THẦN THÔNG CÓ PHẢI DẤU HIỆU CỦA NGƯỜI GIÁC NGỘ?

1. Trả lời ngắn gọn

Không.

Theo Phật giáo, thần thông không phải bằng chứng chắc chắn rằng một người đã giác ngộ.

Kinh điển có ghi nhận những năng lực đặc biệt liên hệ với thiền định, nhưng:

Có thần thông không đồng nghĩa với đã đoạn tận tham, sân, si.

Điểm quyết định của giải thoát là:

đoạn tận các lậu hoặc, vô minh và chấp thủ.

Vì vậy cần phân biệt:

THẦN THÔNG

≠

GIÁC NGỘ.

2. Thần thông trong Phật giáo là gì?

Trong kinh điển có những hệ thống liệt kê các thắng trí – abhiññā.

Thường gặp sáu loại:

1. Thần túc/thần biến – các năng lực phi thường;

2. Thiên nhĩ – nghe vượt khả năng thông thường;

3. Tha tâm – biết trạng thái tâm của người khác;

4. Túc mạng – nhớ các đời sống quá khứ;

5. Thiên nhãn – thấy sự sinh tử của chúng sinh;

6. Lậu tận trí – biết sự đoạn tận các lậu hoặc.

Điểm quan trọng nhất nằm ở mục cuối:

Năm loại đầu không tự động đồng nghĩa với giải thoát.

Loại thứ sáu mới trực tiếp gắn với sự giải thoát.

3. Vì sao có thần thông chưa chắc giác ngộ?

Bởi những năng lực đặc biệt có thể được trình bày như kết quả của:

định lực và sự tu tập tâm.

Nhưng:

ĐỊNH MẠNH

không nhất thiết đồng nghĩa:

TUỆ GIẢI THOÁT.

Một người có thể đạt trạng thái định sâu nhưng vẫn còn:

• tham;

• sân;

• si;

• ngã mạn;

• chấp thủ.

Do đó:

THIỀN ĐỊNH

→ có thể tạo điều kiện cho một số năng lực đặc biệt theo mô tả truyền thống,

nhưng:

TUỆ

→ mới trực tiếp hướng đến đoạn vô minh.

4. Người giác ngộ có bắt buộc phải có thần thông không?

Không nên hiểu như vậy.

Trong truyền thống Phật giáo, các đệ tử giải thoát không nhất thiết đều được mô tả có cùng năng lực đặc biệt.

Có vị nổi bật về:

• trí tuệ;

• thiền định;

• thuyết pháp;

• trì giới;

• đa văn;

• thần thông.

Điều này cho thấy:

thần thông không phải tiêu chuẩn bắt buộc của quả vị giải thoát.

Một vị A-la-hán được xác định bởi:

sự đoạn tận những trói buộc dẫn đến sinh tử,

chứ không phải bởi khả năng biểu diễn hiện tượng kỳ lạ.

5. Người chưa giác ngộ có thể có thần thông không?

Theo cách trình bày truyền thống:

Có thể.

Đây là lý do không thể suy luận:

CÓ THẦN THÔNG

↓

CHẮC CHẮN GIÁC NGỘ.

Ngay trong bối cảnh Ấn Độ cổ đại, các truyền thống ngoài Phật giáo cũng có những hành giả được mô tả đạt thiền định hoặc năng lực đặc biệt.

Điểm Phật giáo đặt ra không phải:

“Bạn có thể làm điều kỳ lạ đến mức nào?”

mà là:

“Tham, sân, si đã được đoạn tận đến đâu?”

6. Lậu tận thông khác các thần thông khác

Đây là phân biệt cốt lõi.

Năm thắng trí đầu liên quan đến:

những khả năng nhận thức hoặc năng lực vượt mức thông thường.

Nhưng lậu tận trí liên quan đến:

sự chấm dứt các lậu hoặc và giải thoát.

Có thể hình dung:

THẦN BIẾN

THIÊN NHĨ

THA TÂM

TÚC MẠNG

THIÊN NHÃN

↓

không nhất thiết

GIẢI THOÁT.

Trong khi:

LẬU TẬN

↓

trực tiếp liên hệ

GIẢI THOÁT.

7. Đức Phật có khuyến khích biểu diễn thần thông không?

Kinh điển không đặt việc phô diễn thần thông làm phương pháp chính để thuyết phục người khác.

Một phân loại nổi tiếng nói đến ba loại “thần thông”:

Thần thông biến hóa

Những hiện tượng phi thường.

