Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Cư sĩ có thể chứng Thánh quả không? Trả lời ngắn Có. Trong Phật giáo, một người không trở thành bậc Thánh chỉ vì: cạo tóc, mặc y, sống trong tu viện, hay mang danh nghĩa xuất gia. Và một người cũng không bị loại khỏi Thánh đạo chỉ vì: có gia đình, có nghề nghiệp, có tài sản, hay đang sống đời cư sĩ. Kinh điển sớm ghi n…
Có nhất thiết phải xuất gia mới có thể giác ngộ? Một câu hỏi rất thực tế đối với người học Phật là: Muốn giác ngộ có bắt buộc phải xuất gia không? Nếu vẫn: có gia đình, làm việc, kiếm tiền, nuôi con, sống giữa xã hội, thì có thể chứng ngộ hay không? Câu trả lời cần phân biệt hai vấn đề. Không thể nói rằng chỉ người xuấ…
Đời sống Phạm hạnh thực sự nhằm mục đích gì? Trong Phật giáo, Phạm hạnh – brahmacariya là một thuật ngữ rất quan trọng. Nhưng nó thường bị hiểu quá hẹp thành: không quan hệ tình dục. Giữ đời sống độc thân quả thực là một nghĩa quan trọng của brahmacariya, đặc biệt trong đời sống xuất gia. Nhưng trong nhiều đoạn kinh, P…
Danh vọng – Giới – Định – Tri kiến: Vì sao vẫn chưa phải cứu cánh? Trả lời ngắn: Vì trong Phật giáo, cứu cánh không phải là được kính trọng, trở thành người đạo đức, đạt định sâu hay sở hữu nhiều tri kiến, mà là đoạn tận những nguyên nhân của Khổ — tham, sân, si, ái, thủ và vô minh — để đạt giải thoát. Danh vọng có thể…
Đừng dừng lại giữa đường – Bài học từ Đại Kinh Ví Dụ Lõi Cây (MN 29) Trả lời ngắn Đại Kinh Ví Dụ Lõi Cây – Mahāsāropama Sutta (MN 29) đưa ra một lời cảnh tỉnh rất mạnh: Đừng nhầm những thành tựu trên đường tu với mục đích cuối cùng của con đường. Một người đi tìm lõi cây nhưng lại mang về: cành lá, vỏ ngoài, vỏ trong,…
Từ Khổ đến Giải thoát – Toàn bộ con đường Phật giáo trong một bản đồ Phật giáo có rất nhiều hệ thống giáo lý: Tứ Thánh Đế, Duyên khởi, Bát Chánh Đạo, Giới – Định – Tuệ, Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi, 37 phẩm trợ đạo, Tam pháp ấn, Ngũ uẩn, mười kiết sử, bốn Thánh quả, Niết-bàn. Nếu học từng p…
Nếu tất cả vô ngã, ai là người giác ngộ? Một trong những câu hỏi khó nhất khi tiếp cận giáo lý vô ngã là: Nếu không có một cái Ta thường hằng, vậy ai tu? Ai tạo nghiệp? Ai nhận quả? Và cuối cùng, ai giác ngộ? Nếu trả lời: “Có một linh hồn thật sự giác ngộ,” thì dường như mâu thuẫn với vô ngã. Nhưng nếu trả lời: “Không…
Nếu mọi pháp do duyên sinh, Niết-bàn có do duyên sinh không? Trả lời ngắn: Theo Phật giáo sơ kỳ và đặc biệt trong hệ thống Theravāda, Niết-bàn không phải pháp do duyên sinh theo nghĩa một pháp hữu vi được tạo thành bởi các điều kiện. Điểm cần sửa trước tiên là câu: “Mọi pháp đều do duyên sinh.” Nếu dùng câu này theo ng…
“Các hành vô thường” và “các pháp vô ngã” khác nhau ở chữ nào? Trả lời ngắn Hai câu nổi tiếng trong kinh điển Pāli là: Sabbe saṅkhārā aniccā Các hành là vô thường. và: Sabbe dhammā anattā Các pháp là vô ngã. Chúng khác nhau chủ yếu ở: saṅkhārā – các hành và: dhammā – các pháp. Đây không phải thay chữ ngẫu nhiên. Có thể…
Tại sao nói mọi hành là khổ nhưng không nói mọi pháp đều là khổ? Trong kinh điển Pāli có ba công thức rất nổi tiếng: Sabbe saṅkhārā aniccā Mọi hành là vô thường. Sabbe saṅkhārā dukkhā Mọi hành là khổ. Sabbe dhammā anattā Mọi pháp là vô ngã. Có một chi tiết rất đáng chú ý: Hai câu đầu nói: sabbe saṅkhārā – mọi hành nhưn…
Tam pháp ấn hay Tứ pháp ấn – Vì sao có hai cách trình bày? Người học Phật thường gặp hai công thức: Tam pháp ấn Chư hành vô thường Chư hành là khổ Chư pháp vô ngã Nhưng ở một số truyền thống và tài liệu khác lại gặp: Tứ pháp ấn Chư hành vô thường Chư hành là khổ Chư pháp vô ngã Niết-bàn tịch tịnh Từ đó xuất hiện câu hỏ…
Vô thường → Khổ → Vô ngã: Ba pháp ấn liên hệ ra sao? Trả lời ngắn: Vô thường, Khổ và Vô ngã không phải ba giáo lý rời nhau. Chúng là ba góc nhìn liên hệ rất chặt đối với kinh nghiệm hữu vi và sự chấp thủ. Có thể tạm hình dung: VÔ THƯỜNG Những gì do điều kiện tạo thành: không đứng yên, không bền vững. ↓ KHỔ Vì chúng tha…
Duyên sinh và vô thường có phải cùng một ý? Trả lời ngắn Không. Duyên sinh và vô thường không phải hai từ đồng nghĩa, nhưng chúng liên hệ rất sâu. Có thể nhớ: Duyên sinh nói về điều kiện. Vô thường nói về tính biến đổi, không bền vững. Một pháp hữu vi: do các duyên mà sinh ↓ không tự tồn tại độc lập ↓ các duyên luôn có…
Duyên khởi cho thấy thân tâm phát sinh theo điều kiện, nhờ đó quán Vô ngã và buông chấp thủ; không đồng nghĩa hư vô, phủ nhận nhân quả hay trách nhiệm.
