Đối diện bệnh tật bằng Phật pháp như thế nào?

Khi khỏe mạnh, ta có thể nói rất dễ:

“Thân này vô thường.”

Nhưng khi bác sĩ nói:

“Anh/chị đang mắc bệnh.”

mọi thứ có thể thay đổi.

Ta bắt đầu nghĩ:

“TẠI SAO LẠI LÀ TÔI?”

“BỆNH NÀY CÓ CHỮA ĐƯỢC KHÔNG?”

“TÔI CÓ CHẾT KHÔNG?”

“GIA ĐÌNH TÔI SẼ THẾ NÀO?”

“CÓ PHẢI TÔI ĐANG TRẢ NGHIỆP?”

“NẾU TU ĐÚNG, TÔI CÓ HẾT BỆNH KHÔNG?”

Đây là lúc Phật pháp không còn chỉ là:

KIẾN THỨC.

Bệnh tật đặt con người trực tiếp trước:

VÔ THƯỜNG.

KHỔ.

THÂN.

CẢM THỌ.

SỢ HÃI.

CHẤP THỦ.

SINH – LÃO – BỆNH – TỬ.

Nhưng đối diện bệnh bằng Phật pháp không có nghĩa:

TỪ CHỐI Y KHOA.

Không có nghĩa:

“CHỈ CẦN THIỀN LÀ KHỎI.”

Không có nghĩa:

“BỆNH LÀ DO NGHIỆP XẤU.”

Và cũng không có nghĩa:

“NGƯỜI TU GIỎI THÌ KHÔNG ĐƯỢC SỢ HAY ĐAU.”

Một cách hiểu quân bình hơn là:

CHỮA THÂN

BẰNG NHỮNG PHƯƠNG TIỆN THÍCH HỢP,

đồng thời:

HỌC CÁCH KHÔNG ĐỂ

BỆNH CỦA THÂN

TRỞ THÀNH SỰ SỤP ĐỔ

CỦA TOÀN BỘ TÂM.

1. Đức Phật không phủ nhận bệnh tật

Một bài kinh rất quan trọng là:

SN 22.1 – NAKULAPITĀ SUTTA.

Nakula đã già và thường xuyên đau bệnh.

Đức Phật không nói:

“Ông đừng nghĩ mình bệnh.”

Cũng không nói:

“Chỉ cần có niềm tin thì bệnh sẽ biến mất.”

Ngài thừa nhận thực tế:

THÂN NÀY CÓ BỆNH.

Rồi hướng ông thực tập theo tinh thần:

“DÙ THÂN CÓ BỆNH,

TÂM TÔI SẼ KHÔNG BỆNH THEO.”

Đây có thể xem là một trong những nguyên tắc rất quan trọng để tiếp cận bệnh tật bằng Phật pháp.

2. “Tâm không bệnh” không có nghĩa tự thôi miên

Không phải:

“TÔI KHÔNG BỆNH.”

Trong khi:

cơ thể thực sự đang bệnh.

Đó có thể chỉ là:

PHỦ NHẬN THỰC TẠI.

Phật pháp không yêu cầu người bệnh biến:

“TÔI ĐANG BỆNH”

thành:

“TÔI HOÀN TOÀN KHỎE”

bằng suy nghĩ tích cực.

Đúng hơn:

“THÂN ĐANG BỆNH.

TÔI BIẾT THÂN ĐANG BỆNH.

TÔI SẼ ĐIỀU TRỊ NÓ.

NHƯNG TÔI CŨNG QUAN SÁT

NHỮNG GÌ TÂM ĐANG TẠO THÊM

QUANH CĂN BỆNH NÀY.”

3. Đây là nơi hình ảnh “hai mũi tên” trở nên đặc biệt quan trọng

SN 36.6 đưa ra hình ảnh:

HAI MŨI TÊN.

Khi một người trải nghiệm cảm thọ đau đớn, có thể hình dung:

MŨI TÊN THỨ NHẤT

là:

đau đớn của thân.

Nhưng tâm có thể bắn thêm:

MŨI TÊN THỨ HAI.

Ví dụ:

“TẠI SAO LẠI LÀ TÔI?”

“CUỘC ĐỜI TÔI XONG RỒI.”

“TÔI KHÔNG THỂ CHỊU ĐƯỢC.”

“CHẮC CHẮN TÔI SẼ CHẾT.”

“TÔI LÀ NGƯỜI BẤT HẠNH NHẤT.”

“TÔI PHẢI KHỎI NGAY.”

Mũi tên thứ nhất:

CÓ THỂ CHƯA TRÁNH ĐƯỢC.

Nhưng mũi tên thứ hai:

CÓ THỂ ĐƯỢC TU TẬP.

4. Điều này không có nghĩa “đau chỉ do tâm”

Đây là hiểu lầm cần tránh.

SN 36.6 không dạy:

“ĐAU THÂN LÀ ẢO GIÁC.”

Bậc có tu tập:

vẫn cảm nhận cảm thọ đau.

Điểm khác nằm ở:

CÁCH TÂM PHẢN ỨNG.

Vì vậy:

ĐAU THÂN

≠

THẤT BẠI TRONG TU TẬP.

Và:

UỐNG THUỐC GIẢM ĐAU

≠

THIẾU CHÁNH NIỆM.

5. Bệnh cần được chữa như bệnh

Đây là nguyên tắc cực kỳ quan trọng.

Nếu bị:

nhiễm trùng,

hãy điều trị:

NHIỄM TRÙNG.

