Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
A-lại-da thức có mâu thuẫn với Vô ngã? A-lại-da thức là một trong những học thuyết dễ bị hiểu thành “linh hồn” nhất trong Phật giáo. Một cách giải thích phổ biến nói rằng: A-lại-da thức chứa chủng tử nghiệp, tiếp tục từ đời này sang đời khác và làm nền tảng cho sự tái sinh. Nghe như vậy, một câu hỏi gần như lập tức xuấ…
Phật tính có mâu thuẫn với Vô ngã? Không nhất thiết. Nhưng nếu hiểu Phật tính là một “linh hồn chân thật, thường hằng, độc lập và bất biến” nằm bên trong mỗi người, thì cách hiểu đó sẽ xung đột rất mạnh với giáo lý Vô ngã. Đây chính là lý do Phật tính – Buddha-nature / Buddhadhātu / Tathāgatagarbha – trở thành một tron…
Tam thân có xuất hiện trong kinh điển sớm không? Trả lời ngắn Không, nếu “Tam thân” được hiểu là học thuyết hoàn chỉnh gồm: Dharmakāya – Pháp thân Saṃbhogakāya – Báo thân / Thọ dụng thân Nirmāṇakāya – Hóa thân / Ứng hóa thân thì: hệ thống Tam thân này không xuất hiện nguyên vẹn trong các kinh Nikāya–Āgama sớm. Đây là:…
Đức Phật lịch sử và Pháp thân liên hệ thế nào? – Từ Đức Phật Gotama đến học thuyết Tam thân 1. Trả lời ngắn Đức Phật lịch sử và Pháp thân có quan hệ sâu sắc trong tư tưởng Phật giáo, nhưng mối quan hệ ấy được giải thích khác nhau giữa Phật giáo sơ kỳ, Theravāda, Đại thừa và Kim Cương thừa. Đức Phật lịch sử là Siddhatth…
Niệm Phật có xuất hiện trong Phật giáo thời kỳ sớm không? Đối chiếu kinh Nikāya–Āgama, truyền thống Theravāda và sự hình thành pháp môn Niệm Phật trong Đại thừa. 1. Trả lời ngắn Có. Niệm Phật đã xuất hiện trong các tầng kinh điển Phật giáo sớm, nhưng hình thức và ý nghĩa không hoàn toàn giống với pháp môn niệm danh hiệ…
Tịnh độ có phải chỉ dựa vào tha lực? Khi nói đến Tịnh độ, người ta thường nghe một công thức rất quen thuộc: Thiền dựa vào tự lực, Tịnh độ dựa vào tha lực. Hoặc mạnh hơn: Người tu Tịnh độ không cần tự mình tu tập; chỉ cần tin Đức Phật A-di-đà cứu mình về Cực Lạc. Ở chiều ngược lại, cũng có người cho rằng: Niệm Phật hoà…
Thiền tông có thực sự vượt ngoài kinh điển? Có – nếu “vượt ngoài” nghĩa là giác ngộ không thể bị đồng nhất hoàn toàn với chữ nghĩa và kiến thức kinh điển. Nhưng: Không – nếu “vượt ngoài” được hiểu là Thiền tông không cần kinh, phủ nhận kinh điển hoặc tồn tại độc lập với truyền thống Phật giáo. Thiền tông nổi tiếng với…
Vipassanā hiện đại có giống hoàn toàn thiền thời Đức Phật? Trả lời ngắn Không. Các phương pháp thường được gọi là “Vipassanā hiện đại” không thể đơn giản đồng nhất hoàn toàn với: “phương pháp thiền nguyên bản mà Đức Phật và các đệ tử đã thực hành cách đây hơn 2.500 năm.” Nhưng nói ngược lại rằng: “Vipassanā hiện đại ho…
Phân tích nguồn gốc Kim Cương thừa, giao lưu với các truyền thống tôn giáo Ấn Độ và những khác biệt giáo lý quan trọng, tránh kết luận đồng nhất giản đơn.
Phân biệt bổn tôn thiền quán, Phật, Bồ-tát và hộ pháp trong Kim Cương thừa; giải thích vai trò biểu tượng, tín ngưỡng và Tánh Không.