Vô ngã và Tánh Không giống và khác nhau ở đâu? Hai khái niệm thường xuyên bị đặt cạnh nhau trong Phật giáo là: Vô ngã – anattā/anātman và: Tánh Không – śūnyatā. Có người cho rằng: “Tánh Không chỉ là tên Đại thừa đặt lại cho Vô ngã.” Người khác lại cho rằng: “Vô ngã là giáo lý Phật giáo sớm, còn Tánh Không là một triết…
“Không” trong Phật giáo có phải không có gì? Trả lời ngắn: Không. “Không” trong Phật giáo, đặc biệt khi nói đến śūnyatā – tính Không trong Đại thừa, không đơn giản có nghĩa: không có gì tồn tại. Cũng không có nghĩa: thế giới là ảo giác nên không cần quan tâm; thiện ác không có thật nên làm gì cũng được; con người không…
Không có tự tính nghĩa là gì? Trả lời ngắn Không có tự tính không có nghĩa: không có gì tồn tại. Nó có nghĩa: không có sự vật nào tồn tại bằng một bản chất độc lập, tự đủ, tự mình thành lập mà không phụ thuộc vào những điều kiện khác. Trong tư tưởng Trung quán, thuật ngữ thường được dùng là: svabhāva – tự tính, tự hữu,…
Duyên khởi và Tánh Không – Hai cách nói về cùng một thực tại? Trong Phật giáo Đại thừa, đặc biệt là Trung quán (Madhyamaka), có một mối liên hệ rất nổi tiếng: Cái gì do duyên khởi thì được nói là Không. Điều này khiến người học dễ đặt câu hỏi: Duyên khởi và Tánh Không có phải thực chất chỉ là hai cách gọi khác nhau của…
Chân đế và Tục đế – Vì sao vẫn nói “tôi” khi dạy Vô ngã? Một câu hỏi rất tự nhiên xuất hiện khi học giáo lý Vô ngã: Nếu không có một cái Ta thường hằng, tại sao Đức Phật và các vị A-la-hán vẫn nói “tôi”, “ta”, “người”, “chúng sinh”? Nếu nói: “Tôi đang đi.” có phải đã thừa nhận một cái Tôi? Nếu nói: “Tôi thuyết pháp.” c…
Hai sự thật có phải hai thế giới khác nhau? Trả lời ngắn: Không. Trong Phật giáo Đại thừa, đặc biệt trong các hệ thống Trung quán, Hai sự thật thường được nói đến là: Tục đế – sự thật quy ước; Chân đế – sự thật tối hậu. Nhưng không nên hình dung: Tục đế = thế giới chúng ta đang sống và: Chân đế = một thế giới siêu hình…
Danh–sắc là gì và liên hệ với Ngũ uẩn thế nào? Trả lời ngắn Danh–sắc là Pāli: nāma-rūpa Sanskrit: nāma-rūpa. Có thể dịch: danh và sắc hoặc, tùy ngữ cảnh: các yếu tố tâm lý và vật chất. Trong SN 12.2, Đức Phật định nghĩa: Danh – nāma gồm: thọ – vedanā tưởng – saññā tư/tác ý có chủ ý – cetanā xúc – phassa tác ý/chú ý – m…
Ngũ uẩn – Mười hai xứ – Mười tám giới: Ba cách phân tích cùng một kinh nghiệm? Trong kinh điển Phật giáo, con người và kinh nghiệm thường được phân tích bằng nhiều hệ thống: Ngũ uẩn – pañcakkhandha Mười hai xứ – dvādasāyatana Mười tám giới – aṭṭhārasa dhātu Người mới học rất dễ thắc mắc: Tại sao phải có tới ba hệ thống…
Sáu căn tiếp xúc thế giới như thế nào? Khi nói: “Tôi đang tiếp xúc với thế giới.” ta thường hình dung có: một cái Tôi ở bên trong ↓ nhìn ra: một thế giới ở bên ngoài. Phật giáo phân tích kinh nghiệm theo một cách khác. Thay vì bắt đầu bằng một “người quan sát” bất biến, kinh điển phân tích kinh nghiệm qua: SÁU CĂN tiếp…
Có một “người thấy” đứng phía sau con mắt không? Trả lời ngắn: Theo phân tích Vô ngã và Duyên khởi của Phật giáo, không cần giả định có một “người thấy” thường hằng, độc lập đứng phía sau con mắt để thực hiện việc thấy. Kinh nghiệm thấy phát sinh khi có những điều kiện thích hợp: MẮT SẮC ↓ NHÃN THỨC ↓ XÚC ↓ THỌ và tiếp…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.