Phần III. Giáo lý Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna)
Dưới đây là đề cương hoàn chỉnh cho phần Giáo lý Đại thừa, chia thành 18 nhóm nội dung. Mỗi đề mục có thể phát triển thành một bài bách khoa độc lập trên Wiki Tâm Học.
Ở giai đoạn này chỉ xây dựng tiêu đề và hệ thống phân loại; nội dung chi tiết sẽ biên soạn sau.
III.01. Nền tảng giáo lý Phật giáo
Tứ Thánh đế (Catvāri Āryasatyāni)
Khổ đế
Tập đế
Diệt đế
Đạo đế
Bát Chánh đạo
Tam pháp ấn
Tứ pháp ấn trong các truyền thống Đại thừa
Vô thường (Anitya)
Khổ (Duḥkha)
Vô ngã (Anātman)
Niết-bàn (Nirvāṇa)
Duyên khởi (Pratītyasamutpāda)
Mười hai nhân duyên
Nghiệp (Karma)
Nghiệp báo và tái sinh
Luân hồi (Saṃsāra)
Ngũ uẩn
Thập nhị xứ
Thập bát giới
III.02. Tánh Không và Trung đạo
Tánh Không (Śūnyatā)
Ý nghĩa Tánh Không trong Đại thừa
Tánh Không và Duyên khởi
Tánh Không và Vô ngã
Không tính của con người
Không tính của các pháp
Nhân vô ngã và Pháp vô ngã
Tự tính (Svabhāva)
Phủ định tự tính
Trung đạo (Madhyamā-pratipad)
Bát bất Trung đạo
Tứ cú phân biệt (Catuṣkoṭi)
Không và giả danh
Không và sự tồn tại quy ước
Tánh Không và lòng từ bi
Tánh Không và trí tuệ
Những hiểu lầm về Tánh Không
Tánh Không không phải chủ nghĩa hư vô
Tánh Không trong kinh Bát-nhã
Tánh Không trong triết học Trung quán
III.03. Nhị đế và chân lý
Nhị đế (Dvasatya)
Tục đế (Saṃvṛtisatya)
Chân đế (Paramārthasatya)
Quan hệ giữa Tục đế và Chân đế
Chân lý quy ước và ngôn ngữ
Chân lý tối hậu và thực tại
Nhị đế trong Trung quán
Nhị đế trong Duy thức
Nhị đế và Duyên khởi
Nhị đế và Tánh Không
Bất nhị (Advaya)
Vượt qua đối đãi
Chân như (Tathatā)
Như thật tri kiến
Thực tại và nhận thức
Giới hạn của khái niệm
Ngôn ngữ và chân lý
Trí tuệ vô phân biệt
Nhị đế trong thực hành
Những tranh luận triết học về Nhị đế
III.04. Bồ-tát và Bồ-đề tâm
Bồ-tát (Bodhisattva)
Lý tưởng Bồ-tát
Bồ-tát đạo (Bodhisattvayāna)
Bồ-đề tâm (Bodhicitta)
Bồ-đề tâm nguyện
Bồ-đề tâm hành
Bồ-đề tâm quy ước
Bồ-đề tâm tối hậu
Phát Bồ-đề tâm
Bồ-tát nguyện
Đại nguyện cứu độ chúng sinh
Tự lợi và lợi tha
Đại bi (Mahākaruṇā)
Đại trí (Mahāprajñā)
Đại hạnh
Bồ-tát giới
Công đức Bồ-tát
Hồi hướng công đức
Bồ-tát bất thoái chuyển
Phật quả và con đường Bồ-tát
III.05. Lục Ba-la-mật và Thập Ba-la-mật
Ba-la-mật (Pāramitā)
Lục Ba-la-mật
Bố thí Ba-la-mật (Dāna)
Trì giới Ba-la-mật (Śīla)
Nhẫn nhục Ba-la-mật (Kṣānti)
Tinh tấn Ba-la-mật (Vīrya)
Thiền định Ba-la-mật (Dhyāna)
Trí tuệ Ba-la-mật (Prajñā)
Thập Ba-la-mật trong một số hệ thống Đại thừa
Phương tiện Ba-la-mật (Upāya)
Nguyện Ba-la-mật (Praṇidhāna)
