Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Đức Phật có biết mọi thứ không? – Trí tuệ Phật và những cách hiểu sai Trả lời ngắn Nếu “biết mọi thứ” được hiểu là: Trong từng khoảnh khắc, Đức Phật đồng thời biết mọi sự kiện trong toàn vũ trụ – từng hạt bụi, từng ý nghĩ của mọi chúng sinh, từng việc đang xảy ra – dù Ngài có hướng tâm đến chúng hay không, thì: KHÔNG N…
Mười câu hỏi Đức Phật không trả lời – Vì sao im lặng cũng là một lời dạy? Có những câu hỏi con người đã tranh luận hàng nghìn năm: Vũ trụ có vĩnh hằng không? Vũ trụ có giới hạn không? Linh hồn và thân thể là một hay khác nhau? Một bậc giác ngộ sau khi chết còn tồn tại hay không? Điều đáng chú ý là: Đức Phật không đưa r…
Thế giới hữu hạn hay vô hạn có giúp chấm dứt khổ không? Vũ trụ có: HỮU HẠN hay: VÔ HẠN? Thế giới: VĨNH CỬU hay: KHÔNG VĨNH CỬU? Con người sau khi chết: còn tồn tại? không tồn tại? Thân và cái được gọi là “sinh mạng”: là một? hay hoàn toàn khác nhau? Những câu hỏi như vậy đã xuất hiện: từ thời Đức Phật. Nhưng phản ứng c…
Thân và tâm là một hay khác? – Vì sao Đức Phật không sa vào hai cực đoan Một câu hỏi rất cổ nhưng đến nay vẫn còn gây tranh luận: Thân và tâm là một hay là hai? Có thể diễn đạt theo cách khác: Tâm có phải chỉ là hoạt động của thân? Hay: bên trong thân có một tâm hay linh hồn độc lập? Nếu thân chết: tâm cũng hoàn toàn c…
Như Lai còn tồn tại sau khi chết không? – Giới hạn của bốn mệnh đề Trả lời ngắn Khi được hỏi về Như Lai sau khi thân hoại mạng chung, kinh điển Phật giáo sớm ghi lại bốn khả năng: Như Lai tồn tại sau khi chết. Như Lai không tồn tại sau khi chết. Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết. Như Lai không tồn tại…
“Ta là” xuất hiện như thế nào? – Từ năm uẩn đến ngã chấp Một trong những câu hỏi sâu nhất của Phật giáo là: Nếu không có một cái Ta thường hằng, tại sao cảm giác “Tôi là tôi” lại mạnh đến như vậy? Ta thức dậy và gần như lập tức biết: “Tôi đang nằm đây.” Có người khen: “Tôi vui.” Có người xúc phạm: “Họ xúc phạm tôi.” Th…
Giải thích ba vế quán vô ngã trong SN 22.59: không sở hữu, không đồng nhất và không chấp tự ngã; kèm ví dụ thực hành.
Quán năm uẩn như bọt nước, bong bóng, ảo ảnh để thấy điều gì? Trong kinh điển Phật giáo có một hình ảnh rất mạnh: Sắc như khối bọt. Thọ như bong bóng nước. Tưởng như ảo ảnh. Hành như thân cây chuối. Thức như trò huyễn. Nếu chỉ đọc lướt qua, người ta rất dễ hiểu thành: “Mọi thứ đều giả.” Rồi đi xa hơn: “Thân này không c…
Một người đã thấy Duyên khởi thì thấy Pháp như thế nào? Trả lời ngắn Một người thực sự thấy Duyên khởi không chỉ biết rằng: “Mọi thứ đều có nguyên nhân.” Cũng không chỉ thuộc lòng: vô minh → hành → thức → danh-sắc → sáu xứ → xúc → thọ → ái → thủ → hữu → sinh → già-chết. “Thấy Duyên khởi” sâu hơn nhiều. Đó là thấy rằng:…
Từ một nắm lá đến lõi cây – Đức Phật muốn người học giữ lại điều gì cốt yếu nhất? Nếu phải thu gọn toàn bộ giáo pháp của Đức Phật vào điều quan trọng nhất, ta nên giữ lại điều gì? Là: một hệ thống triết học hoàn chỉnh? Một bản đồ vũ trụ? Một kho kiến thức đồ sộ? Một bộ giới luật? Những trạng thái thiền định đặc biệt? T…
Vô thường ≠ Khổ: Có vô thường nhưng tại sao chưa chắc đang khổ? Một câu rất quen thuộc trong Phật giáo là: “CÁI GÌ VÔ THƯỜNG, CÁI ẤY LÀ KHỔ.” Pāli: YADANICCAṂ TAṂ DUKKHAṂ. Nhưng câu này rất dễ dẫn đến một cách hiểu: “Hễ cái gì thay đổi thì lúc nào nó cũng gây đau khổ.” Nếu hiểu như vậy, một vấn đề lập tức xuất hiện. Mộ…
Khổ ≠ Đau: Đau thân và khổ tâm khác nhau thế nào? Một người bị: đau răng. Một người khác: mất việc. Một người: bị người khác xúc phạm. Một vị A-la-hán: bị bệnh và đau thân. Trong tiếng Việt, ta có thể gọi tất cả những trường hợp ấy là: “khổ.” Nhưng trong Phật học, cần phân biệt kỹ. Bởi: ĐAU không hoàn toàn đồng nghĩa v…
