Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Theravāda phát triển hệ thống A-tỳ-đàm như thế nào? Trả lời ngắn A-tỳ-đàm Theravāda – Pāli: Abhidhamma không nên được hình dung đơn giản như một hệ thống triết học do một học giả ngồi xuống sáng tạo trong một thời điểm. Nếu nhìn theo lịch sử phát triển văn bản, có thể hình dung một tiến trình dài: Những giáo lý phân tí…
Pudgalavāda – Vì sao xuất hiện học thuyết về “người”? Trả lời ngắn Pudgalavāda thường được dịch là: “Học thuyết về người” hoặc “Thuyết Nhân cách / Bổ-đặc-già-la.” Sanskrit: pudgala Pāli: puggala. Trong ngôn ngữ Phật giáo thông thường, từ này có thể chỉ: người, cá nhân, nhân vật. Nhưng trong Pudgalavāda, nó trở thành mộ…
Tranh luận về Vô ngã đã diễn ra thế nào giữa các bộ phái? Anattā / anātman – Vô ngã là một trong những giáo lý nổi bật nhất của Phật giáo. Trong các nguồn Phật giáo sớm, Đức Phật thường phân tích con người thành: sắc; thọ; tưởng; hành; thức và chỉ ra rằng chúng: vô thường; chịu biến đổi; không thể hoàn toàn điều khiển…
Nāgārjuna – Long Thọ đã đặt lại vấn đề Duyên khởi như thế nào? Nāgārjuna – Long Thọ không đơn giản đưa thêm một giáo lý mới bên cạnh Duyên khởi. Điều đặc biệt trong Trung quán là ông đẩy logic của Duyên khởi đến một hệ quả triết học triệt để: Cái gì do duyên mà có thì không thể tự tồn tại bằng một tự tính độc lập. Vì v…
Trung quán là gì? Trả lời ngắn Trung quán – Sanskrit: Madhyamaka – là một trong những truyền thống triết học quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa Ấn Độ, đặc biệt gắn với Nāgārjuna – Long Thọ, khoảng những thế kỷ đầu Công nguyên. Tư tưởng trung tâm của Trung quán có thể cô đọng như sau: Mọi pháp đều duyên khởi, vì vậy…
Bát bất – “Không sinh, không diệt” thực sự có nghĩa gì? Trả lời ngắn “Không sinh, không diệt” không có nghĩa rằng trong đời sống chẳng có gì xuất hiện và chẳng có gì biến mất. Ta vẫn thấy: một đứa trẻ được sinh ra một bông hoa nở rồi tàn một ý nghĩ xuất hiện rồi biến mất một ngọn lửa được thắp lên rồi tắt con người sin…
Long Thọ có phủ nhận thế giới không? Trả lời ngắn Không. Long Thọ – Nāgārjuna – không đơn giản chủ trương: “Thế giới không tồn tại.” Điều ông phủ nhận là: các sự vật tồn tại bằng tự tính – svabhāva. Nói cách khác, Long Thọ không nhất thiết phủ nhận: con người; bàn ghế; núi sông; thân thể; đau khổ; nghiệp; nhân quả; sin…
Tánh Không của Tánh Không – Vì sao không được chấp vào Không? Một trong những câu nổi tiếng nhất của Phật giáo Đại thừa là: “Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc.” Nhưng sau khi học về Tánh Không, người học rất dễ đi từ một sự chấp trước này sang một sự chấp trước khác. Ban đầu ta nghĩ: “Các pháp thật sự tồn tại.” Sau…
Hai chân lý trong Trung quán – Tục đế và Chân đế là gì? Hai chân lý trong Trung quán là hai cách nhìn về cùng một thực tại: Tục đế – saṃvṛti-satya: các pháp tồn tại và vận hành trong thế giới quy ước, quan hệ và nhân quả. Chân đế/Thắng nghĩa đế – paramārtha-satya: khi phân tích đến cùng, không pháp nào có thể được tìm…
Saṃsāra và Nirvāṇa trong tư tưởng Long Thọ Trả lời ngắn Trong tư tưởng Nāgārjuna – Long Thọ, Saṃsāra – luân hồi và Nirvāṇa – Niết-bàn không phải hai thực thể có tự tính độc lập nằm ở hai “nơi” tuyệt đối khác nhau. Một trong những tư tưởng nổi tiếng nhất của Mūlamadhyamakakārikā – Căn bản Trung quán luận tụng có thể tóm…
Yogācāra – Duy thức hình thành để giải quyết vấn đề gì? Trả lời ngắn Yogācāra – Du-già hành tông, thường được gọi trong Đông Á là Duy thức, là một trong những dòng tư tưởng lớn của Phật giáo Đại thừa Ấn Độ. Nó không hình thành chỉ để tuyên bố: “Mọi thứ đều do tâm tưởng tượng ra.” Một cách hiểu lịch sử và triết học tốt…
Ba tự tính: Biến kế – Y tha – Viên thành Trả lời ngắn Trong Duy thức/Yogācāra, Ba tự tính – Sanskrit: trisvabhāva hay: trilakṣaṇa là một mô hình quan trọng để giải thích: chúng ta kinh nghiệm thế giới như thế nào, vì sao kinh nghiệm ấy bị vô minh xuyên tạc, và trí tuệ thấy thực tại khác đi ra sao. Ba tự tính thường đượ…