Nếu có:

bệnh tim,

hãy điều trị:

BỆNH TIM.

Nếu cần:

phẫu thuật,

hãy đánh giá:

PHẪU THUẬT.

Nếu cần:

thuốc,

hãy sử dụng thuốc theo hướng dẫn chuyên môn thích hợp.

Phật pháp không thay thế:

CHẨN ĐOÁN.

XÉT NGHIỆM.

THUỐC.

PHẪU THUẬT.

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

CHĂM SÓC GIẢM NHẸ.

Đây là hai phạm vi có thể:

HỖ TRỢ NHAU,

không cần:

LOẠI TRỪ NHAU.

6. Chính kinh điển cũng thừa nhận thuốc và người chăm sóc

Trong Vinaya, việc chăm sóc người bệnh được xem rất nghiêm túc.

Người bệnh được mô tả là nên:

làm điều có lợi cho việc chữa bệnh;
biết mức độ thích hợp;
dùng thuốc;
mô tả trung thực tình trạng bệnh cho người chăm sóc;
chịu đựng cảm thọ đau trong khả năng.

Người chăm sóc tốt cũng cần:

biết cách chuẩn bị thuốc;
phân biệt điều có lợi và có hại;
chăm sóc bằng thiện ý;
không ghê sợ công việc chăm bệnh;
biết khích lệ người bệnh bằng giáo pháp.

Điều này rất đáng chú ý.

Kinh điển không đặt:

THUỐC

đối lập với:

PHẬT PHÁP.

7. AN 3.22 còn nói rất thực tế

Bài kinh nói đến những loại người bệnh khác nhau.

Có trường hợp:

dù được điều kiện chăm sóc thích hợp vẫn không khỏi.

Có trường hợp:

có thể hồi phục.

Và có trường hợp:

CHỈ CÓ THỂ HỒI PHỤC

KHI CÓ THỨC ĂN, THUỐC MEN

VÀ NGƯỜI CHĂM SÓC THÍCH HỢP.

Đây là một điểm cực kỳ quan trọng.

Nếu bệnh nhân cần:

THUỐC

mà ta chỉ nói:

“HÃY NGỒI THIỀN,”

thì đó không phải cách đọc cân bằng kinh điển.

8. Phật pháp chữa điều gì?

Có thể tạm phân biệt:

Y KHOA

tác động trực tiếp vào:

bệnh lý của cơ thể.

Trong khi Phật pháp đặc biệt giúp ta làm việc với:

SỢ.

SÂN.

TUYỆT VỌNG.

ÁI.

THỦ.

NỖI SỢ CHẾT.

SỰ ĐỒNG NHẤT THÂN VỚI “TÔI”.

KHỔ TÂM ĐƯỢC TẠO THÊM.

Hai lĩnh vực:

KHÔNG NHẤT THIẾT CẠNH TRANH.

9. “Thân bệnh nhưng tâm không bệnh” nghĩa sâu hơn là gì?

Sau lời Đức Phật, Sāriputta giải thích SN 22.1 bằng:

NĂM UẨN.

Người chưa được huấn luyện có xu hướng đồng nhất:

SẮC LÀ TÔI.

THỌ LÀ TÔI.

TƯỞNG LÀ TÔI.

HÀNH LÀ TÔI.

THỨC LÀ TÔI.

Hoặc:

“CÁI NÀY LÀ CỦA TÔI.”

Khi những thứ ấy:

thay đổi,

suy yếu,

tan hoại,

toàn bộ cái “tôi” cảm thấy:

BỊ ĐE DỌA.

10. Bệnh đặc biệt đánh mạnh vào sắc uẩn

Ta quen nghĩ:

“ĐÂY LÀ THÂN TÔI.”

Nhưng khi bệnh xuất hiện:

thân không nghe lời.

Ta muốn:

KHÔNG ĐAU.

Nó:

vẫn đau.

Ta muốn:

KHỎE.

Nó:

vẫn yếu.

Ta muốn:

KHÔNG GIÀ.

Nó:

vẫn già.

Ta muốn:

KHÔNG CHẾT.

Nhưng:

thân hữu vi không thể đưa ra bảo đảm ấy.

Bệnh làm lộ ra:

GIỚI HẠN CỦA QUYỀN KIỂM SOÁT.

11. Vô ngã ở đây không có nghĩa “thân này không quan trọng”

Một hiểu lầm nguy hiểm là:

“Thân không phải tôi nên mặc kệ.”

Không.

Không xem thân là:

TỰ NGÃ BẤT BIẾN

không đồng nghĩa:

BỎ MẶC THÂN.

Ta vẫn:

ăn;

ngủ;

chữa bệnh;

vệ sinh;

tập phục hồi;

uống thuốc.

Cũng như:

“CHIẾC XE KHÔNG PHẢI LÀ TÔI”

không có nghĩa:

“KHÔNG CẦN BẢO DƯỠNG XE.”

12. Chăm sóc thân mà không đồng nhất với thân

Đây là một thái độ rất đẹp:

“THÂN NÀY ĐANG BỆNH.

TÔI SẼ CHĂM SÓC NÓ

TỐT NHẤT CÓ THỂ.

NHƯNG TÔI KHÔNG CẦN

BIẾN TỪ ‘TÔI ĐANG CÓ BỆNH’

THÀNH ‘TÔI CHỈ LÀ CĂN BỆNH NÀY’.”

