Tha lực không có nghĩa người tu không cần chuyển hóa

1. Trả lời ngắn gọn

Trong các truyền thống Tịnh độ, tha lực là nương tựa vào bản nguyện, trí tuệ và lòng từ bi của Phật A-di-đà. Điều này không đồng nghĩa người tu được khuyến khích buông thả, gây hại hoặc lẩn tránh trách nhiệm. Tuy nhiên, không nên xem sự chuyển hóa đạo đức là một khoản công đức tự mình tích lũy để mua lấy sự vãng sinh: cách hiểu về quan hệ giữa tín tâm, niệm Phật và nỗ lực cá nhân khác nhau theo từng tông phái.

2. Tha lực là gì?

Tha lực (tiếng Nhật: tariki; chữ Hán: 他力) trong truyền thống Tịnh độ chỉ sức mạnh của bản nguyện Phật A-di-đà nâng đỡ chúng sinh hướng đến vãng sinh và giác ngộ. Theo giáo nghĩa của Thân Loan (Shinran), tha lực đặc biệt nói đến sự phó thác chân thật (shinjin) vào bản nguyện, chứ không phải dựa trên tính toán công đức của bản thân. Vì thế, tha lực không phải sự ban thưởng theo giao dịch giữa người cầu và Đức Phật.

3. Chuyển hóa không đồng nghĩa lấy công đức để đổi vãng sinh

Cần phân biệt hai vấn đề. Một là căn cứ của việc vãng sinh theo cách hiểu của một tông phái; hai là cách con người sống khi thực hành tông phái đó. Trong Tịnh độ Chân tông, chính bản nguyện của A-di-đà được xem là nhân quyết định, không phải sức tự tu để đủ tư cách. Dù vậy, sự biết ơn, lắng nghe giáo pháp, tự nhìn lại tham sân si và cư xử có trách nhiệm vẫn có ý nghĩa trong đời sống của người tín ngưỡng. Không nên biến những thực hành ấy thành điều kiện trao đổi cơ học để được cứu độ.

4. Các truyền thống giải thích khác nhau

Trong nhiều hình thức Tịnh độ Đông Á, người tu thực hành niệm Phật, phát nguyện, giữ giới và làm thiện, với nhiều cách nhấn mạnh mối quan hệ tự lực và tha lực. Tịnh độ Chân tông của Thân Loan phân biệt quyết liệt tâm dựa vào tự lực với tín tâm do tha lực; không thể dùng một sơ đồ '50% tự lực, 50% tha lực' để mô tả chính xác giáo nghĩa này. Khi trình bày một quan điểm, cần nêu rõ đang nói đến truyền thống nào, thay vì đồng nhất mọi tông phái.

5. Vì sao không thể lấy tha lực làm cớ gây hại?

Một người nói 'đã có Phật cứu nên tôi không cần quan tâm việc mình làm' đã biến giáo lý thành lý do bao che tham ái và sự vô trách nhiệm. Người ấy vẫn gây đau khổ cho người khác và phải đối diện những hậu quả thực tế của lời nói, hành động. Tinh thần biết ơn và khiêm cung trước lòng từ bi của Phật khó có thể được diễn đạt trung thực bằng thái độ cố ý làm tổn thương rồi đẩy toàn bộ trách nhiệm cho 'tha lực'. Điều này là lời khuyên đạo đức trong diễn giải hiện nay, không phải trích dẫn nguyên văn kinh.

6. Ví dụ thực tế

Một người nóng giận, hay xúc phạm gia đình nhưng thành tâm niệm Phật. Nếu hiểu sai tha lực, người ấy có thể nghĩ mình không cần xin lỗi hay sửa thói quen. Cách tiếp cận có trách nhiệm là tiếp tục pháp môn mình tin tưởng, đồng thời nhận lỗi, giảm các tình huống dẫn đến sân hận, tìm cách nói lời ôn hòa và bù đắp tổn thương. Sự thay đổi hành vi không cần được trình bày như 'tự mua quyền vãng sinh' mới có giá trị.

7. Gợi ý thực hành

Khi niệm Phật, người tu có thể quán xét lòng biết ơn và giới hạn của bản thân; nhận diện hành động gây hại trong ngày; xin lỗi và khắc phục việc có thể khắc phục; lắng nghe thầy hướng dẫn đáng tin cậy trong chính truyền thống mình theo học; không lấy sự khác biệt giáo nghĩa làm cớ phán xét hoặc phủ nhận việc tu tập của người khác.

8. Kết luận

Tha lực và sự chuyển hóa đời sống không phải hai điều loại trừ nhau. Nhưng phải nói chính xác: theo Thân Loan, tha lực không chỉ là 'thêm sự giúp đỡ' vào công phu tự lực, và chuyển hóa đạo đức không phải khoản tiền công đức để đổi sự vãng sinh. Nương tựa bản nguyện có thể đi cùng sự tự xét, lòng biết ơn, trách nhiệm và cách sống bớt gây khổ.

9. Nguồn tham khảo và giới hạn

Shinran, Collected Works, 'Chapter on Practice', mục Other Power: https://shinranworks.com/the-major-expositions/chapter-on-practice/ ; 'Glossary – Other Power': https://shinranworks.com/glossary/ ; Makoto Ichiraku, 'Why Is an Other Power Buddhist Path Necessary?', Journal of Indian and Buddhist Studies 70(1), 2021: https://www.jstage.jst.go.jp/article/ibk/70/1/70_1/_article/-char/en . Đây là nguồn về Tịnh độ Đại thừa và các cách giải thích hậu kỳ, không phải văn bản kinh tạng Pāli hay lời Đức Phật lịch sử.