A-lại-da thức và vấn đề liên tục của nghiệp Một trong những câu hỏi khó nhất của Phật giáo là: Nếu không có một linh hồn thường hằng, nghiệp được giữ lại ở đâu? Một người thực hiện hành động hôm nay. Có thể nhiều năm sau: quả mới xuất hiện. Theo quan niệm tái sinh truyền thống, quả thậm chí có thể xuất hiện: ở một đời…
Chuyển y – Từ thức đến trí “Chuyển y” là một khái niệm quan trọng của Phật giáo Đại thừa, đặc biệt trong Yogācāra – Du-già hành/Duy thức. Nó chỉ sự chuyển biến tận gốc của nền tảng tâm thức: từ một dòng nhận thức bị vô minh, chấp ngã và phiền não chi phối sang trí tuệ giải thoát. Sanskrit thường dùng: āśraya-parāvṛtti…
Trung quán và Duy thức – Đối lập hay bổ sung? Trả lời ngắn Cả hai. Trong lịch sử Phật giáo Đại thừa, Trung quán – Madhyamaka và Duy thức – Yogācāra có những điểm: khác biệt; tranh luận; phê bình lẫn nhau; nhưng cũng chia sẻ nhiều nền tảng; và trong một số truyền thống về sau được kết hợp thành những hệ thống bổ sung ch…
Như Lai tạng xuất hiện trong bối cảnh nào? Trả lời ngắn Như Lai tạng – tathāgatagarbha xuất hiện trong một số dòng kinh Đại thừa tại Ấn Độ, sau khi tư tưởng Bát-nhã và Tánh Không đã trở thành một chủ đề quan trọng. Nó không phải một học thuyết được trình bày thành hệ thống hoàn chỉnh trong các kinh Nikāya–Āgama. Một tr…
Phật tính – Bản thể hay ngôn ngữ phương tiện? Trả lời ngắn Không có một câu trả lời duy nhất được tất cả truyền thống Phật giáo chấp nhận. “Phật tính” thường dịch Sanskrit: buddhadhātu và thường được bàn cùng khái niệm: tathāgatagarbha – Như Lai tạng. Trong lịch sử Đại thừa, những thuật ngữ này được giải thích theo nhi…
Thiền tông hình thành như thế nào? Thiền tông là một trong những truyền thống có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Phật giáo Đông Á. Tại Trung Quốc thường gọi: Chán – 禪 – Chánzōng. Tại Việt Nam: Thiền tông. Tại Nhật Bản: Zen. Tại Triều Tiên: Seon. Nhưng Thiền tông hình thành từ đâu? Có phải Đức Phật đã lập riêng một “Thiền…
“Bất lập văn tự” có nghĩa Thiền tông không cần kinh điển? Không. “Bất lập văn tự” không có nghĩa Thiền tông phủ nhận, vứt bỏ hay không cần kinh điển. Ý chính của câu này là: Sự giác ngộ không thể được đồng nhất với chữ nghĩa và khái niệm. Kinh điển có thể: chỉ đường; giải thích; sửa tà kiến; hướng dẫn thực hành. Nhưng:…
Đốn ngộ và tiệm tu – Thấy ngay nhưng vẫn phải tu? Trả lời ngắn Có thể “thấy” trong một khoảnh khắc nhưng vẫn cần tiếp tục tu. Đây là một trong những cách giải thích quan trọng của truyền thống Thiền Đông Á: Đốn ngộ – nhận ra trực tiếp. Tiệm tu – tiếp tục tu tập để sự nhận ra ấy thấm sâu vào toàn bộ đời sống. Nhưng cần…
Tịnh độ tông hình thành như thế nào? Trả lời ngắn Tịnh độ tông không hình thành vào một thời điểm duy nhất và cũng không phải do một cá nhân đột nhiên sáng lập thành một tông phái hoàn chỉnh. Lịch sử của nó có thể hình dung qua một quá trình dài: Phật giáo Ấn Độ ↓ sự phát triển của Đại thừa ↓ các tư tưởng về nhiều Đức…
Tự lực và tha lực trong Tịnh độ Trả lời ngắn Tự lực và tha lực là hai thuật ngữ đặc biệt quan trọng khi giải thích con đường Tịnh độ, nhưng chúng rất dễ bị hiểu thành: “Tự lực là tự mình tu, còn tha lực là không cần tu, chỉ chờ Phật A-di-đà cứu.” Cách hiểu này: quá đơn giản và dễ sai. Trong các truyền thống Tịnh độ, đặ…
Mật giáo Phật giáo hình thành như thế nào tại Ấn Độ? Mật giáo Phật giáo – thường được gọi bằng những tên như Esoteric Buddhism, Mantrayāna, Tantrayāna hay Vajrayāna tùy bối cảnh – là một trong những phát triển quan trọng và phức tạp nhất của Phật giáo Ấn Độ. Ngày nay, khi nhắc đến Mật giáo, người ta thường nghĩ ngay đế…
Phật giáo truyền sang Tây Tạng và phát triển thành những dòng truyền thừa nào? Phật giáo truyền vào Tây Tạng chủ yếu qua nhiều đợt từ Ấn Độ, đồng thời tiếp nhận ảnh hưởng từ Nepal, Trung Á và Trung Quốc. Qua nhiều thế kỷ dịch thuật, tranh luận, xây dựng tu viện và truyền thừa Mật giáo, Phật giáo Tây Tạng hình thành nhi…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.