Thần thông biết tâm

Biết trạng thái tâm người khác.

Thần thông giáo hóa

Chỉ dạy:

điều gì nên tu tập, điều gì nên đoạn trừ, tâm nên hướng như thế nào.

Trong cách trình bày này, thần thông giáo hóa được đánh giá cao hơn việc gây kinh ngạc bằng hiện tượng phi thường.

Điểm nhấn chuyển từ:

“Hãy nhìn tôi có năng lực gì.”

sang:

“Đây là con đường giúp bạn tự chuyển hóa.”

8. Vì sao thần thông có thể trở thành chướng ngại?

Nếu một người đạt một kinh nghiệm đặc biệt rồi nghĩ:

“Tôi khác người.”

↓

“Tôi đã chứng.”

↓

“Tôi cao hơn những người khác.”

thì kinh nghiệm ấy có thể trở thành nhiên liệu cho:

ngã mạn và chấp thủ.

Ta lại gặp đúng vấn đề của bài trước:

PHƯƠNG TIỆN TU TẬP

↓

bị chiếm dụng bởi

CÁI TÔI

↓

“THÀNH TỰU CỦA TÔI.”

Do đó:

hiện tượng tâm linh càng đặc biệt càng cần được xem xét tỉnh táo, không phải càng dễ kết luận giác ngộ.

9. Thấy ánh sáng, hình ảnh hay trạng thái lạ có phải thần thông?

Không thể kết luận như vậy.

Trong thiền, người thực hành có thể gặp:

• ánh sáng;

• hình ảnh;

• cảm giác thân thể khác thường;

• hỷ lạc;

• cảm giác nhẹ;

• trạng thái tập trung mạnh;

• nhiều hiện tượng tâm lý khác.

Không nên lập tức suy luận:

“Tôi đã có thần thông.”

Và càng không nên suy luận:

“Tôi đã giác ngộ.”

Kinh nghiệm đặc biệt:

không tự nó xác định Thánh quả.

10. Cần đặc biệt thận trọng với lời tuyên bố thần thông

Từ góc nhìn khách quan, các tuyên bố như:

• đọc được tâm người khác;

• biết chính xác tiền kiếp;

• thấy tương lai;

• chữa mọi bệnh bằng năng lực tâm linh;

• biết nghiệp của người khác;

không nên được chấp nhận chỉ vì người tuyên bố:

có địa vị tôn giáo hoặc nhiều người tin theo.

Phật tử vẫn có thể:

• kiểm chứng;

• đặt câu hỏi;

• xem xét bằng chứng;

• tránh mê tín.

Đặc biệt, không nên dùng tuyên bố thần thông để thay thế:

chẩn đoán y khoa, bằng chứng thực nghiệm hoặc trách nhiệm cá nhân.

11. Có thể dùng thần thông để xác định ai là Thánh không?

Không phải một tiêu chuẩn đáng tin cậy.

Giả sử có người biểu diễn một hiện tượng mà ta chưa giải thích được.

Ngay cả khi tạm thời chấp nhận hiện tượng ấy là thật, ta vẫn chưa chứng minh được:

tham đã đoạn tận;

sân đã đoạn tận;

si đã đoạn tận.

Do đó:

HIỆN TƯỢNG PHI THƯỜNG

không suy ra được:

GIẢI THOÁT.

Đây là hai câu hỏi khác nhau.

12. Vậy dấu hiệu quan trọng hơn là gì?

Thay vì hỏi:

“Người ấy có thần thông không?”

có thể quan sát:

Người ấy còn bị tham chi phối thế nào?

Còn sân hận và thù ghét thế nào?

Có ngã mạn không?

Có lợi dụng người khác không?

Có chạy theo tiền bạc, quyền lực và danh tiếng không?

Lời nói và hành vi có phù hợp với giới và Pháp không?

Tuy nhiên ngay cả những quan sát bên ngoài ấy cũng không cho phép người bình thường dễ dàng xác định chắc chắn:

“Người này đã chứng quả X.”

Trạng thái giải thoát không phải thứ nên tùy tiện suy đoán từ hình ảnh bên ngoài.

13. Một người hiền lành có chắc đã giác ngộ không?

Cũng không.

Không nên thay một tiêu chuẩn sai bằng một tiêu chuẩn tuyệt đối khác.

Một người:

• hiền;

• khiêm tốn;

• ít sân;

• sống đạo đức;

có thể là người tu tập rất tốt.

Nhưng ta vẫn không thể từ đó khẳng định chắc chắn:

đã chứng A-la-hán hoặc một quả vị cụ thể.

