Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Nếu tất cả đều Không, nghiệp có còn tồn tại? Đại thừa nói: Các pháp đều Không. Con người: Không. Năm uẩn: Không. Người tạo nghiệp: Không. Hành động: Không. Nghiệp: cũng Không. Quả: cũng Không. Vậy phải chăng: nghiệp không tồn tại? Nếu người làm: Không, hành động: Không, người nhận quả: cũng Không, thì: ai tạo nghiệp? A…
Tánh Không và Nhân quả – Vì sao Long Thọ không phủ nhận thế giới? Nghe câu: “Các pháp đều Không.” một phản ứng rất tự nhiên là: Nếu mọi thứ đều Không, vậy có gì thật sự tồn tại? Nếu con người là Không: ai tạo nghiệp? Nếu nghiệp là Không: tại sao còn có quả? Nếu đau khổ là Không: tại sao phải giải thoát? Nếu thiện và ác…
“Vì Không nên mọi pháp mới có thể thành” nghĩa là gì? Một câu thường được dùng để giải thích tư tưởng Đại thừa là: “Vì Không nên mọi pháp mới có thể thành.” Thoạt nghe, câu này rất dễ gây hiểu lầm. Có phải Tánh Không là một loại “bản thể” từ đó vạn vật sinh ra? Có phải trước tiên có một cái Không, rồi từ Không xuất hiệ…
Tục đế có phải giả, Chân đế mới là thật? Khi học Phật giáo Đại thừa, đặc biệt là Trung quán, người ta thường gặp hai thuật ngữ: Tục đế – saṃvṛti-satya và: Chân đế – paramārtha-satya. Từ đó rất dễ hình thành một sơ đồ: Tục đế = giả. Chân đế = thật. Rồi tiếp tục suy luận: Thế giới chúng ta đang sống chỉ là ảo ảnh. Còn ở…
Chân đế có phải một thực tại tuyệt đối đứng sau thế giới? Khi nghe hai thuật ngữ: Tục đế và: Chân đế, người ta rất dễ hình dung thế giới thành hai tầng. Tầng thứ nhất: thế giới thông thường mà ta nhìn thấy. Con người, cây cối, nhà cửa, sinh tử, được mất, vui buồn… Đây là: Tục đế. Phía sau nó dường như có một tầng sâu h…
Niết-bàn và Sinh tử – Hai nơi hay hai cách thấy? Khi nghe những từ: Sinh tử – saṃsāra và: Niết-bàn – nibbāna/nirvāṇa, ta rất dễ hình dung: hai nơi. Sinh tử là: thế giới này. Niết-bàn là: một thế giới khác. Con người tu tập: sống ở Sinh tử, rồi sau khi giác ngộ hoặc chết: đi sang Niết-bàn. Cách hình dung ấy trực quan. N…
“Sinh tử tức Niết-bàn” có mâu thuẫn với mục tiêu thoát sinh tử? Một trong những câu dễ gây nghịch lý nhất khi tiếp cận Đại thừa là: “Sinh tử tức Niết-bàn.” Nếu sinh tử đã là Niết-bàn, tại sao Đức Phật còn dạy: chấm dứt Khổ? Tại sao phải: đoạn Ái, đoạn Thủ, đoạn vô minh? Tại sao phải tu: Giới – Định – Tuệ? Và tại sao ki…
Niết-bàn của kinh Nikāya và Niết-bàn trong Trung quán nên đối chiếu thế nào? Một trong những câu hỏi khó nhất khi đối chiếu Phật giáo sơ kỳ với Đại thừa là: Niết-bàn trong kinh Nikāya và Niết-bàn trong Trung quán có phải cùng một điều không? Trong Nikāya, Niết-bàn thường được trình bày bằng ngôn ngữ như: đoạn tận tham,…
Vô ngã và Phật tính – Vấn đề tưởng như mâu thuẫn Một trong những câu hỏi khó nhất khi đối chiếu Phật giáo sơ kỳ với Đại thừa là: Nếu Đức Phật dạy Vô ngã, tại sao Đại thừa lại nói mọi chúng sinh có Phật tính? Vô ngã nói: không có một tự ngã thường hằng, độc lập và bất biến để có thể gọi là “Ta”. Nhưng một số kinh điển Đ…
Nếu mọi chúng sinh có Phật tính, tại sao vẫn vô minh? Một trong những mệnh đề nổi tiếng của Phật giáo Đại thừa là: chúng sinh có Phật tính. Nhưng ngay lập tức xuất hiện một nghịch lý: Nếu đã có Phật tính, tại sao chúng sinh vẫn tham, sân, si? Nếu trong mỗi người đã có: trí tuệ của Phật, thì tại sao: không thấy Vô thườn…
Phật tính là tiềm năng thành Phật hay một bản thể có sẵn? Một trong những câu nói quen thuộc của Phật giáo Đại thừa là: Tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Nghe câu này, người ta rất dễ hình dung: bên trong mỗi người có một “Phật” nhỏ đang ẩn giấu. Thân thể: thay đổi. Cảm xúc: thay đổi. Ý nghĩ: thay đổi. Nhưng sâu bên…
Như Lai tạng có phải “Đại ngã”? Khi học Phật giáo, người ta thường gặp một nguyên tắc rất căn bản: Vô ngã – anātman/anattā. Không có một: linh hồn thường hằng, chủ thể bất biến, cái Tôi độc lập nằm phía sau năm uẩn. Nhưng khi bước vào một số kinh điển Đại thừa, ta lại gặp: Như Lai tạng – tathāgatagarbha. Rồi xuất hiện…
