm	Trung tâm	Trung tâm
Guru-yoga	Không	Không	Không phải phổ quát	Quan trọng trong nhiều hệ
Phục tùng mù quáng là tiêu chuẩn	Không	Không	Không	Không nên giản lược thành như vậy
Mục tiêu	Phát triển con đường	Giới–Định–Tuệ	Bồ-tát đạo/Phật quả	Phật quả qua con đường Đại thừa–Mật thừa

30. Những dấu hiệu của một thiện tri thức đáng nương tựa

Không phải một bảng kiểm tuyệt đối, nhưng có thể quan sát:

1. Lời nói tương đối phù hợp với đời sống

Không chỉ:

giảng hay.

Mà:

cố gắng sống điều mình giảng.

2. Hướng người học về Pháp

Không biến bản thân thành:

trung tâm tuyệt đối.

3. Khuyến khích giới hạnh

Không dạy:

“chứng ngộ rồi thì thiện ác không còn quan trọng.”

4. Không nuôi sự lệ thuộc

Người học dần:

trưởng thành hơn.

5. Có thể tiếp nhận câu hỏi

Không coi mọi câu hỏi là:

bất kính.

6. Trung thực về điều mình biết

Có thể nói:

“Tôi không biết.”

7. Không lợi dụng niềm tin

Đặc biệt về:

tiền – tình dục – quyền lực.

8. Không tự phong mình vượt mọi chuẩn mực

Không dùng:

“tôi đã giác ngộ”

để miễn trừ trách nhiệm.

9. Làm tăng thiện pháp

Sau một thời gian gần người ấy, ta:

bớt tham – bớt sân – bớt si.

10. Đưa ta về khả năng tự thấy

Cuối cùng:

Pháp quan trọng hơn cá nhân vị thầy.

31. Những dấu hiệu cảnh báo

Cần thận trọng nếu một người thường xuyên tuyên bố:

“Chỉ tôi có Chánh pháp.”

“Rời tôi là mất con đường giải thoát.”

“Không được đọc giáo lý của người khác.”

“Không được hỏi.”

“Ai phê bình tôi sẽ đọa địa ngục.”

“Tôi có thể xóa nghiệp cho bạn nếu bạn làm theo tôi.”

“Mọi hành động của tôi đều là phương tiện thiện xảo.”

“Luật thông thường không áp dụng cho người đã giác ngộ như tôi.”

Một câu riêng lẻ cần được hiểu trong bối cảnh.

Nhưng nếu chúng tạo thành một hệ thống:

sợ hãi → lệ thuộc → cô lập → quyền lực tuyệt đối

thì đó là dấu hiệu rất đáng cảnh giác.

32. Ba lĩnh vực cần đặc biệt quan sát: tiền – tình dục – quyền lực

Đây không phải ba thứ duy nhất có thể gây vấn đề.

Nhưng trong quan hệ thầy–trò, chúng đặc biệt nhạy cảm.

Tiền

Có ép buộc, thao túng hay thiếu minh bạch không?

Tình dục

Có sử dụng quyền lực tâm linh để tạo quan hệ tình dục hoặc che giấu hành vi không thích hợp không?

Quyền lực

Người học có quyền nói:

“không”

hay không?

Một quan hệ tâm linh mà người học không còn khả năng từ chối rất dễ trở nên nguy hiểm.

33. “Không được phê bình Tăng” có đúng không?

Cần phân biệt:

vu khống

với:

góp ý có căn cứ.

Vu khống, nói dối, nói vì sân hận rõ ràng là vấn đề đạo đức.

Nhưng che giấu hành vi gây hại chỉ vì người thực hiện:

mặc y

không phải cách bảo vệ Phật pháp lành mạnh.

Vinaya tồn tại chính vì:

người xuất gia có thể vi phạm và cần có cơ chế xử lý.

Nếu người xuất gia không bao giờ có thể sai thì:

không cần Vinaya.