Đây là một sự chuyển hóa rất quan trọng.

13. “Tôi có bệnh” khác với “tôi là bệnh”

Sau chẩn đoán, căn bệnh có thể chiếm toàn bộ danh tính.

Trước kia:

tôi là cha;

mẹ;

người bạn;

người làm việc;

người học;

người yêu;

một con người với rất nhiều quan hệ.

Sau đó chỉ còn:

“TÔI LÀ BỆNH NHÂN UNG THƯ.”

Hoặc:

“TÔI LÀ NGƯỜI BỆNH TIM.”

Chánh niệm giúp nhận ra:

BỆNH LÀ MỘT PHẦN

CỦA KINH NGHIỆM HIỆN TẠI.

Nó không cần trở thành:

TOÀN BỘ CÁI “TÔI”.

14. Quán thọ đặc biệt hữu ích khi đau

Khi đau, phản ứng thông thường là:

“TÔI ĐAU.”

Có thể quan sát kỹ hơn:

“ĐANG CÓ KHỔ THỌ.”

Rồi xem:

vị trí ở đâu?

nóng hay lạnh?

co thắt hay nhói?

liên tục hay dao động?

tăng hay giảm?

cảm giác thân ở đâu?

nỗi sợ về cảm giác ấy ở đâu?

Điều này không nhằm:

GIẢ VỜ KHÔNG ĐAU.

Mà nhằm thấy:

CẢM THỌ LÀ MỘT TIẾN TRÌNH.

15. Ta có thể phát hiện “đau” không phải một khối duy nhất

Có thể có:

CẢM GIÁC THÂN

SỢ

Ý NGHĨ

KÝ ỨC

DỰ ĐOÁN TƯƠNG LAI.

Ví dụ:

cơn đau hiện tại có mức độ nhất định.

Nhưng tâm nghĩ:

“NẾU NGÀY MAI NÓ TĂNG GẤP MƯỜI THÌ SAO?”

Ngày mai:

chưa xảy ra.

Nhưng nỗi khổ:

ĐÃ XẢY RA HÔM NAY.

16. Chánh niệm giúp trở về với cái đang thực sự xảy ra

Không phải:

“ĐỪNG NGHĨ ĐẾN TƯƠNG LAI.”

Người bệnh vẫn cần:

kế hoạch điều trị;

tài chính;

chăm sóc;

chuẩn bị.

Nhưng có sự khác biệt giữa:

LẬP KẾ HOẠCH CHO TƯƠNG LAI

và:

SỐNG HÀNG GIỜ

TRONG NHỮNG THẢM HỌA

CHƯA XẢY RA.

Chánh niệm giúp phân biệt hai điều ấy.

17. “Có phải bệnh là do nghiệp?”

Không nên trả lời:

“ĐÚNG, CHẮC CHẮN LÀ NGHIỆP.”

Kinh điển sớm không cho phép đơn giản hóa:

MỌI BỆNH TẬT

NGHIỆP QUÁ KHỨ.

SN 36.21 – Sīvaka Sutta là một văn bản đặc biệt quan trọng trong vấn đề này.

Bài kinh bác bỏ quan điểm rằng:

MỌI CẢM THỌ

ĐỀU CHỈ DO NGHIỆP QUÁ KHỨ.

Bài kinh nêu nhiều loại nguyên nhân/điều kiện khác nhau theo hiểu biết y học và môi trường thời cổ đại.

Không nên biến danh sách cổ ấy thành:

y học hiện đại.

Nhưng ý nghĩa giáo lý rất rõ:

KHÔNG THỂ GIẢI THÍCH

MỌI ĐAU ĐỚN

CHỈ BẰNG “NGHIỆP QUÁ KHỨ”.

18. Vì vậy không được nhìn người bệnh rồi phán

“CHẮC KIẾP TRƯỚC LÀM ÁC.”

Đó là:

SUY ĐOÁN.

Và có thể trở thành:

ĐỔ LỖI CHO NGƯỜI BỆNH.

Ta không biết đầy đủ:

mạng lưới nhân duyên

dẫn đến bệnh của một người.

Trong thực tế, bệnh có thể liên quan đến:

di truyền;
nhiễm trùng;
tuổi tác;
môi trường;
tai nạn;
lối sống;
nhiều yếu tố sinh học;
và những nguyên nhân chưa biết.

Không cần dùng:

“NGHIỆP”

để thay thế:

Y HỌC.

19. Nghiệp có giá trị thực hành ở đâu?

Một câu hỏi hữu ích hơn:

“TÔI ĐANG TẠO NGHIỆP GÌ

TRONG CÁCH ĐỐI DIỆN

CĂN BỆNH NÀY?”

Bệnh đã có.

Nhưng hiện tại ta vẫn có thể:

NÓI.

NGHĨ.

HÀNH ĐỘNG.

Ta có thể:

sân hận;

làm tổn thương người chăm sóc;

tuyệt vọng;

hoặc:

học nhẫn;

biết ơn;

từ bi;

tỉnh thức;

sửa chữa những điều còn có thể sửa.

Đây là nơi:

NGHIỆP HIỆN TẠI

có ý nghĩa thiết thực.

20. Thay vì hỏi “Tại sao tôi bị bệnh?”

Đôi khi câu hỏi ấy:

có câu trả lời y khoa.

Nhưng đôi khi:

không thể biết đầy đủ.

