Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Phật giáo Đông Á đã tiếp biến tư tưởng Ấn Độ như thế nào? Trả lời ngắn Phật giáo Đông Á không đơn giản: dịch nguyên xi Phật giáo Ấn Độ sang tiếng Hán. Quá trình thực tế phức tạp hơn nhiều: kinh điển và tư tưởng Ấn Độ ↓ dịch thuật ↓ lựa chọn và phân loại ↓ giải thích bằng môi trường tư tưởng Trung Hoa ↓ tranh luận và hệ…
Từ Ấn Độ đến Đông Nam Á, Trung Hoa, Tây Tạng và Nhật Bản – Một Phật giáo hay nhiều Phật giáo? Trả lời ngắn Nếu hỏi: Phật giáo trên thế giới là một Phật giáo hay nhiều Phật giáo? Câu trả lời hợp lý nhất là: Vừa một, vừa nhiều – nhưng theo hai nghĩa khác nhau. Một, vì phần lớn các truyền thống Phật giáo lịch sử đều tự đặ…
Đối chiếu Tứ Thánh Đế trong Phật giáo thời kỳ đầu, Theravāda, Đại thừa và Kim Cương thừa; làm rõ nền tảng chung và các điểm nhấn khác nhau.
Bát Chánh Đạo qua các truyền thống Phật giáo Bát Chánh Đạo – Ariya Aṭṭhaṅgika Magga trong Pāli, Āryāṣṭāṅgamārga trong Sanskrit – là một trong những cấu trúc căn bản nhất của giáo pháp Phật giáo. Tám chi phần gồm: Chánh kiến Chánh tư duy Chánh ngữ Chánh nghiệp Chánh mạng Chánh tinh tấn Chánh niệm Chánh định Trong Tứ Thá…
Duyên khởi qua các truyền thống – Một nguyên lý, nhiều cách triển khai Duyên khởi là một trong những nguyên lý nền tảng nhất của Phật giáo: Cái này có, cái kia có. Cái này sinh, cái kia sinh. Cái này không có, cái kia không có. Cái này diệt, cái kia diệt. Nhưng qua hơn hai nghìn năm phát triển của Phật giáo, Duyên khởi…
Vô thường qua các truyền thống Trả lời ngắn Vô thường là một trong những giáo lý có tính nền tảng và xuyên suốt nhất của Phật giáo. Pāli: anicca Sanskrit: anitya nghĩa căn bản: những gì do điều kiện mà sinh khởi thì không tồn tại bất biến; khi điều kiện thay đổi, chúng cũng biến đổi và cuối cùng hoại diệt. Tuy nhiên, c…
Khổ qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn Khổ là một trong những vấn đề trung tâm xuyên suốt lịch sử Phật giáo. Pāli: dukkha Sanskrit: duḥkha. Nhưng “khổ” trong Phật giáo: không chỉ có nghĩa là đau đớn, buồn bã hay bất hạnh. Nó bao gồm một vấn đề sâu hơn: Kinh nghiệm sống bị chi phối bởi vô thường, chấp thủ và vô…
Vô ngã qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn Vô ngã là một trong những giáo lý nền tảng nhất của Phật giáo. Pāli: anattā Sanskrit: anātman. Nhưng “vô ngã” không đơn giản có nghĩa: “Không có con người.” Cũng không nhất thiết có nghĩa: “Tôi hoàn toàn không tồn tại.” Điểm cốt lõi trong nhiều tầng kinh điển sớm là: T…
Nghiệp qua các truyền thống Phật giáo “Nghiệp” là một trong những khái niệm Phật giáo được biết đến rộng rãi nhất, nhưng cũng là một trong những khái niệm dễ bị hiểu sai nhất. Trong đời sống thường ngày, người ta thường nói: “Đó là nghiệp của anh ta.” “Kiếp trước làm gì nên kiếp này mới khổ.” “Nghiệp ai người ấy chịu.”…
Tái sinh qua các truyền thống – Không có linh hồn thì cái gì tiếp tục? Tái sinh là một giáo lý quan trọng của hầu hết các truyền thống Phật giáo lịch sử, nhưng Phật giáo không giải thích tái sinh bằng một linh hồn bất biến rời thân này rồi nhập vào thân khác. Điểm chung căn bản là: Có sự tiếp nối nhân quả nhưng không c…
So sánh quan niệm luân hồi trong Phật giáo thời kỳ đầu, Theravāda, Đại thừa và Kim cương thừa trên nền tảng duyên khởi, nghiệp và vô ngã.