Lực Ba-la-mật (Bala)
Trí Ba-la-mật (Jñāna)
Ba-la-mật và Tánh Không
Ba-la-mật và Bồ-đề tâm
Ba-la-mật và công đức
Ba-la-mật và trí tuệ
Ba-la-mật trong kinh Bát-nhã
Ba-la-mật trong kinh Hoa Nghiêm
Ý nghĩa Lục độ trong đời sống
III.06. Các địa vị và giai đoạn Bồ-tát
Thập địa Bồ-tát (Daśabhūmi)
Sơ địa – Hoan Hỷ địa
Nhị địa – Ly Cấu địa
Tam địa – Phát Quang địa
Tứ địa – Diệm Huệ địa
Ngũ địa – Nan Thắng địa
Lục địa – Hiện Tiền địa
Thất địa – Viễn Hành địa
Bát địa – Bất Động địa
Cửu địa – Thiện Huệ địa
Thập địa – Pháp Vân địa
Thập tín
Thập trụ
Thập hạnh
Thập hồi hướng
Đẳng giác
Diệu giác
Ngũ đạo trong các hệ thống Đại thừa
Bất thoái chuyển
Sự khác biệt giữa các hệ thống phân vị Bồ-tát
III.07. Phật tính và Như Lai tạng
Phật tính (Buddha-dhātu)
Như Lai tạng (Tathāgatagarbha)
Nguồn gốc tư tưởng Phật tính
Phật tính trong kinh Đại Bát Niết-bàn
Phật tính trong kinh Thắng Man
Phật tính trong Bảo tính luận
Như Lai tạng và Tánh Không
Như Lai tạng và Vô ngã
Phật tính và khả năng giác ngộ
Phật tính và tâm thanh tịnh
Tâm vốn thanh tịnh
Phiền não khách trần
Chân như và Phật tính
Phật tính và A-lại-da thức
Phật tính trong Thiền tông
Phật tính trong Hoa Nghiêm
Phật tính trong Thiên Thai
Phật tính và nhất thiết chúng sinh
Các cách giải thích Phật tính
Tranh luận về Phật tính và bản ngã
III.08. Tam thân Phật và Phật quả
Tam thân Phật (Trikāya)
Pháp thân (Dharmakāya)
Báo thân (Saṃbhogakāya)
Ứng thân hoặc Hóa thân (Nirmāṇakāya)
Quan hệ giữa ba thân Phật
Phật thân trong kinh điển Đại thừa
Phật quả (Buddhatva)
Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác
Nhất thiết trí (Sarvajñatā)
Trí tuệ của Phật
Công đức của Phật
Mười lực của Như Lai
Bốn vô sở úy
Mười tám pháp bất cộng
Ba mươi hai tướng tốt
Tám mươi vẻ đẹp
Phật thân và Tánh Không
Phật thân và Pháp giới
Chư Phật mười phương
Phật quả và sự nghiệp lợi sinh
III.09. Duy thức và tâm thức
Duy thức (Vijñaptimātratā)
Du-già hành (Yogācāra)
Tám thức (Aṣṭavijñāna)
Nhãn thức
Nhĩ thức
Tỷ thức
Thiệt thức
Thân thức
Ý thức
Mạt-na thức (Manas)
A-lại-da thức (Ālayavijñāna)
Chủng tử (Bīja)
Huân tập (Vāsanā)
Hiện hành
Nghiệp chủng tử
Tâm sở (Caitta)
Năm mươi mốt tâm sở trong hệ thống Pháp Tướng
Tam tự tính (Trisvabhāva)
Tam vô tính
Chuyển y (Āśrayaparāvṛtti)
Chuyển thức thành trí
Bốn trí
Duy thức và nhận thức
Duy thức và thế giới hiện tượng
Duy thức và Tánh Không
III.10. Pháp giới và Hoa Nghiêm
Pháp giới (Dharmadhātu)
Pháp giới duyên khởi
Trùng trùng duyên khởi
Lý pháp giới
Sự pháp giới
Lý sự vô ngại pháp giới
Sự sự vô ngại pháp giới
Nhất tức nhất thiết