Phật pháp có thể chuyển trọng tâm sang:

“BÂY GIỜ TÔI SẼ

ĐỐI DIỆN NÓ NHƯ THẾ NÀO?”

Đây không phải né tránh nguyên nhân.

Mà là chuyển từ:

ĐIỀU KHÔNG THỂ KIỂM SOÁT

sang:

ĐIỀU CÒN CÓ THỂ TU TẬP.

21. Không phải mọi thứ đều nằm trong quyền kiểm soát

Ta có thể:

ĐI KHÁM.

UỐNG THUỐC.

TẬP LUYỆN.

ĂN UỐNG PHÙ HỢP.

NGHỈ NGƠI.

TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ.

Nhưng không thể ra lệnh:

“CƠ THỂ PHẢI KHỎI.”

Đây là điểm rất khó.

Ta có:

TRÁCH NHIỆM,

nhưng không có:

QUYỀN KIỂM SOÁT TUYỆT ĐỐI.

22. Chấp thủ thường xuất hiện ở chính chỗ này

Tâm nói:

“TÔI ĐÃ LÀM TẤT CẢ,

VẬY TÔI PHẢI KHỎI.”

Nhưng Duyên khởi không vận hành như:

hợp đồng với vũ trụ.

Ta có thể tạo:

ĐIỀU KIỆN TỐT NHẤT CÓ THỂ.

Nhưng kết quả còn phụ thuộc:

NHIỀU DUYÊN.

Điều này không dẫn đến:

BUÔNG XUÔI.

Mà dẫn đến:

NỖ LỰC MÀ KHÔNG ĐÒI HỎI

TOÀN QUYỀN KẾT QUẢ.

23. “Tùy duyên” trong bệnh tật không phải “mặc kệ”

Nếu bác sĩ nói:

cần điều trị,

mà ta nói:

“TÙY DUYÊN.”

rồi:

không làm gì,

đó có thể là:

BUÔNG XUÔI,

không phải trí tuệ Duyên khởi.

Nếu điều trị là một duyên có thể giúp:

HÃY TẠO DUYÊN ĐÓ.

Thuốc:

là duyên.

Bác sĩ:

là duyên.

Dinh dưỡng:

là duyên.

Người chăm sóc:

là duyên.

Nghỉ ngơi:

là duyên.

Tâm lý ổn định:

cũng là duyên.

24. Phật pháp không bảo đảm chữa khỏi bệnh

Đây là ranh giới phải nói rất rõ.

Trong kinh điển có những câu chuyện:

người bệnh nghe hoặc quán pháp rồi hồi phục.

Ví dụ các kinh về:

THẤT GIÁC CHI

có những trường hợp như vậy.

Nhưng không nên biến các câu chuyện ấy thành:

CÔNG THỨC Y KHOA:

“Tụng đúng bài kinh này chắc chắn khỏi bệnh.”

Kinh điển không cho phép ta bảo đảm:

MỌI NGƯỜI TỤNG KINH

SẼ KHỎI BỆNH.

25. Thất giác chi có giá trị sâu hơn chuyện “chữa bệnh”

Bảy giác chi gồm:

NIỆM.

TRẠCH PHÁP.

TINH TẤN.

HỶ.

KHINH AN.

ĐỊNH.

XẢ.

Đây là:

NHỮNG PHẨM CHẤT

DẪN ĐẾN GIÁC NGỘ.

Nếu chúng giúp người bệnh:

ổn định tâm;

bớt hoảng loạn;

phát triển xả;

thấy pháp;

thì giá trị ấy đã rất lớn.

Không cần biến chúng thành:

THUỐC THAY THẾ ĐIỀU TRỊ.

26. Thiền cũng không nên bị biến thành nghĩa vụ chữa bệnh

Một người bệnh nặng có thể:

không ngồi được.

không tập trung được lâu.

rất mệt.

dùng thuốc gây buồn ngủ.

Không nên nói:

“ANH KHÔNG KHỎI

VÌ THIỀN CHƯA ĐỦ.”

Đó có thể trở thành:

GÁNH NẶNG THỨ HAI.

Pháp hành cần:

THÍCH NGHI VỚI TÌNH TRẠNG THỰC TẾ.

27. Người bệnh có thể thực tập rất đơn giản

Không nhất thiết:

ngồi thiền một giờ.

Có thể chỉ:

THỞ VÀ BIẾT MÌNH ĐANG THỞ.

Hoặc:

BIẾT ĐANG ĐAU.

Hoặc:

BIẾT ĐANG SỢ.

Hoặc:

NHẬN RA MỘT KHOẢNH KHẮC

CƠN ĐAU GIẢM.

Hoặc:

KHỞI TÂM TỪ

VỚI CHÍNH MÌNH.

Hoặc đơn giản:

“MONG TÔI CÓ ĐỦ SỨC

ĐI QUA KHOẢNH KHẮC NÀY.”

28. Có thể quán thân đúng như thân

Khi khỏe, ta rất dễ xem thân là:

“TÔI.”

Bệnh làm ta thấy:

thân phụ thuộc vô số điều kiện.

Nó cần:

oxy;
thức ăn;
nước;
nhiệt độ;
giấc ngủ;
vi sinh vật;
cơ quan hoạt động;
thuốc khi cần;
chăm sóc của người khác.

Thân:

KHÔNG PHẢI

MỘT THỰC THỂ ĐỘC LẬP.

Đây là bài học rất trực tiếp về:

DUYÊN SINH.

