Có. Ngay khi Đức Phật còn tại thế đã có giới luật (Vinaya), và theo truyền thống Phật giáo, chính Đức Phật là người chế định các học giới cho Tăng đoàn. Tuy nhiên có một điểm rất quan trọng: Đức Phật không đặt ra toàn bộ giới luật ngay từ khi thành lập Tăng đoàn.
Thời kỳ đầu: chưa cần một bộ giới chi tiết
Theo truyền thống Luật tạng, trong những năm đầu sau khi thành đạo, Tăng đoàn còn tương đối thanh tịnh. Đức Phật chủ yếu giáo giới bằng những nguyên tắc căn bản của đời sống xuất gia chứ chưa có một Pātimokkha/Prātimokṣa với hàng trăm điều khoản như về sau.
Tinh thần chung là:
tránh điều ác, thực hành điều thiện, thanh lọc tâm.
Những người xuất gia đầu tiên như nhóm năm anh em Kiều-trần-như, Yasa và các đệ tử đầu tiên vì thế không phải ngay ngày đầu đã nhận một bộ 227 giới Tỳ-kheo hoàn chỉnh như hình thức được bảo tồn về sau.
Đức Phật chế giới dần dần
Đây là điểm cốt lõi của quá trình hình thành Vinaya:
Sự việc xảy ra → Đức Phật được trình báo → xem xét sự việc → chế định học giới.
Khi xuất hiện trường hợp mới, Đức Phật có thể bổ sung hoặc điều chỉnh quy định.
Vì vậy giới luật Phật giáo được hình thành theo từng trường hợp, chứ không phải Đức Phật ngồi xuống một lần rồi ban hành toàn bộ bộ luật.
Học giới Pārājika đầu tiên
Trong Theravāda Vinaya, câu chuyện nổi tiếng mở đầu việc chế định giới Pārājika thứ nhất liên quan đến Tỳ-kheo Sudinna (Tu-đề-na) người Kalandaka.
Sudinna đã xuất gia nhưng sau đó, dưới áp lực của gia đình muốn duy trì dòng họ, ông quan hệ tình dục với người vợ cũ.
Sự việc được trình lên Đức Phật. Đức Phật khiển trách hành vi này và từ đó thiết lập học giới liên quan đến việc Tỳ-kheo quan hệ tình dục.
Đây trở thành Pārājika 1 — một trong bốn trọng giới của Tỳ-kheo theo Luật Theravāda. Vi phạm Pārājika dẫn đến mất tư cách Tỳ-kheo.
Điểm thú vị là câu chuyện này cho thấy rất rõ cơ chế hình thành giới:
chưa xảy ra vấn đề
↓
chưa có điều luật cụ thể
↓
một Tỳ-kheo thực hiện hành vi gây vấn đề
↓
Tăng đoàn trình Đức Phật
↓
Đức Phật xem xét
↓
chế học giới
↓
về sau có trường hợp ngoại lệ/phát sinh
↓
điều chỉnh hoặc bổ sung chi tiết.
Có phải đến một năm cụ thể Đức Phật mới bắt đầu chế giới?
Các truyền thống chú giải có những cách xác định niên đại, và đôi khi có phát biểu rằng thời kỳ đầu kéo dài nhiều năm trước khi xuất hiện các trọng giới. Nhưng nếu viết cho Wiki Tâm Học, tôi khuyên không nên khẳng định một năm tuyệt đối như “năm thứ X Đức Phật mới bắt đầu chế giới” nếu không ghi rõ đó là niên đại theo truyền thống nào.
Điều chắc chắn hơn về mặt văn bản là:
Vinaya mô tả các học giới được hình thành dần trong thời Đức Phật, thường gắn với những sự kiện cụ thể.
Vậy 227 giới có phải Đức Phật đọc ra một lần không?
Không nên hiểu như vậy.
Theo truyền thống Theravāda, 227 học giới Pātimokkha của Tỳ-kheo là kết quả của quá trình tích lũy các quy định trong đời sống Tăng đoàn.
Tương tự, các truyền thống Luật khác còn bảo tồn số lượng giới khác nhau. Điều đó cũng cho thấy cần phân biệt:
giới luật thời Đức Phật
với
hình thức Luật tạng hoàn chỉnh được các truyền thống truyền thừa và kết tập về sau.
Một điểm rất quan trọng trước khi Đức Phật nhập Niết-bàn
Trong Mahāparinibbāna Sutta (DN 16), Đức Phật nói với Ānanda rằng sau khi Ngài qua đời:
Dhamma và Vinaya – Pháp và Luật
mà Ngài đã giảng dạy và chế định sẽ là bậc Đạo sư của các đệ tử.
Điều này cho thấy ngay trong truyền thống kinh điển sớm, Vinaya đã giữ vị trí nền tảng của Tăng đoàn khi Đức Phật còn tại thế và sau khi Ngài nhập Niết-bàn.
Vì vậy, nếu tóm lại bằng một câu:
Đức Phật có chế giới khi còn tại thế, nhưng giới luật không xuất hiện như một bộ luật hoàn chỉnh ngay từ đầu; chúng được chế định và bổ sung dần theo những vấn đề thực tế phát sinh trong Tăng đoàn.
Nếu bạn muốn đưa nội dung này lên wiki.tamhoc.org, chủ đề này rất đáng làm thành một bài riêng: “Sự hình thành Giới luật Phật giáo thời Đức Phật”, trong đó có thể dựng timeline từ Tăng đoàn ban đầu → Sudinna → các Pārājika → Pātimokkha → Đức Phật nhập Niết-bàn → kết tập Luật tạng.