Vô ngã ≠ Không tồn tại Trả lời ngắn Vô ngã (anattā/anātman) không có nghĩa là con người không tồn tại, thế giới không tồn tại hay “chẳng có gì cả”. Điều giáo lý Vô ngã đặt vấn đề là: Trong thân và tâm này, có thể tìm thấy một cái “Ta” thường hằng, độc lập, hoàn toàn làm chủ và không thay đổi hay không? Phật giáo phân t…
Buông bỏ ≠ Buông xuôi – Phật giáo dạy buông điều gì? “Buông đi.” “Đừng chấp nữa.” “Tùy duyên.” “Chuyện gì đến thì đến.” Những câu này xuất hiện rất nhiều khi người ta nói về Phật giáo. Nhưng chúng có thể dẫn đến hai thái độ hoàn toàn khác nhau. Một người mất việc và nghĩ: “Thôi, buông bỏ. Không cần tìm việc nữa.” Một n…
Xả ≠ Lạnh lùng – Bình thản mà vẫn có từ bi Một trong những từ dễ bị hiểu sai nhất trong Phật giáo là: XẢ. Pāli: UPEKKHĀ. Nghe chữ “xả”, người ta đôi khi nghĩ: không quan tâm. không buồn. không vui. mặc kệ. ai sống chết thế nào cũng được. chuyện gì xảy ra cũng không liên quan đến mình. Nhưng nếu đó là xả, một người càng…
Từ bi ≠ Thương hại – Thấy khổ mà không đứng cao hơn người đang khổ Nhìn thấy một người gặp bất hạnh, ta có thể nghĩ: “Tội nghiệp quá.” Cảm giác ấy đôi khi là: bước đầu của lòng tốt. Nhưng trong Phật giáo: TỪ BI không hoàn toàn đồng nghĩa với: THƯƠNG HẠI. Thương hại có thể nhìn người đang khổ từ khoảng cách: “Họ thật đá…
Ái ≠ Tình thương Trả lời ngắn Trong Phật giáo: ÁI KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI TÌNH THƯƠNG. Khi Tứ Thánh Đế nói: ái là nguyên nhân của Khổ, “ái” ở đây chủ yếu dịch từ taṇhā: khát ái, sự thèm muốn, khao khát chiếm hữu, khao khát tiếp tục, hoặc khao khát loại bỏ một kinh nghiệm. Nó không có nghĩa: mọi tình yêu thương đều phải bị…
Dục ≠ Mọi mong muốn – Phật giáo có dạy phải từ bỏ tất cả ước muốn không? Một trong những cách hiểu phổ biến nhất về Phật giáo là: “Muốn là Khổ.” Từ đó người ta suy ra: Muốn học giỏi cũng là tham. Muốn làm việc tốt cũng là dục. Muốn giúp người cũng là chấp. Muốn tu tập cũng là Ái. Muốn giác ngộ cũng là tham. Và cuối cùn…
Tham ≠ Nhu cầu – Không phải mọi mong muốn đều là tham ái Một cách hiểu khá phổ biến về Phật giáo là: “Muốn bất cứ thứ gì cũng là tham.” Nếu vậy: đói muốn ăn là tham. khát muốn uống là tham. bệnh muốn chữa là tham. nghèo muốn cải thiện cuộc sống là tham. muốn học là tham. muốn tu là tham. muốn giúp người khác cũng là th…
Chánh niệm ≠ Chỉ chú ý vào hiện tại Ngày nay, Chánh niệm thường được giải thích bằng một câu rất quen thuộc: “Hãy sống trong hiện tại.” Hoặc: “Chỉ cần chú ý vào những gì đang xảy ra ngay bây giờ.” Cách nói này: có phần đúng. Nhưng nếu xem đó là toàn bộ ý nghĩa của: CHÁNH NIỆM – SAMMĀ-SATI thì: chưa đủ. Một người: đang…
Định ≠ Ép tâm không suy nghĩ Trả lời ngắn Định (samādhi) trong Phật giáo không đơn giản là ép tâm ngừng suy nghĩ. Một người có thể: cố không nghĩ, nín giữ tâm, căng đầu, chống lại từng ý niệm, cố tạo trạng thái trắng xóa, nhưng điều đó: chưa chắc là Chánh định. Ngược lại, càng nghĩ: “Tôi không được nghĩ!” thì chính câu…
Thiền ≠ Ngồi yên – Ngồi bất động có phải là đang thiền? Một người ngồi: xếp bằng. Lưng: thẳng. Mắt: nhắm. Thân: gần như bất động. Trong ba mươi phút. Nhìn từ bên ngoài: rất giống đang thiền. Nhưng bên trong: đang nghĩ chuyện công việc. Rồi: nhớ một cuộc cãi nhau. Rồi: tưởng tượng tương lai. Rồi: lập kế hoạch kiếm tiền.…
Tuệ ≠ Kiến thức – Biết Phật pháp nhiều có đồng nghĩa thấy Pháp? Một người có thể thuộc: TỨ THÁNH ĐẾ. Có thể giải thích: DUYÊN KHỞI. Có thể phân tích: NĂM UẨN. Có thể đọc: KINH TẠNG. Có thể biết: PĀLI – SANSKRIT. Có thể tranh luận rất giỏi về: VÔ THƯỜNG – KHỔ – VÔ NGÃ – TÁNH KHÔNG. Nhưng một câu hỏi vẫn còn: NGƯỜI ẤY CÓ…
Trí tuệ ≠ Thông minh – Biết nhiều chưa chắc đã thấy đúng Một người có thể: học rất nhanh, nhớ rất giỏi, lập luận sắc bén, tranh luận khó ai thắng, hiểu nhiều kinh sách, sử dụng ngôn ngữ Phật học rất chính xác. Nhưng khi: bị xúc phạm, người ấy vẫn: nổi sân dữ dội. Khi: được khen, người ấy vẫn: say mê danh tiếng. Khi: mấ…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.