Nhất thiết tức nhất
Lưới Đế Thích (Indra's Net)
Tương tức và tương nhập
Viên dung vô ngại
Thập huyền môn
Lục tướng viên dung
Hoa Nghiêm và thế giới quan tương quan
Pháp giới và Tánh Không
Pháp giới và Phật tính
Pháp giới và Bồ-tát hạnh
Pháp giới trong kinh Hoa Nghiêm
Triết học Hoa Nghiêm và sự tương thuộc
III.11. Nhất thừa và Pháp Hoa
Nhất thừa (Ekayāna)
Tam thừa
Thanh văn thừa
Duyên giác thừa
Bồ-tát thừa
Nhất Phật thừa
Phương tiện thiện xảo (Upāyakauśalya)
Khai quyền hiển thật
Hội tam quy nhất
Khai thị ngộ nhập Phật tri kiến
Thọ ký thành Phật
Nhất thiết chúng sinh và Phật quả
Phật thân trong kinh Pháp Hoa
Đức Phật thường trụ trong phẩm Như Lai Thọ Lượng
Bồ-tát Thường Bất Khinh
Pháp Hoa và lý tưởng Bồ-tát
Pháp Hoa và Phật tính
Pháp Hoa và phương tiện
Nhất thừa trong Thiên Thai tông
Các cách giải thích Nhất thừa
III.12. Tịnh độ và tha lực
Tịnh độ (Buddhakṣetra)
Phật quốc
Cực Lạc thế giới (Sukhāvatī)
Phật A-di-đà (Amitābha)
Phật Vô Lượng Thọ (Amitāyus)
Bốn mươi tám đại nguyện
Bản nguyện của Phật A-di-đà
Tín – Nguyện – Hạnh
Niệm Phật
Quán tưởng Phật
Vãng sinh
Chín phẩm vãng sinh
Tự lực và tha lực
Tha lực trong các truyền thống Tịnh độ
Hồi hướng công đức
Bất thoái chuyển trong Tịnh độ
Tịnh độ và Bồ-tát đạo
Tịnh độ và Tánh Không
Tịnh độ trong kinh A-di-đà
Tịnh độ trong kinh Vô Lượng Thọ
Tịnh độ trong kinh Quán Vô Lượng Thọ
Duy tâm Tịnh độ
Tự tính Di-đà
Tịnh độ và Thiền tông
Những cách giải thích khác nhau về Tịnh độ
III.13. Thiền tông và bản tâm
Tâm trong giáo lý Đại thừa
Bản tâm
Chân tâm
Vọng tâm
Tâm và Phật tính
Tâm và Tánh Không
Kiến tính
Minh tâm kiến tính
Đốn ngộ
Tiệm tu
Đốn ngộ tiệm tu
Vô niệm
Vô tướng
Vô trụ
Bất lập văn tự
Giáo ngoại biệt truyền
Trực chỉ nhân tâm
Thiền và trí tuệ Bát-nhã
Thiền và Bồ-tát đạo
Những cách giải thích khác nhau về giác ngộ trong Thiền tông
III.14. Nghiệp, luân hồi và giải thoát
Nghiệp trong Đại thừa
Thân nghiệp
Khẩu nghiệp
Ý nghiệp
Thiện nghiệp
Bất thiện nghiệp
Nghiệp và ý chí
Nghiệp và Duyên khởi
Nghiệp và Tánh Không
Nghiệp và A-lại-da thức
Nghiệp tập thể và giới hạn của khái niệm cộng nghiệp
Nghiệp và tái sinh
Sáu đường luân hồi
Ba cõi
Mười pháp giới trong Thiên Thai
Luân hồi và Niết-bàn
Giải thoát khỏi luân hồi
Niết-bàn vô trụ xứ
Chuyển hóa nghiệp
Nghiệp và trách nhiệm đạo đức
III.15. Trí tuệ, từ bi và phương tiện
Trí tuệ Bát-nhã
Trí tuệ thế gian và xuất thế gian
Trí tuệ hữu phân biệt
Trí tuệ vô phân biệt
Trí tuệ và Tánh Không
Từ (Maitrī)
Bi (Karuṇā)
Hỷ (Muditā)
Xả (Upekṣā)
Tứ vô lượng tâm
Đại từ
Đại bi
Vô duyên đại từ