Vì vậy cần phân biệt:

Những phẩm chất đáng kính

với:

Khẳng định một quả vị giác ngộ.

14. Thần thông và nghiệp cũng không nên trộn lẫn

Một người tuyên bố:

“Tôi có thể nhìn thấy nghiệp đời trước của bạn.”

Không có nghĩa lời nói ấy tự động đúng.

Đặc biệt nguy hiểm khi dùng những tuyên bố như vậy để giải thích:

• bệnh tật;

• tai nạn;

• mất mát;

• thiên tai;

• hoàn cảnh của nạn nhân.

Như đã phân tích về nghiệp:

không nên dùng một tuyên bố siêu thường không kiểm chứng để quy kết đau khổ của người khác cho nghiệp quá khứ.

15. Quan điểm của các truyền thống

Do đó không nên lấy những mô tả thần thông nổi bật trong một số văn bản rồi biến chúng thành:

tiêu chuẩn chung để đo giác ngộ trong toàn bộ Phật giáo.

16. Phật giáo có bắt buộc người hiện đại phải tin mọi câu chuyện thần thông?

Không cần phải biến mọi mô tả truyền thống thành một khẳng định khoa học đã được chứng minh.

Có thể phân biệt:

Tầng văn bản

Kinh điển và truyền thống có ghi nhận những năng lực này.

Tầng niềm tin truyền thống

Nhiều cộng đồng Phật giáo xem chúng là có thật.

Tầng kiểm chứng thực nghiệm

Một tuyên bố cụ thể về hiện tượng siêu thường cần bằng chứng tương ứng nếu muốn được xác nhận như một sự kiện khách quan.

Như vậy có thể nghiên cứu trung thực lịch sử Phật giáo mà không cần rơi vào hai cực đoan:

tin mọi câu chuyện mà không kiểm chứng

hoặc:

xóa bỏ khỏi lịch sử tất cả những gì kinh điển thực sự có nói đến.

17. Một phép thử quan trọng

Giả sử có hai người.

Người A

Tuyên bố:

• biết tiền kiếp;

• đọc được tâm;

• thấy những thế giới khác.

Nhưng đồng thời:

• ham tiền;

• thích quyền lực;

• sân hận khi bị phản đối;

• muốn người khác tôn sùng mình.

Người B

Không biểu diễn điều gì phi thường.

Nhưng:

• giữ giới;

• ít tham;

• ít sân;

• khiêm tốn;

• có trí tuệ;

• có từ bi;

• không lợi dụng người khác.

Không thể chỉ dựa vào thần thông để kết luận người A giác ngộ hơn người B.

Đây chính là lý do:

thần thông không phải thước đo đáng tin cậy của giải thoát.

18. Công thức dễ nhớ

Không nên suy luận:

THẦN THÔNG

↓

GIÁC NGỘ.

Cũng không phải:

THIỀN ĐỊNH SÂU

↓

GIÁC NGỘ.

Con đường giải thoát đặt trọng tâm vào:

GIỚI

ĐỊNH

TUỆ

↓

ĐOẠN THAM – SÂN – SI

↓

ĐOẠN CHẤP THỦ

↓

GIẢI THOÁT.

Nếu có những năng lực đặc biệt:

chúng vẫn không thay thế quá trình này.

Kết luận

Trong Phật giáo:

thần thông và giác ngộ là hai khái niệm cần được phân biệt.

Kinh điển có ghi nhận những năng lực đặc biệt và không cần phủ nhận điều đó khi trình bày lịch sử tư tưởng Phật giáo.

Nhưng:

có thần thông không chứng minh đã giác ngộ; không biểu diễn thần thông cũng không chứng minh chưa giác ngộ.

Điểm quyết định của giải thoát không phải:

“Người ấy làm được điều kỳ lạ gì?”

mà là:

“Những nguyên nhân của khổ — đặc biệt tham, sân, si và chấp thủ — đã được đoạn tận hay chưa?”

Đồng thời, người bình thường cũng cần thận trọng khi tự xác định quả vị của người khác.

Có thể cô đọng:

Thần thông, nếu có, thuộc về năng lực; giác ngộ thuộc về giải thoát. Năng lực phi thường không đồng nghĩa với tâm đã giải thoát.

Và đây cũng là ranh giới quan trọng giữa:

TU PHẬT ĐỂ TÌM QUYỀN NĂNG

và:

TU PHẬT ĐỂ CHẤM DỨT KHỔ.