Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Vô ngã của Phật giáo và “vô kỷ” trong tư tưởng Trung Hoa Đối chiếu Anattā, “chí nhân vô kỷ” của Trang Tử, khắc kỷ phục lễ của Khổng Tử và lý tưởng vượt khỏi sự vị kỷ – Những điểm tương đồng và khác biệt căn bản. 1. Trả lời ngắn Vô ngã trong Phật giáo và “vô kỷ” trong tư tưởng Trung Hoa có những điểm tương đồng về việc…
Từ bi của Phật giáo và Nhân của Nho giáo – Giống và khác nhau thế nào? Trong văn hóa Việt Nam và Đông Á, hai cách nói rất quen thuộc là: Người học Phật phải có lòng từ bi. và: Người quân tử phải có lòng nhân. Nghe qua, Từ bi của Phật giáo và Nhân (仁) của Nho gia dường như đều có nghĩa: yêu thương con người, sống tử tế…
Nghiệp của Phật giáo và Thiên mệnh của Nho giáo – Có phải đều là số phận? Trong ngôn ngữ đời thường, người Việt có thể nói: “Đó là nghiệp của anh ấy.” hoặc: “Đó là số trời.” “Mệnh đã định như vậy.” “Phú quý tại thiên.” Vì cùng được dùng để giải thích những điều xảy đến với con người, nghiệp của Phật giáo và mệnh/Thiên…
Nhân quả Phật giáo và quan niệm “thiện hữu thiện báo” khác nhau thế nào? Đối chiếu Duyên khởi, nghiệp quả và quan niệm thiện ác báo ứng trong văn hóa Trung Hoa – Vì sao làm thiện không nhất thiết gặp may ngay, và người làm ác vẫn có thể sống sung sướng? 1. Trả lời ngắn Nhân quả trong Phật giáo và quan niệm “thiện hữu t…
Luân hồi trong Phật giáo và Ấn Độ giáo Cả Phật giáo và Ấn Độ giáo đều tin luân hồi, vậy có phải cùng một giáo lý? Không. Hai truyền thống chia sẻ một số từ vựng và bối cảnh tư tưởng Ấn Độ: saṃsāra – vòng sinh tử; karma/kamma – nghiệp; tái sinh; giải thoát; thiền định; các cõi tồn tại. Nhưng: cùng sử dụng một từ không c…
Nghiệp trong Phật giáo và Hindu giáo giống và khác nhau thế nào? Nghiệp trong Phật giáo và các truyền thống Hindu có chung bối cảnh tư tưởng Ấn Độ và nhiều điểm tương đồng, nhưng không phải hoàn toàn cùng một học thuyết. Cả hai thường thừa nhận rằng: hành động có hậu quả; nghiệp có quan hệ với tái sinh; đời sống hiện t…
Vô ngã của Phật giáo và Ātman của Upaniṣad Đối chiếu hai cách tiếp cận về bản ngã, ý thức và giải thoát trong triết học Ấn Độ – Phật giáo phủ nhận điều gì, Upaniṣad khẳng định điều gì, và hai truyền thống có thực sự gặp nhau ở chân lý tối hậu? 1. Trả lời ngắn Vô ngã (Anattā/Anātman) của Phật giáo và Ātman của các Upani…
Niết-bàn và Mokṣa có phải cùng một mục tiêu? Khi so sánh Phật giáo với Hindu giáo hay các truyền thống triết học Ấn Độ, người ta thường gặp một cách trình bày rất gọn: Phật giáo hướng đến Niết-bàn, còn Hindu giáo hướng đến Mokṣa. Cả hai đều là giải thoát khỏi luân hồi, vì vậy thực chất là một. Cách nói này: đúng một ph…
Brahman và Pháp thân có thể đồng nhất không? Không nên đồng nhất Brahman của các truyền thống Vedānta với Pháp thân (Dharmakāya) của Phật giáo. Hai khái niệm có thể được đối chiếu vì trong một số cách diễn đạt về sau, cả hai đều được mô tả bằng ngôn ngữ rất cao: vượt khỏi những giới hạn thông thường; không thể nắm bắt…
Thiền Phật giáo và Yoga cổ điển Thiền Phật giáo và Yoga cổ điển có phải cùng một con đường? Không. Chúng có nhiều điểm tương đồng: đều xuất hiện trong môi trường tu hành Ấn Độ; đều coi tâm chưa được huấn luyện là nguồn của trói buộc; đều phát triển giới luật và kỷ luật đạo đức; đều có các phương pháp tập trung tâm; đều…
Từ bi Phật giáo và tình yêu Kitô giáo – Giống nhau đến đâu, khác nhau ở đâu? 1. Mở đầu: Hai truyền thống lớn gặp nhau ở lòng yêu thương Trong lịch sử tư tưởng tôn giáo, Phật giáo và Kitô giáo đều dành vị trí quan trọng cho lòng yêu thương, sự quan tâm đến người khác và trách nhiệm trước đau khổ của con người. Phật giáo…
Nghiệp và quan niệm tội lỗi có phải tương đương? Đối chiếu nghiệp trong Phật giáo với tội lỗi trong Kitô giáo và các truyền thống tôn giáo – Phân biệt tác ý, trách nhiệm đạo đức, sự trừng phạt, sám hối và giải thoát. 1. Trả lời ngắn Nghiệp (kamma/karma) trong Phật giáo và tội lỗi (sin) trong các truyền thống tôn giáo k…