34. Có nên thử thầy?

Không nên cố tình:

khiêu khích hoặc gài bẫy.

Nhưng nên:

quan sát đủ lâu.

Đừng chỉ nhìn:

một bài giảng.

Hãy nhìn:

nhiều năm nếu có thể.

Đặc biệt quan sát khi người ấy:

bị phản đối;
bị mất quyền lợi;
bị chỉ ra lỗi;
gặp người bất đồng;
xử lý tiền;
đối xử với người yếu thế.

Con người thường bộc lộ nhiều nhất:

khi mọi thứ không diễn ra theo ý mình.

35. Đừng giao toàn bộ đời sống quá nhanh

Niềm tin tâm linh sâu sắc nên:

trưởng thành theo thời gian.

Không nhất thiết:

nghe một bài giảng hay → lập tức giao tiền, cuộc đời và quyền quyết định cho người ấy.

Có thể bắt đầu:

nghe Pháp.

↓

quan sát.

↓

thực hành thử.

↓

đối chiếu kinh điển.

↓

xem kết quả.

↓

tăng niềm tin nếu có cơ sở.

Đây là niềm tin có:

trí tuệ đi cùng.

36. Nương tựa khác lệ thuộc

Đây là khác biệt rất quan trọng.

Nương tựa

“Người này giúp tôi học cách đi.”

Lệ thuộc

“Không có người này tôi không thể đi.”

Thiện tri thức tốt giống:

người chỉ đường.

Họ không cần biến:

người đi đường thành tài sản của mình.

37. Đức Phật là mô hình tối hậu của thiện tri thức theo Phật giáo

Trong SN 45.2, chính Đức Phật được trình bày như thiện hữu tối thượng vì nhờ Ngài mà chúng sinh chịu sinh, già, chết có thể thực hành con đường hướng đến giải thoát.

Nhưng điều đáng chú ý là:

Ngài không nói:

“Ta sẽ tu thay các ông.”

Tinh thần quen thuộc của giáo pháp là:

Như Lai chỉ ra con đường; người thực hành phải tự mình bước đi.

Đây là mô hình rất quan trọng để đánh giá mọi quan hệ thầy–trò.

38. Người thầy tốt cuối cùng đưa ta về đâu?

Không phải về:

bản thân họ.

Mà về:

Phật – Pháp – Tăng

và sâu hơn:

thực hành trực tiếp.

Từ:

“Thầy tôi nói.”

đến:

“Kinh và Pháp nói.”

rồi:

“Tôi đã thực hành.”

và cuối cùng:

“Tôi đang trực tiếp thấy cơ chế tham, sân, si và sự chấm dứt của chúng.”

Đó là sự trưởng thành.

39. Một phép thử rất đơn giản

Sau một thời gian đi theo một vị thầy, hãy hỏi:

Tôi có tự do hơn không?

Hay:

sợ hãi hơn?

Tôi có từ bi hơn không?

Hay:

khinh những người không thuộc nhóm mình hơn?

Tôi có khiêm tốn hơn không?

Hay:

nghĩ nhóm mình là duy nhất đúng?

Tôi có hiểu Pháp hơn không?

Hay:

chỉ thuộc lời của thầy?

Tôi có tự quan sát được không?

Hay:

mọi quyết định đều phải xin phép?

Tôi có bớt tham-sân-si không?

Hay chỉ:

có thêm một bản sắc tôn giáo?

Đây là những câu hỏi rất đáng giá.

40. Thiện tri thức chân chính không tạo thêm một cái “Ta tôn giáo”

Đây là tầng sâu nhất.

Một người có thể bước vào đạo và bắt đầu nghĩ:

“Tôi là Phật tử chân chính.”

“Thầy tôi giỏi nhất.”

“Tông phái tôi đúng nhất.”

“Người khác đều thấp hơn.”

Nếu vậy:

cái tôi thế tục

có thể chỉ chuyển thành:

cái tôi tôn giáo.