29. Bệnh cũng làm vô thường từ lý thuyết thành kinh nghiệm

Trước kia ta biết:

“THÂN VÔ THƯỜNG.”

Nhưng đó có thể chỉ là:

KIẾN THỨC.

Khi bệnh:

sức lực thay đổi;

cân nặng thay đổi;

khả năng vận động thay đổi;

giấc ngủ thay đổi;

cảm giác thay đổi.

Lúc ấy:

VÔ THƯỜNG

không còn chỉ nằm:

trong sách.

30. Nhưng đừng lãng mạn hóa bệnh tật

Không nên nói:

“BỆNH LÀ MÓN QUÀ.”

với mọi người.

Đối với người đang đau nặng, câu ấy có thể:

vô cảm.

Bệnh có thể:

RẤT KHỔ.

Phật pháp không cần phủ nhận điều đó.

Một cách cẩn trọng hơn là:

BỆNH KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ MÓN QUÀ,

nhưng:

NẾU BỆNH ĐÃ CÓ,

TA CÓ THỂ HỌC TỪ NÓ.

31. Có thể học điều gì?

Có thể thấy:

THÂN KHÔNG HOÀN TOÀN THEO Ý MÌNH.

SỨC KHỎE KHÔNG PHẢI VĨNH VIỄN.

CUỘC ĐỜI KHÔNG ĐƯỢC BẢO ĐẢM.

NGƯỜI KHÁC CŨNG ĐANG CHỊU KHỔ.

THỜI GIAN CÓ GIỚI HẠN.

NHIỀU ĐIỀU TA TỪNG LO

THỰC RA KHÔNG QUÁ QUAN TRỌNG.

Bệnh có thể làm:

ƯU TIÊN CUỘC ĐỜI

thay đổi.

32. Từ bi có thể lớn lên từ chính bệnh tật

Trước khi bệnh, ta nghe:

người khác đau

nhưng chưa chắc hiểu.

Sau khi chính mình trải nghiệm:

đau kéo dài;

mất ngủ;

chờ kết quả xét nghiệm;

sợ chẩn đoán;

ta có thể hiểu sâu hơn:

“HÓA RA RẤT NHIỀU NGƯỜI

ĐANG SỐNG NHƯ THẾ NÀY.”

Từ đó:

KHỔ CỦA TÔI

có thể mở thành:

LÒNG BI VỚI KHỔ CỦA NGƯỜI KHÁC.

33. Thay vì “Tại sao chỉ mình tôi?”

Có thể nhận ra:

BỆNH TẬT

KHÔNG PHẢI CHUYỆN RIÊNG CỦA TÔI.

Sinh ra với một thân hữu vi nghĩa là:

có khả năng bệnh.

Điều này không làm cơn đau:

biến mất.

Nhưng có thể làm giảm:

CẢM GIÁC BỊ VŨ TRỤ

CHỌN RIÊNG ĐỂ TRỪNG PHẠT.

34. Đây không phải bi quan

Nhìn thẳng vào:

GIÀ – BỆNH – CHẾT

không nhất thiết là:

BI QUAN.

Bi quan nói:

“MỌI THỨ VÔ NGHĨA.”

Phật pháp nói:

“VÌ ĐỜI SỐNG HỮU HẠN,

HÃY NHÌN CHO RÕ

ĐIỀU GÌ THỰC SỰ QUAN TRỌNG.”

Hai thái độ:

HOÀN TOÀN KHÁC.

35. Bệnh có thể làm hiện rõ ái sống

Khi đối diện bệnh nặng, tâm có thể hét lên:

“TÔI KHÔNG MUỐN CHẾT.”

Đây không phải điều cần:

xấu hổ.

Nó là cơ hội để quan sát:

HỮU ÁI.

SỢ MẤT.

CHẤP THÂN.

CHẤP NGƯỜI THÂN.

CHẤP NHỮNG KẾ HOẠCH CHƯA HOÀN THÀNH.

Không cần:

ÉP MÌNH “KHÔNG SỢ.”

Trước hết:

BIẾT ĐANG SỢ.

36. Chánh niệm với sợ hãi

Thay vì:

“TÔI KHÔNG ĐƯỢC SỢ.”

có thể nhận biết:

“ĐANG CÓ SỢ.”

Rồi quan sát:

tim nhanh;

căng ngực;

ý nghĩ về tương lai;

hình ảnh cái chết;

ý muốn trốn chạy.

Sợ:

TRỞ THÀNH ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC BIẾT,

thay vì:

TOÀN BỘ “TÔI”.

37. Vô ngã có thể giúp ở đây

Ta không cần nói:

“TÔI KHÔNG TỒN TẠI.”

Đó không phải cách thực hành thích hợp.

Có thể nhẹ nhàng thấy:

THÂN ĐANG ĐAU.

THỌ ĐANG SINH.

SỢ ĐANG SINH.

Ý NGHĨ ĐANG SINH.

TẤT CẢ ĐANG THAY ĐỔI.

Không nhất thiết phải dựng thêm:

“ĐÂY LÀ TÔI.”

“ĐÂY LÀ CỦA TÔI.”

“ĐÂY LÀ TỰ NGÃ CỦA TÔI.”

38. Một người bệnh vẫn có thể sống rất sâu

Chất lượng đời sống không chỉ được đo bằng:

SỐ NĂM CÒN LẠI.

Một người có thể:

bệnh

nhưng:

BIẾT ƠN.

YÊU THƯƠNG.

HÒA GIẢI.

