Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Có thể tu Vipassanā mà không cần định không? Một câu hỏi thường xuất hiện trong thực hành thiền là: Muốn tu Vipassanā có phải trước tiên đạt thiền định hay không? Có người trả lời: “Phải đắc jhāna rồi mới có thể quán.” Người khác lại nói: “Vipassanā không cần định, cứ quan sát thân tâm là đủ.” Hai câu trả lời này đều c…
Định đến mức nào thì có thể phát triển Tuệ? Một câu hỏi rất thường gặp trong thiền Phật giáo là: Phải định sâu đến mức nào mới có thể phát triển Tuệ? Có người trả lời: “Phải vào sơ thiền trước.” Người khác nói: “Phải đạt đủ bốn tầng thiền.” Có người lại cho rằng: “Không cần thiền định, chỉ cần quan sát thân tâm.” Lại c…
Tứ thiền là bốn tầng định trong Phật giáo: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền; từ hỷ lạc do ly dục đến xả niệm thanh tịnh.
Sơ thiền bắt đầu khi điều gì được đoạn trừ? Khi nói đến Sơ thiền – paṭhama-jhāna, người học thường đặt câu hỏi: Phải hết suy nghĩ mới vào được Sơ thiền? Hay: Phải đoạn hết tham, sân, si? Hay: Chỉ cần tâm tập trung mạnh là đủ? Công thức kinh điển sớm cho một câu trả lời khá rõ. Sơ thiền được mô tả bắt đầu khi hành giả:…
Hỷ và lạc trong thiền khác nhau thế nào? Trong các bản kinh và sách hướng dẫn thiền, người học thường gặp những câu như: “Ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly sinh…” hoặc: “Hỷ lạc do định sinh.” Đọc tiếng Việt, hai chữ hỷ và lạc rất dễ được hiểu đơn giản là: vui và sung sướng. N…
Xả trong Tứ thiền khác xả trong Tứ vô lượng tâm thế nào? Trong Phật giáo, chữ “xả” xuất hiện ở nhiều nơi: xả trong Tứ thiền, xả trong Tứ vô lượng tâm, xả giác chi, xả đối với cảm thọ, hành xả, tâm xả trước thuận nghịch. Vì cùng được dịch bằng một chữ “xả”, người học rất dễ nghĩ: tất cả đều là một trạng thái tâm. Không…
Bốn tầng thiền có phải bốn mức giác ngộ? Trong Phật giáo có hai hệ thống nổi tiếng đều gồm bốn mức: Bốn tầng thiền: Sơ thiền – Nhị thiền – Tam thiền – Tứ thiền. Và: Bốn Thánh quả: Dự lưu – Nhất lai – Bất lai – A-la-hán. Vì cùng có bốn cấp độ, người mới học rất dễ tưởng: Sơ thiền = Dự lưu Nhị thiền = Nhất lai Tam thiền…
Bốn thiền vô sắc là các tầng định vi tế nhưng không tự động dẫn đến giải thoát; cần trí tuệ đoạn trừ vô minh và chấp thủ.
Đức Phật học thiền với Āḷāra Kālāma và Uddaka Rāmaputta rồi nhận ra điều gì? Trong câu chuyện tìm đạo của Đức Phật trước khi giác ngộ, hai cái tên đặc biệt quan trọng là: Āḷāra Kālāma và Uddaka Rāmaputta. Theo các kinh sớm như Ariyapariyesanā Sutta – Kinh Thánh Cầu (MN 26) và những bản thuật tương tự, Bồ-tát Siddhattha…
Thiền định trước Đức Phật và Thiền Phật giáo khác nhau ở đâu? Đức Phật có phải là người phát minh ra thiền? Câu trả lời ngắn gọn là: Không. Các hình thức tu tập khổ hạnh, tập trung tâm và đạt những trạng thái ý thức đặc biệt đã tồn tại trong môi trường tôn giáo Ấn Độ trước và quanh thời Đức Phật. Chính các nguồn Phật g…
Định sâu nhưng vẫn chưa giải thoát – Vì sao? Một người có thể ngồi thiền rất lâu. Tâm có thể: hoàn toàn yên, không còn tán loạn rõ rệt, thân nhẹ, hỷ lạc mạnh, cảm giác thời gian biến mất, thậm chí đạt những tầng thiền định rất sâu. Nhưng Phật giáo vẫn đặt câu hỏi: Người ấy đã giải thoát chưa? Câu trả lời là: Không nhất…
Thiền có thể trở thành một dạng chấp thủ không? Thiền thường được xem là phương pháp giúp con người: buông bỏ. Nhưng một nghịch lý có thể xảy ra: chính việc tu thiền cũng có thể trở thành thứ để bám víu. Người ta có thể chấp vào: sự yên tĩnh, hỷ lạc, trạng thái định, phương pháp mình đang thực hành, vị thầy, truyền thố…
Hỷ lạc trong thiền có thể hỗ trợ định tâm nhưng không nên bám víu; cần nhận biết, không cưỡng ép và phát triển trí tuệ thấy rõ tính vô thường.
Các hiện tượng ánh sáng, hình ảnh và cảm giác lạ khi thiền có quan trọng không? Trong khi thiền, một số người có thể trải nghiệm: ánh sáng xuất hiện dù đang nhắm mắt, màu sắc hoặc hình học, hình ảnh người hay cảnh vật, cảm giác cơ thể phình to hoặc thu nhỏ, thân rất nhẹ hoặc rất nặng, cảm giác mất ranh giới cơ thể, run…
Có trải nghiệm đặc biệt có đồng nghĩa chứng ngộ? Trong lúc thiền, một người bỗng trải nghiệm: thân thể biến mất. Người khác thấy: ánh sáng rực rỡ. Có người cảm thấy: mình hòa làm một với vũ trụ. Có người rơi vào trạng thái: không còn suy nghĩ. Người khác kinh nghiệm: hỷ lạc mãnh liệt, thời gian như dừng lại, ranh giới…
Thần thông và thiền định liên hệ thế nào? Trong các kinh Phật giáo, ta thường gặp những mô tả rất đặc biệt: đi trên nước, đi xuyên tường, bay trong không trung, nghe âm thanh ở rất xa, biết tâm người khác, nhớ nhiều đời quá khứ, thấy chúng sinh chết và tái sinh. Những khả năng này thường được gọi chung trong tiếng Việt…
Tứ Niệm Xứ là phương pháp thiền hay toàn bộ con đường thực hành? Khi học thiền Phật giáo, người ta thường nghe: Tứ Niệm Xứ là phương pháp thiền Vipassanā. Ở nơi khác lại nói: Tứ Niệm Xứ là con đường trực tiếp đưa đến Niết-bàn. Có người thậm chí kết luận: “Chỉ cần Tứ Niệm Xứ, không cần học gì khác.” Nhưng cũng có người…
Quán thân là quan sát thân bằng chánh niệm để hiểu vô thường, vô ngã; không phải ghét bỏ hay bỏ mặc cơ thể.
Quán thọ – Thấy cảm giác trước khi nó trở thành ái Một người nói với ta một câu khó nghe. Ngay lập tức có: khó chịu. Chỉ vài khoảnh khắc sau: “Tôi ghét người này.” Rồi: “Tôi phải nói lại.” Hoặc ta nhìn thấy món ăn mình thích. Xuất hiện: dễ chịu. Ngay sau đó: “Tôi muốn nó.” Rồi: “Phải có nó.” Giữa sự việc xảy ra và toàn…
Quán tâm – Biết tâm có tham mà không biến thành “Ta đang tham” Khi tham xuất hiện, cách phản ứng thông thường của chúng ta là: “Tôi đang tham.” Khi sân xuất hiện: “Tôi đang giận.” Khi lo lắng xuất hiện: “Tôi đang lo.” Những câu này hoàn toàn bình thường trong ngôn ngữ đời sống. Phật giáo không yêu cầu phải xóa chữ “tôi…
Quán pháp – “Pháp” trong Tứ Niệm Xứ nghĩa là gì? Tứ Niệm Xứ thường được trình bày: Quán thân trên thân. Quán thọ trên các thọ. Quán tâm trên tâm. Quán pháp trên các pháp. Ba phần đầu tương đối dễ hình dung: thân (kāya), thọ (vedanā), tâm (citta). Nhưng đến phần thứ tư: pháp – dhamma thì vấn đề trở nên phức tạp. “Pháp”…
Từ Chánh niệm đến Giác ngộ – Thiền nằm ở đâu trong toàn bộ Bát Chánh Đạo? Khi nói đến Phật giáo ngày nay, rất nhiều người nghĩ ngay đến: thiền. Ngồi xuống. Theo dõi hơi thở. Quan sát cảm giác. Nhận biết suy nghĩ. Sống trong hiện tại. Từ đó rất dễ hình thành một hình ảnh: Phật giáo chủ yếu là một phương pháp thiền. Nhưn…
Trí tuệ (paññā) là hiểu biết đúng về vô thường, khổ, vô ngã và Tứ Thánh đế, giúp giảm tham sân si qua học hỏi, suy xét và thực hành.
Văn – Tư – Tu: Nghe, suy xét và thực chứng Trong quá trình học Phật, có người: đọc rất nhiều kinh sách nhưng ít thay đổi, có người: suy luận Phật pháp rất sâu nhưng ít thực hành, có người: chỉ ngồi thiền nhưng thiếu nền tảng giáo pháp. Phật giáo có một cách phân biệt rất hữu ích để nhìn toàn bộ quá trình học và tu: Văn…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.