Đồng thể đại bi
Phương tiện thiện xảo
Trí tuệ và phương tiện
Bi trí song vận
Tứ nhiếp pháp
Tự lợi và lợi tha
Từ bi và hành động Bồ-tát
III.16. Nhận thức luận và ngôn ngữ
Nhận thức luận Phật giáo Đại thừa
Hiện lượng (Pratyakṣa)
Tỷ lượng (Anumāna)
Nhân minh (Hetuvidyā)
Lượng học (Pramāṇa)
Tri giác và nhận thức
Khái niệm và phân biệt
Danh ngôn và giả lập
Ngôn ngữ và Tánh Không
Tính quy ước của ngôn ngữ
Chấp trước vào khái niệm
Vọng tưởng phân biệt
Như thật tri kiến
Trí tuệ vô phân biệt
Trực nhận và suy luận
Tâm thức và đối tượng
Chủ thể và khách thể
Bất nhị trong nhận thức
Tri thức và giải thoát
Giới hạn của ngôn ngữ trong diễn đạt chân lý
III.17. Đạo đức và trách nhiệm Bồ-tát
Đạo đức học Đại thừa
Giới và Bồ-tát giới
Mười thiện nghiệp
Mười bất thiện nghiệp
Tinh thần bất hại
Lòng từ bi với mọi chúng sinh
Trách nhiệm của Bồ-tát
Đạo đức và Tánh Không
Đạo đức và phương tiện thiện xảo
Đạo đức và trí tuệ
Bố thí và lợi tha
Bình đẳng giữa các chúng sinh
Hiếu đạo trong Đại thừa
Đạo đức gia đình
Đạo đức xã hội
Bảo vệ sinh mạng
Đạo đức môi trường
Đạo đức trong giáo dục
Đạo đức trong hoạt động kinh tế
Lý tưởng Bồ-tát và trách nhiệm cộng đồng
III.18. Hệ thống hóa và đối chiếu giáo lý
Mối quan hệ giữa các giáo lý Đại thừa
Duyên khởi – Tánh Không – Trung đạo
Vô ngã – Tánh Không – Phật tính
Bồ-đề tâm – Từ bi – Trí tuệ
Lục độ – Thập địa – Phật quả
Nhị đế – Bất nhị – Chân như
Duy thức – Trung quán – Như Lai tạng
Pháp Hoa – Hoa Nghiêm – Bát-nhã
Thiền – Tịnh độ – Bồ-tát đạo
Tự lực – Tha lực – Phương tiện
Đại thừa và giáo lý Phật giáo thời kỳ đầu
Đại thừa và Theravāda
Đại thừa và Kim Cương thừa
Các điểm tương đồng giữa các tông phái Đại thừa
Những khác biệt giáo lý giữa các tông phái
Các tranh luận về Tánh Không
Các tranh luận về Phật tính
Các tranh luận về Duy thức
Các tranh luận về Phật quả và Nhất thừa
Giá trị của giáo lý Đại thừa trong nghiên cứu và thực hành hiện đại
Tổng kết phần Giáo lý
Nhóm giáo lý
18
Đề mục
370
Phạm vi
Cơ bản → chuyên sâu
Lưu ý biên tập: Đây là 370 đề mục nội dung, không phải 370 giáo lý độc lập. Một số đề mục là cách diễn giải riêng của Thiên Thai, Hoa Nghiêm, Thiền, Tịnh độ hoặc Duy thức, chứ không đại diện cho toàn bộ Đại thừa. Khi phát triển thành bài chi tiết, cần chỉ rõ nguồn kinh luận, truyền thống sử dụng và những điểm còn tranh luận.
Để đưa vào Wiki Tâm Học, tôi đề xuất giữ nguyên mã III.01–III.18 làm nhóm nội dung và đánh số 001–370 làm mã bài. Cách này thuận tiện cho việc xây dựng menu, liên kết chéo, tìm kiếm và mở rộng thư viện giáo lý về sau.