BỐ THÍ.

HỌC PHÁP.

TU TẬP.

NÓI NHỮNG LỜI CẦN NÓI.

BUÔNG NHỮNG OÁN HẬN CŨ.

Có khi bệnh làm câu hỏi:

“TÔI THỰC SỰ MUỐN

SỐNG NHƯ THẾ NÀO?”

trở nên:

KHẨN THIẾT.

39. Nếu bệnh có khả năng chữa khỏi

Phật pháp không yêu cầu:

CHUẨN BỊ CHẾT

THAY VÌ ĐIỀU TRỊ.

Hãy:

ĐIỀU TRỊ.

HỢP TÁC VỚI NGƯỜI CHĂM SÓC.

DÙNG THUỐC ĐÚNG CÁCH.

NGHỈ NGƠI.

PHỤC HỒI.

Và đồng thời:

QUAN SÁT TÂM.

Nếu khỏi:

biết ơn.

Nếu hồi phục chậm:

kiên nhẫn.

Nếu tái phát:

tiếp tục xử lý theo thực tế.

40. Nếu bệnh mạn tính

Câu hỏi có thể chuyển từ:

“LÀM SAO ĐỂ QUAY LẠI

ĐÚNG CON NGƯỜI CŨ?”

sang:

“VỚI NHỮNG ĐIỀU KIỆN

HIỆN CÓ,

TÔI CÓ THỂ SỐNG

TỐT NHẤT THẾ NÀO?”

Đây không phải:

ĐẦU HÀNG.

Mà là:

THẤY THỰC TẠI

RỒI HÀNH ĐỘNG TỪ THỰC TẠI.

41. Nếu bệnh không còn khả năng chữa khỏi

Phật pháp càng không nên được dùng để:

HỨA PHÉP MÀU.

Có lúc điều trị chuyển từ:

“CHỮA KHỎI”

sang:

“GIẢM ĐAU.”

“DUY TRÌ PHẨM GIÁ.”

“CHĂM SÓC.”

“ĐỒNG HÀNH.”

“CHUẨN BỊ.”

Chấp nhận điều đó:

KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ BỎ CUỘC.

Có thể đó là:

TRÍ TUỆ NHẬN BIẾT

MỤC TIÊU ĐÃ THAY ĐỔI.

42. Chấp nhận khác với buông xuôi

BUÔNG XUÔI:

“Không làm gì nữa.”

CHẤP NHẬN:

“Tôi thấy rõ tình trạng hiện tại
và hành động phù hợp với nó.”

Ví dụ:

bệnh chưa chữa khỏi được.

Ta vẫn có thể:

GIẢM ĐAU.

CHĂM SÓC.

NÓI LỜI YÊU THƯƠNG.

SẮP XẾP CÔNG VIỆC.

THỰC HÀNH.

SỐNG PHẦN ĐỜI CÒN LẠI.

Đó không phải:

THẤT BẠI.

43. Người chăm bệnh cũng đang thực hành

Phật pháp về bệnh tật không chỉ dành cho:

NGƯỜI BỆNH.

Người chăm sóc cũng đối diện:

MỆT.

SỢ.

BẤT LỰC.

SÂN.

ĐAU BUỒN.

KIỆT SỨC.

Chăm bệnh bằng:

TỪ BI

không có nghĩa:

PHẢI TỰ HỦY HOẠI MÌNH.

Người chăm sóc cũng cần:

ngủ;

ăn;

nghỉ;

chia sẻ trách nhiệm;

nhận hỗ trợ.

44. “Tôi phải cứu họ” cũng có thể trở thành chấp

Ta yêu người bệnh và nghĩ:

“TÔI PHẢI LÀM HỌ KHỎI.”

Nhưng ta không có:

QUYỀN KIỂM SOÁT TUYỆT ĐỐI.

Một thái độ lành mạnh hơn có thể là:

“TÔI SẼ LÀM NHỮNG GÌ

CÓ THỂ LÀM,

NHƯNG KHÔNG THỂ

KIỂM SOÁT TẤT CẢ KẾT QUẢ.”

Đây chính là:

TỪ BI ĐI CÙNG XẢ.

45. Nếu người thân sắp mất

Có khi điều quan trọng không còn là:

nói thật nhiều giáo lý.

Có thể chỉ cần:

Ở BÊN.

NẮM TAY.

LẮNG NGHE.

GIẢM SỢ.

KHÔNG TRANH CÃI.

KHÔNG ÉP BUỘC.

NHẮC ĐIỀU THIỆN LÀNH

NẾU NGƯỜI ẤY MUỐN.

Phật pháp lúc ấy có thể biểu hiện bằng:

SỰ HIỆN DIỆN CÓ TỪ BI.

46. Không nên ép người bệnh phải “nghĩ tích cực”

Người bệnh có quyền:

MỆT.

BUỒN.

SỢ.

KHÓC.

KHÔNG MUỐN NÓI.

Một người tu tập không cần:

DIỄN VAI BÌNH THẢN.

Chánh niệm bắt đầu bằng:

THẤY CÁI ĐANG CÓ,

không phải:

ÉP CÁI ĐANG CÓ

THÀNH CÁI MÌNH MUỐN.

47. Theravāda

Theravāda giữ rất rõ các trục thực hành:

VÔ THƯỜNG.

KHỔ.

VÔ NGÃ.

TỨ NIỆM XỨ.

THẤT GIÁC CHI.

TỪ – BI – XẢ.