Mantra có phải phép thuật? Mantra thường được dịch sang tiếng Việt là: chân ngôn hoặc: mật chú. Trong thực hành Phật giáo, người ta có thể trì mantra để: tu tập; quán tưởng; cầu hộ trì; thanh tịnh; liên hệ với một vị Phật hay Bồ-tát; thực hành nghi quỹ Mật giáo; hồi hướng; đối trị chướng ngại. Một số văn bản truyền thố…
Nghi lễ không nhất thiết trái với tinh thần tự tu; giá trị nằm ở chánh kiến, tác ý và sự chuyển hóa giới, định, tuệ.
Nhiều pháp môn có thể hỗ trợ con đường giải thoát, nhưng không vì thế mà mọi phương pháp hoặc mọi quan niệm về quả vị đều giống nhau.
Phân tích các tiêu chí lịch sử, giáo nghĩa và thực hành để nhận diện một truyền thống Phật giáo giữa những khác biệt học phái.
Phật giáo có phải một khoa học không? Phân biệt phương pháp thực nghiệm, trí tuệ quán chiếu và những giới hạn của việc đồng nhất Phật pháp với khoa học hiện đại. 1. Trả lời ngắn Phật giáo không phải là một ngành khoa học theo nghĩa hiện đại, nhưng có những phương pháp quan sát, khảo sát kinh nghiệm và kiểm chứng qua th…
Đạo Phật có cần khoa học chứng minh mới đúng? Trong những cuộc đối thoại giữa Phật giáo và thế giới hiện đại, ta thường nghe những câu như: “Phật giáo là tôn giáo khoa học nhất.” “Khoa học ngày càng chứng minh những gì Đức Phật đã biết cách đây hơn hai nghìn năm.” “Thiền đã được khoa học chứng minh, vậy Phật giáo là đú…
Khoa học ghi nhận một số lợi ích và thay đổi liên quan thực hành thiền, nhưng chưa chứng minh mọi tuyên bố về não bộ, chữa bệnh hoặc giác ngộ.
Chánh niệm trong Phật giáo và mindfulness hiện đại khác nhau thế nào? Trả lời ngắn Chánh niệm trong Phật giáo và mindfulness hiện đại có quan hệ với nhau, nhưng không hoàn toàn giống nhau. Mindfulness hiện đại: đã tiếp nhận một số yếu tố quan trọng từ truyền thống thiền Phật giáo, đặc biệt là sati và Vipassanā. Nhưng t…
Mindfulness tách khỏi Bát Chánh Đạo vẫn có thể rèn luyện chú ý và nhận biết, nhưng không đồng nghĩa chánh niệm trong đạo lộ giải thoát.
Thiền có làm thay đổi não bộ không? – Phân biệt bằng chứng và cường điệu Đối chiếu nghiên cứu khoa học thần kinh, tâm lý học hiện đại và thực hành thiền Phật giáo. 1. Trả lời ngắn Có bằng chứng cho thấy thực hành thiền có thể ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ, sự chú ý, khả năng điều chỉnh cảm xúc và một số đặc điểm t…
Nghiệp có thể được khoa học kiểm chứng không? “Nghiệp” là một trong những khái niệm Phật giáo thường được trình bày như thể rất gần với khoa học: “Gieo nhân nào gặt quả ấy.” “Nghiệp chính là định luật nhân quả, mà khoa học đã chứng minh nhân quả.” “Làm điều xấu sẽ nhận lại điều xấu, đó là quy luật của vũ trụ.” “Neuropl…
Tái sinh có bằng chứng khoa học không? Cho đến hiện nay, chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh và được cộng đồng khoa học chấp nhận rộng rãi để kết luận rằng tái sinh đã được chứng minh. Tuy nhiên, điều đó cũng khác với tuyên bố: “Khoa học đã chứng minh tái sinh không tồn tại.” Hiện có: những báo cáo về trẻ nhỏ nói mình…
Các nghiên cứu ký ức tiền kiếp chứng minh được đến đâu? Trả lời ngắn Cho đến hiện nay, các nghiên cứu về những người — đặc biệt là trẻ nhỏ — tuyên bố nhớ “kiếp trước” đã thu thập được một số trường hợp đáng chú ý và chưa dễ giải thích, nhưng: chưa chứng minh được tái sinh theo tiêu chuẩn đồng thuận của khoa học hiện đạ…
Không chứng minh được có đồng nghĩa là sai? – Giới hạn của tri thức, đức tin và sự kiểm chứng trong Phật giáo 1. Trả lời ngắn Không. Không chứng minh được một điều là đúng không đồng nghĩa với việc đã chứng minh điều đó là sai. Tuy nhiên, điều ngược lại cũng đúng: Không chứng minh được một điều là sai không đồng nghĩa…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.