Sám hối Phật giáo và sự tha tội khác nhau thế nào? Trong đời sống Phật giáo Đông Á, chúng ta thường nghe: sám hối; tiêu tội; diệt tội; tiêu nghiệp; nghiệp chướng; lễ Phật sám hối; tụng kinh sám hối; cầu Phật gia hộ. Từ đó rất dễ hình thành một cách hiểu: Con người phạm tội → đến trước Phật xin lỗi → Phật tha tội → nghi…
Niết-bàn và Thiên đường khác nhau căn bản ở đâu? Niết-bàn không phải Thiên đường. Nếu phải diễn đạt sự khác biệt bằng một câu ngắn nhất: Thiên đường thường được hiểu như một cảnh giới hay tình trạng phúc lạc sau khi chết; Niết-bàn trong Phật giáo là sự chấm dứt tham, sân, si và giải thoát khỏi chính tiến trình sinh tử–…
Tái sinh và phục sinh là hai quan niệm khác nhau thế nào? Câu trả lời ngắn Tái sinh và phục sinh không phải hai tên gọi cho cùng một hiện tượng. Nói khái quát: Tái sinh là quan niệm rằng sau cái chết, tiến trình tồn tại tiếp tục dưới một đời sống mới; trong Phật giáo, sự tiếp tục này không được giải thích bằng một linh…
Phật và Đấng sáng tạo – Hai mô hình tôn giáo khác nhau 1. Mở đầu: Đức Phật có phải một vị thần sáng tạo? Trong đối thoại giữa Phật giáo và các tôn giáo hữu thần, một câu hỏi thường xuất hiện: Đức Phật có phải là một vị thần tương tự Thiên Chúa hay Đấng sáng tạo không? Câu trả lời căn bản là không. Trong Phật giáo, Đức…
Phật giáo có phải vô thần? Phân biệt vô thần, phi thần sáng tạo và bất khả tri – Vì sao Phật giáo không thừa nhận một Đấng Sáng tạo tối cao nhưng vẫn nói đến chư thiên, Phạm thiên, Bồ-tát và các cảnh giới? 1. Trả lời ngắn Phật giáo có thể được gọi là một tôn giáo phi thần sáng tạo (non-theistic), nhưng gọi Phật giáo là…
Phật giáo có phủ nhận sự tồn tại của chư thiên? Có một cách giới thiệu Phật giáo khá phổ biến: “Phật giáo là tôn giáo vô thần, nên không tin có thần linh hay chư thiên.” Nhưng khi mở kinh điển Phật giáo, người đọc lại gặp rất nhiều: deva – chư thiên; Sakka – Đế Thích; Brahmā – Phạm thiên; Māra – Ma; các cõi trời; các c…
Có chư thiên nhưng không có Đấng sáng tạo – Có mâu thuẫn không? Không mâu thuẫn. Phật giáo truyền thống có nói đến: chư thiên (deva); các vị Brahmā; nhiều cõi trời; những chúng sinh có tuổi thọ và năng lực vượt xa con người. Nhưng Phật giáo không vì thế phải thừa nhận: một Đấng sáng tạo toàn năng, toàn tri, thường hằng…
Cầu nguyện trong Phật giáo và các tôn giáo hữu thần khác nhau thế nào? Câu trả lời ngắn Phật giáo có những thực hành rất giống cầu nguyện, nhưng nền tảng của chúng không giống cầu nguyện hướng đến một Thượng đế sáng tạo trong các tôn giáo hữu thần. Trong Phật giáo, người ta có thể: lễ Phật; tụng kinh; niệm danh hiệu Ph…
Đạo đức có cần một Đấng ban luật hay không? Cách tiếp cận của Phật giáo 1. Mở đầu: Nếu không có Đấng ban luật, điều gì khiến thiện và ác có ý nghĩa? Một trong những câu hỏi căn bản của triết học đạo đức và tôn giáo là: Nếu không có một Đấng tối cao ban hành luật đạo đức, con người dựa vào đâu để phân biệt thiện và ác?…
Tội và nghiệp – Hai cách nhìn khác nhau về trách nhiệm đạo đức Đối chiếu quan niệm tội lỗi trong Kitô giáo với nghiệp trong Phật giáo: Con người chịu trách nhiệm về hành động như thế nào, điều gì khiến một hành vi trở thành sai trái, và liệu sám hối có thể thay đổi hậu quả của quá khứ? 1. Dẫn nhập: Cùng nói về điều sai…
Linh hồn và dòng tương tục – Hai mô hình về con người Con người thay đổi liên tục. Thân thể hôm nay không hoàn toàn giống thân thể của hai mươi năm trước. Cảm xúc thay đổi. Ký ức thay đổi. Tính cách thay đổi. Quan điểm thay đổi. Thậm chí những gì một người từng xem là: “chính tôi” cũng có thể thay đổi sâu sắc. Nhưng gi…
Cứu rỗi và giải thoát – Giống nhau ở ngôn ngữ nhưng khác gì về giáo lý? “Cứu rỗi” và “giải thoát” có thể gần nhau ở tầng ngôn ngữ, nhưng không nên xem là hai bản dịch hoàn toàn tương đương của cùng một học thuyết. Cả hai đều có thể nói về: con người đang ở trong một tình trạng bất toàn, đau khổ hoặc bị ràng buộc và: cầ…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.