QUÁN NĂM UẨN.

Mục tiêu không phải:

dùng thiền để bảo đảm thân không bệnh,

mà sâu hơn là:

KHÔNG ĐỂ BỆNH TẬT

TIẾP TỤC NUÔI ÁI – THỦ – VÔ MINH.

48. Đại thừa

Trong Đại thừa, bệnh tật cũng có thể được tiếp cận qua:

TỪ BI.

BỒ-ĐỀ TÂM.

TÁNH KHÔNG.

DUYÊN SINH.

Người bệnh không tồn tại như:

một “bản ngã bệnh tật” cố định.

Căn bệnh cũng:

do nhiều duyên.

Nhưng:

TÁNH KHÔNG

≠

BỆNH KHÔNG CÓ THẬT Ở BÌNH DIỆN QUY ƯỚC.

Nếu đang đau:

vẫn cần chăm sóc.

Nếu cần thuốc:

vẫn dùng thuốc.

49. Một số truyền thống Đại thừa có nghi thức chữa bệnh

Có thể có:

tụng kinh;

niệm Phật;

trì chú;

lễ sám;

cầu nguyện;

hồi hướng.

Những thực hành ấy có thể có:

GIÁ TRỊ TÔN GIÁO

VÀ TÂM LÝ

đối với người thực hành.

Nhưng cần phân biệt:

THỰC HÀNH TÂM LINH

với:

TUYÊN BỐ Y KHOA.

Không nên nói:

“TRÌ ĐÚNG CHÚ NÀY

CHẮC CHẮN KHỎI UNG THƯ.”

Đó là bước vượt quá điều có thể khẳng định.

50. Kim Cương thừa

Vajrayāna có nhiều thực hành liên quan đến:

Đức Phật Dược Sư;

Tara;

mantra;

quán tưởng;

các nghi quỹ trường thọ và chữa lành.

Những thực hành này nằm trong:

BỐI CẢNH TÔN GIÁO

VÀ HỆ THỐNG TU TẬP RIÊNG.

Không nên biến chúng thành:

PHƯƠNG ÁN THAY THẾ

ĐIỀU TRỊ Y KHOA CẦN THIẾT.

Nền tảng vẫn là:

BỒ-ĐỀ TÂM.

TÁNH KHÔNG.

NGHIỆP.

TRÍ TUỆ.

51. Bảng đối chiếu SK | TH | ĐT | KC

Vấn đề	Phật giáo sớm	Theravāda	Đại thừa	Kim Cương thừa
Bệnh thuộc thực tại của đời sống hữu vi	Có	Có	Có	Có
Thuốc/chăm sóc bệnh nhân được thừa nhận	Có	Có	Có	Có
Bệnh = chắc chắn nghiệp xấu quá khứ	Không	Không nên suy diễn	Không nên suy diễn	Không nên suy diễn
Tu tập giúp đối diện đau và sợ	Có	Rất rõ	Có	Có
Vô thường	Trung tâm	Trung tâm	Có	Có
Vô ngã	Trung tâm	Trung tâm	Phát triển cùng Tánh Không	Có
Từ bi với người bệnh	Có	Có	Rất nổi bật	Rất nổi bật
Nghi thức chữa lành	Không phải trọng tâm nền tảng	Có các truyền thống hậu kỳ	Phát triển đa dạng	Phát triển mạnh
Tu tập bảo đảm khỏi bệnh	Không	Không	Không nên khẳng định	Không nên khẳng định
Cứu cánh	Giải thoát khỏi khổ	Niết-bàn	Giải thoát/Phật quả	Phật quả

52. Những điều dễ hiểu lầm

“Bệnh là do nghiệp xấu.”

KHÔNG THỂ KẾT LUẬN NHƯ VẬY.

Không biết đủ nhân duyên để phán xét.

“Tu tốt thì không bệnh.”

SAI.

Ngay kinh điển cũng mô tả:

Đức Phật và nhiều vị đệ tử có bệnh.

“Thiền có thể thay thuốc.”

KHÔNG NÊN SUY RA NHƯ VẬY.

Thiền và điều trị y khoa:

có chức năng khác nhau.

“Đau nghĩa là chưa buông.”

KHÔNG.

Cảm thọ đau thân:

vẫn có thể xuất hiện.

“Chấp nhận bệnh nghĩa là không chữa.”

KHÔNG.

Chấp nhận thực tại:

có thể giúp điều trị sáng suốt hơn.

“Nếu chữa mãi không khỏi thì phải buông hết.”

KHÔNG NHẤT THIẾT.

Mục tiêu chăm sóc có thể:

thay đổi theo tình trạng.

“Tụng kinh chữa được mọi bệnh.”

KHÔNG CÓ CƠ SỞ ĐỂ BẢO ĐẢM NHƯ VẬY.

“Dùng thuốc là thiếu niềm tin.”

KHÔNG.

Kinh điển thừa nhận:

THUỐC VÀ CHĂM SÓC.

“Người bệnh phải luôn bình thản.”

KHÔNG.

Tu tập là:

tiến trình.

Không phải:

màn trình diễn tâm linh.

53. Một phương pháp thực hành khi nhận chẩn đoán bệnh

Có thể đi từng bước.

Bước 1 – Xác định sự thật

“BÁC SĨ ĐÃ CHẨN ĐOÁN ĐIỀU GÌ?”

Tách:

DỮ KIỆN

khỏi:

NỖI SỢ.