Niết-bàn qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn Niết-bàn: Pāli: Nibbāna Sanskrit: Nirvāṇa là một trong những khái niệm trung tâm nhất của Phật giáo. Ở tầng nền tảng, có thể hiểu: Niết-bàn là sự chấm dứt tham, sân, si và sự giải thoát khỏi tiến trình tạo khổ. Nhưng khi Phật giáo phát triển qua nhiều thế kỷ, Niết-bà…
Giải thoát qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn Trong Phật giáo, giải thoát không đơn giản có nghĩa: thoát khỏi cuộc đời. Cũng không chỉ là: được lên một thế giới tốt đẹp sau khi chết. Ở tầng nền tảng, giải thoát liên hệ đến: chấm dứt vô minh, tham ái và chấp thủ — những điều kiện duy trì khổ và luân hồi. Nhưng…
Giác ngộ qua các truyền thống Phật giáo “Giác ngộ” có lẽ là một trong những từ quen thuộc nhất khi nói về Phật giáo. Người ta thường nói: Đức Phật giác ngộ dưới cội Bồ-đề; thiền để giác ngộ; thấy Tánh Không là giác ngộ; kiến tính là giác ngộ; niệm Phật để được giải thoát; Mật giáo có thể thành Phật ngay trong một đời.…
Chánh niệm qua các truyền thống – Từ sati đến niệm Phật, Thiền và Kim Cương thừa Chánh niệm là một trong những thuật ngữ Phật giáo phổ biến nhất hiện nay, nhưng cũng là một trong những thuật ngữ dễ bị giản lược nhất. Trong đời sống hiện đại, “mindfulness” thường được hiểu là: chú ý vào hiện tại, không phán xét. Cách di…
Thiền định qua các truyền thống Trả lời ngắn Thiền định trong Phật giáo không phải một kỹ thuật duy nhất. Nó là một tập hợp rộng những phương pháp rèn luyện tâm, được các truyền thống phát triển theo những mục tiêu và hệ thống khác nhau. Các thuật ngữ thường gặp gồm: bhāvanā – tu tập, phát triển tâm; samādhi – định, sự…
Vipassanā qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn Vipassanā là từ Pāli; Sanskrit tương ứng là vipaśyanā, thường dịch: quán minh sát tuệ quán hay: thấy rõ, thấy sâu sắc. Ở nghĩa căn bản: Vipassanā không đơn giản là một kỹ thuật ngồi thiền, mà là sự thấy biết bằng tuệ về thực tại và kinh nghiệm theo đúng tính chất củ…
Tứ Niệm Xứ qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn Tứ Niệm Xứ là một trong những hệ thống thực hành quan trọng nhất của Phật giáo. Pāli: cattāro satipaṭṭhānā Sanskrit: catvāri smṛtyupasthānāni. Bốn lĩnh vực là: Thân – kāya Thọ – vedanā Tâm – citta Pháp – dhamma/dharma Có thể tóm tắt: quán thân nơi thân, thọ nơi thọ…
Giới – Định – Tuệ qua các truyền thống Phật giáo Giới – Định – Tuệ là một trong những công thức cô đọng nhất để trình bày con đường tu tập Phật giáo. Pāli thường gặp: sīla – samādhi – paññā. Sanskrit: śīla – samādhi – prajñā. Có thể hiểu khái quát: Giới – điều phục hành vi và đời sống đạo đức; Định – huấn luyện và ổn đ…
Tham – Sân – Si qua các truyền thống – Ba độc vận hành và được chuyển hóa như thế nào? Tham – Sân – Si là một trong những cách cô đọng nhất để mô tả căn nguyên của khổ trong Phật giáo. Ba yếu tố này thường được gọi: Tam độc – Ba độc. Pāli: lobha – tham; dosa – sân; moha – si. Sanskrit thường gặp: rāga/lobha – tham ái,…
Thánh quả qua các truyền thống Trả lời ngắn “Thánh quả” trong Phật giáo không được tất cả các truyền thống phân loại bằng cùng một hệ thống. Trong Phật giáo sớm và Theravāda, hệ thống quen thuộc nhất là bốn tầng: Tu-đà-hoàn – Sotāpanna: Nhập lưu Tư-đà-hàm – Sakadāgāmin: Nhất lai A-na-hàm – Anāgāmin: Bất lai A-la-hán –…
A-la-hán qua các truyền thống Phật giáo Trả lời ngắn A-la-hán: Pāli: Arahant Sanskrit: Arhat Hán: 阿羅漢 – A-la-hán là danh xưng rất cổ trong Phật giáo, chỉ một người đã đạt giải thoát. Trong các kinh Nikāya–Āgama, A-la-hán là người: đã đoạn tận các lậu hoặc tham – sân – si không còn gánh nặng đã đặt xuống việc cần làm…
Bồ-tát qua các truyền thống Phật giáo 1. Trả lời ngắn Bồ-tát là một khái niệm quan trọng trong lịch sử Phật giáo, nhưng ý nghĩa và vị trí của Bồ-tát không hoàn toàn giống nhau giữa các truyền thống. Pāli: Bodhisatta. Sanskrit: Bodhisattva. Hán-Việt: Bồ-đề-tát-đỏa, thường gọi tắt là Bồ-tát. Có thể hiểu khái quát là ngườ…
Phật quả qua các truyền thống Phật giáo “Thành Phật” là một trong những cách nói quen thuộc nhất của Phật giáo. Nhưng Phật quả là gì? Có phải: chứng Niết-bàn là thành Phật? A-la-hán cũng là Phật? tất cả chúng sinh đều nhất định thành Phật? Phật là một con người giác ngộ hay một thực tại siêu việt? Phật có còn tồn tại s…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.