Duy thức nói “chỉ có thức” có phải duy tâm luận? Tên gọi Duy thức rất dễ tạo ra một kết luận: “Duy thức nói chỉ có thức, vậy đây chẳng phải duy tâm luận sao?” Nếu thế giới chỉ là thức, phải chăng: cái bàn không thực sự tồn tại, người khác chỉ tồn tại trong tâm tôi, thế giới vật chất là tưởng tượng, toàn bộ vũ trụ chỉ l…
A-lại-da thức có phải linh hồn tái sinh? Một trong những câu hỏi khó nhất của Phật giáo là: Nếu không có linh hồn, cái gì tiếp tục từ đời này sang đời khác? Trong Duy thức học, một câu trả lời nổi tiếng liên quan đến: A-lại-da thức – ālayavijñāna. A-lại-da thức thường được dịch là: Tàng thức hay: thức chứa. Nó được dùn…
Trung quán và Duy thức khác nhau ở đâu? Trong triết học Phật giáo Đại thừa Ấn Độ, hai dòng tư tưởng có ảnh hưởng đặc biệt lớn là: Trung quán – Madhyamaka và: Duy thức – Yogācāra/Vijñānavāda. Một cách giải thích rất phổ biến nói rằng: Trung quán: mọi thứ đều Không. Duy thức: mọi thứ đều do tâm tạo. Cách nói này có thể d…
Tánh Không và Duy thức có thể bổ sung cho nhau không? Hai dòng tư tưởng lớn của Phật giáo Đại thừa thường được nhắc đến là: Trung quán – Madhyamaka và: Duy thức – Yogācāra. Trung quán nổi tiếng với: Tánh Không – śūnyatā. Duy thức nổi tiếng với: thức, chủng tử, tập khí, A-lại-da thức và cấu trúc chủ thể–đối tượng. Vì vậ…
Theravāda và Đại thừa khác ngôn ngữ nhưng có gặp nhau ở thực hành? Khi đọc sách Phật giáo, người học rất dễ có cảm giác đang đứng trước hai thế giới. Trong Theravāda thường gặp: Tứ Thánh đế, Bát Chánh Đạo, Giới – Định – Tuệ, Tứ Niệm Xứ, Vipassanā, Vô thường – Khổ – Vô ngã, A-la-hán, Nibbāna. Trong Đại thừa lại thường g…
Điều gì thuộc giáo pháp cốt lõi, điều gì thuộc hệ thống giải thích về sau? Khi đọc sách Phật giáo, người học có thể gặp hàng loạt khái niệm: Tứ Thánh Đế, Bát Chánh Đạo, Duyên khởi, Ngũ uẩn, Vô thường, Vô ngã, 12 nhân duyên, 37 phẩm trợ đạo, 89 hay 121 tâm, 52 tâm sở, sát-na tâm, A-lại-da thức, Mạt-na thức, tám thức, ba…
Làm sao học nhiều truyền thống mà không trộn lẫn giáo nghĩa? Ngày nay một người học Phật có thể trong cùng một ngày: đọc kinh Nikāya, nghe giảng Vipassanā, đọc Long Thọ về tính Không, tìm hiểu Duy thức, tụng kinh Đại thừa, ngồi Thiền, niệm Phật, và xem một bài giảng về Dzogchen hay Mahāmudrā. Đây là một cơ hội chưa từn…
Từ người mới học đến Phật học chuyên sâu – Bản đồ 500 vấn đề cốt lõi của đạo Phật Một người mới tìm hiểu Phật giáo thường bắt đầu bằng những câu hỏi rất đơn giản: Đức Phật là ai? Nghiệp là gì? Tại sao con người khổ? Thiền để làm gì? Nhưng càng học, bản đồ càng mở rộng: Tứ Thánh Đế, Duyên khởi, Ngũ uẩn, Vô ngã, nghiệp v…
Chiếc bè qua sông – Học Pháp nhưng đừng chấp Pháp Một người đứng bên bờ sông. Bờ bên này: nguy hiểm. Bờ bên kia: an ổn. Không có: cầu. Không có: thuyền. Người ấy gom: cỏ, cành cây, lá, dây leo lại thành: một chiếc bè. Nhờ chiếc bè: người ấy vượt qua dòng nước. Khi đã đến bờ bên kia, người ấy nghĩ: “Chiếc bè này thật có…
Người bị tên độc – Đừng để những câu hỏi vô ích làm quên việc chữa khổ Một người bị trúng: mũi tên tẩm độc. Gia đình vội mời: thầy thuốc đến cứu. Nhưng người bị thương nói: “Khoan đã.” “Tôi chưa cho nhổ mũi tên cho đến khi biết ai đã bắn tôi.” “Người ấy thuộc giai cấp nào?” “Tên gì?” “Cao hay thấp?” “Da màu gì?” “Sống…
Lõi cây – Đừng nhận thành tựu giữa đường làm cứu cánh Người học Phật có thể đạt được rất nhiều thứ trên đường tu: được mọi người kính trọng, sống có giới hạnh, tâm định tĩnh, có những trải nghiệm thiền đặc biệt, hiểu kinh luận sâu, có tri kiến mà người bình thường chưa có. Những thành tựu ấy có thể rất đáng quý. Nhưng…
Nắm lá trong tay – Vì sao Đức Phật không dạy tất cả những gì Ngài biết? Có một hình ảnh nổi tiếng trong kinh điển Phật giáo: Đức Phật nhặt một ít lá trong tay rồi hỏi các vị Tỳ-kheo: Lá trong tay Như Lai nhiều hơn, hay lá trong rừng nhiều hơn? Các vị Tỳ-kheo trả lời: Lá trong tay rất ít. Còn: lá trong rừng nhiều hơn rấ…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.