Bước 2 – Làm điều cần làm cho thân

KHÁM.

XÉT NGHIỆM.

ĐIỀU TRỊ.

THUỐC.

NGHỈ NGƠI.

DINH DƯỠNG.

theo hướng dẫn chuyên môn phù hợp.

Bước 3 – Quan sát mũi tên thứ hai

Hỏi:

“NGOÀI CĂN BỆNH,

TÂM ĐANG THÊM GÌ?”

Sợ?

Sân?

Tự trách?

Thảm họa hóa?

Oán đời?

Bước 4 – Trở về hiện tại

“NGAY LÚC NÀY

ĐIỀU GÌ ĐANG XẢY RA?”

Không phải:

sáu tháng nữa.

Không phải:

mười năm nữa.

Ngay:

BÂY GIỜ.

Bước 5 – Nhận diện điều có thể và không thể kiểm soát

Có thể:

uống thuốc.

Không thể:

ra lệnh thuốc chắc chắn thành công.

Có thể:

chăm sóc thân.

Không thể:

ra lệnh thân không bao giờ chết.

Bước 6 – Quán vô thường

Không phải:

“TÔI SẮP CHẾT.”

Mà:

“THÂN NÀY VỐN KHÔNG

ĐƯỢC BẢO ĐẢM VĨNH VIỄN.”

Bệnh chỉ làm:

sự thật ấy hiện rõ hơn.

Bước 7 – Quán thọ

“ĐANG CÓ ĐAU.”

Thay vì lập tức:

“TÔI LÀ NỖI ĐAU NÀY.”

Bước 8 – Khởi từ với chính mình

“MONG TÔI ĐƯỢC AN ỔN

TRONG KHẢ NĂNG CÓ THỂ.”

“MONG TÔI CÓ ĐỦ SỨC

ĐI QUA ĐIỀU NÀY.”

Bước 9 – Mở lòng bi ra ngoài

“KHÔNG CHỈ MÌNH TÔI

ĐANG BỆNH.”

Rất nhiều người:

cũng đang đau;

cũng đang sợ;

cũng đang chờ kết quả;

cũng đang đối diện cái chết.

“MONG HỌ CŨNG ĐƯỢC

CHĂM SÓC VÀ AN ỔN.”

Bước 10 – Sống điều quan trọng ngay bây giờ

Nếu có điều cần:

NÓI,

hãy nói.

Nếu cần:

XIN LỖI,

hãy xin lỗi.

Nếu cần:

THA THỨ,

hãy cân nhắc.

Nếu cần:

CẢM ƠN,

đừng trì hoãn.

Nếu cần:

YÊU THƯƠNG,

hãy yêu thương.

Bệnh có thể nhắc:

THỜI GIAN KHÔNG VÔ HẠN.

54. Một bản đồ rất ngắn

BỆNH

↓

ĐAU THÂN

↓

có thể đi theo:

Con đường thứ nhất

SỢ

↓

CHỐNG CỰ

↓

“TẠI SAO LÀ TÔI?”

↓

THẢM HỌA HÓA

↓

ÁI – THỦ

↓

KHỔ TÂM TĂNG THÊM.

Hoặc:

Con đường thứ hai

NHẬN BIẾT

↓

ĐIỀU TRỊ

↓

CHÁNH NIỆM

↓

THẤY CẢM THỌ

↓

THẤY VÔ THƯỜNG

↓

BỚT ĐỒNG NHẤT

↓

TỪ BI

↓

XẢ.

Căn bệnh:

CÓ THỂ VẪN CÒN.

Nhưng quan hệ của tâm với căn bệnh:

CÓ THỂ THAY ĐỔI.

55. Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất

Phật pháp không hứa:

“NẾU TU ĐÚNG,

BẠN SẼ KHÔNG BAO GIỜ BỆNH.”

Điều Phật pháp sâu hơn có thể đặt ra là:

“KHI BỆNH ĐẾN,

TÂM SẼ ĐỐI DIỆN NÓ

NHƯ THẾ NÀO?”

Đây là sự khác biệt rất lớn.

Kết luận

Đối diện bệnh tật bằng Phật pháp không phải:

PHỦ NHẬN BỆNH.

Không phải:

TỪ CHỐI THUỐC.

Không phải:

ĐỔ MỌI THỨ CHO NGHIỆP.

Không phải:

TỰ ÉP MÌNH PHẢI BÌNH THẢN.

Không phải:

TỤNG KINH ĐỂ ĐÒI HỎI

MỘT PHÉP MÀU.

Mà có thể là:

THÂN BỆNH

→ CHĂM SÓC THÂN.

ĐAU

→ BIẾT ĐANG ĐAU.

SỢ

→ BIẾT ĐANG SỢ.

CÓ ĐIỀU TRỊ

→ ĐIỀU TRỊ.

CÓ THỂ THAY ĐỔI

→ NỖ LỰC THAY ĐỔI.

KHÔNG THỂ THAY ĐỔI

→ HỌC CÁCH CHẤP NHẬN.

THẤY VÔ THƯỜNG

→ TRÂN TRỌNG HIỆN TẠI.

THẤY KHỔ

→ MỞ LÒNG TỪ BI.

THẤY THÂN KHÔNG HOÀN TOÀN THEO Ý

→ BỚT CHẤP “TÔI” VÀ “CỦA TÔI”.

Và có lẽ lời dạy cô đọng nhất cho toàn bộ vấn đề vẫn là tinh thần của SN 22.1: