Đại thừa

Phần IX. So sánh và đối chiếu Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna)

Đề cương bách khoa dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa

Phần IX xây dựng hệ thống so sánh lịch sử, giáo lý, kinh điển, triết học, phương pháp tu tập, giới luật, truyền thừa, tổ chức, văn hóa và ảnh hưởng xã hội của Phật giáo Đại thừa với các truyền thống Phật giáo khác, đồng thời đối chiếu giữa những tông phái trong chính Đại thừa.

Mục đích là giúp độc giả hiểu rõ những điểm tương đồng, khác biệt, quá trình tiếp biến và những vấn đề còn tranh luận, không nhằm xếp hạng truyền thống nào cao hơn hay thấp hơn.

Đây là đề cương tổng thể. Mỗi đề mục có thể phát triển thành bài đối chiếu riêng, có bảng so sánh và nguồn kinh luận.

IX.01. Phương pháp luận so sánh Phật giáo

1. Khái niệm Phật giáo so sánh

2. Mục đích nghiên cứu so sánh Đại thừa

3. So sánh theo lịch sử

4. So sánh theo giáo lý

5. So sánh theo kinh điển

6. So sánh theo triết học

7. So sánh theo tu tập

8. So sánh theo giới luật

9. So sánh theo truyền thừa

10. So sánh theo tổ chức tăng đoàn

11. So sánh theo văn hóa và nghi lễ

12. So sánh theo địa lý

13. So sánh theo thời kỳ

14. So sánh theo tông phái

15. So sánh theo ngôn ngữ kinh điển

16. Phân biệt quan điểm nội bộ và nghiên cứu học thuật

17. Phân biệt lý tưởng giáo lý và thực hành lịch sử

18. Tránh khái quát hóa quá mức

19. Tránh đánh đồng các truyền thống khác nhau

20. Nguyên tắc trung lập và kiểm chứng nguồn tư liệu

IX.02. Đại thừa và Phật giáo thời kỳ đầu

1. Nguồn gốc lịch sử của Đại thừa

2. Đại thừa và các cộng đồng Phật giáo thời kỳ đầu

3. Quan hệ giữa Đại thừa và Phật giáo bộ phái

4. Đại thừa và Đại chúng bộ

5. Đại thừa và Thuyết nhất thiết hữu bộ

6. Đại thừa và các truyền thống giới luật cổ

7. Đại thừa và kinh điển Nikāya

8. Đại thừa và kinh điển Āgama

9. Đại thừa và giáo lý Tứ Thánh đế

10. Đại thừa và Bát Chánh đạo

11. Đại thừa và Duyên khởi

12. Đại thừa và Vô thường

13. Đại thừa và Vô ngã

14. Đại thừa và Niết-bàn

15. Đại thừa và nghiệp báo

16. Đại thừa và luân hồi

17. Đại thừa và thiền định thời kỳ đầu

18. Đại thừa và lý tưởng A-la-hán

19. Đại thừa và lý tưởng Bồ-tát

20. Tính kế thừa và đổi mới trong Đại thừa

IX.03. Đại thừa và Theravāda

1. Tổng quan so sánh Đại thừa – Theravāda

2. Lịch sử hình thành hai truyền thống

3. Phân bố địa lý

4. Hệ thống kinh điển

5. Kinh tạng Pāli và Hán tạng

6. Kinh Nikāya và kinh Đại thừa

7. Quan niệm về Đức Phật

8. Quan niệm về A-la-hán

9. Quan niệm về Bồ-tát

10. Quan niệm về Phật quả

11. Tứ Thánh đế

12. Bát Chánh đạo

13. Duyên khởi

14. Vô thường

15. Vô ngã

16. Tánh Không

17. Niết-bàn

18. Nghiệp và tái sinh

19. Giới luật xuất gia

20. Giới luật cư sĩ

21. Thiền chỉ

22. Thiền quán

23. Tứ niệm xứ

24. Từ bi và Tứ vô lượng tâm

25. Bố thí và công đức

26. Phát nguyện và hồi hướng

27. Vai trò của cư sĩ

28. Vai trò của tăng đoàn

29. Nghi lễ và văn hóa

30. Những điểm chung và khác biệt cần hiểu đúng

IX.04. Đại thừa và Kim Cương thừa

1. Quan hệ lịch sử giữa Đại thừa và Kim Cương thừa

2. Kim Cương thừa trong bối cảnh Phật giáo Đại thừa

3. Kinh điển hiển giáo và mật điển

4. Bồ-đề tâm trong hai truyền thống

5. Tánh Không trong hai truyền thống

6. Trí tuệ và phương tiện

7. Lục Ba-la-mật

8. Bồ-tát giới

9. Tam thân Phật

10. Phật tính

11. Như Lai tạng

12. Thiền chỉ và thiền quán

13. Quán tưởng Phật và Bồ-tát

14. Trì chú và đà-la-ni

15. Mạn-đà-la

16. Ấn quyết

17. Nghi quỹ

18. Quán đảnh

19. Samaya và các cam kết Mật giáo

20. Vai trò của đạo sư

21. Truyền thừa hiển giáo

22. Truyền thừa Mật giáo

23. Phương pháp tu tập phổ thông

24. Phương pháp tu tập chuyên biệt

25. Những khác biệt giữa các hệ thống Mật giáo

26. Kim Cương thừa Tây Tạng

27. Chân Ngôn tông Nhật Bản

28. Mật giáo Đông Á

29. Đại thừa và Kim Cương thừa trong thế giới hiện đại

30. Những điểm tương đồng và khác biệt căn bản

IX.05. So sánh quan niệm về Đức Phật

1. Đức Phật lịch sử và Đức Phật trong kinh Đại thừa

2. Phật thân trong kinh điển thời kỳ đầu

3. Tam thân Phật trong Đại thừa

4. Pháp thân (Dharmakāya)

5. Báo thân (Saṃbhogakāya)

6. Hóa thân (Nirmāṇakāya)

7. Đức Phật Thích-ca trong các truyền thống

8. Phật A-di-đà và quan niệm Phật quốc

9. Phật Dược Sư và hạnh nguyện cứu khổ

10. Phật Tỳ-lô-giá-na và Pháp giới

11. Phật A-súc và Tịnh độ phương Đông

12. Chư Phật mười phương

13. Chư Phật ba đời

14. Quan niệm về tuổi thọ Đức Phật

15. Quan niệm về Phật trí

16. Quan niệm về thần thông

17. Quan niệm về sự hiện diện của Đức Phật

18. Quan niệm về Phật tính

19. Quan niệm về khả năng thành Phật

20. So sánh Phật học lịch sử và Phật học tín ngưỡng

IX.06. So sánh lý tưởng giải thoát

1. Lý tưởng A-la-hán

2. Lý tưởng Độc giác

3. Lý tưởng Bồ-tát

4. Lý tưởng thành Phật

5. Thanh văn thừa

6. Duyên giác thừa

7. Bồ-tát thừa

8. Tam thừa

9. Nhất thừa

10. Phương tiện thiện xảo

11. Tự lợi và lợi tha

12. Giải thoát cá nhân và trách nhiệm phổ quát

13. Niết-bàn và Phật quả

14. Bất thoái chuyển

15. Thọ ký thành Phật

16. Bồ-đề tâm

17. Đại bi

18. Đại trí

19. Hạnh nguyện

20. Những cách diễn giải khác nhau về cứu cánh giác ngộ

IX.07. So sánh Tánh Không, Vô ngã và Duyên khởi

1. Vô ngã trong kinh điển thời kỳ đầu

2. Nhân vô ngã

3. Pháp vô ngã

4. Tánh Không trong kinh Bát-nhã

5. Tánh Không trong Trung quán

6. Tánh Không trong Duy thức

7. Tánh Không trong Như Lai tạng

8. Tánh Không trong Thiền tông

9. Tánh Không trong Hoa Nghiêm

10. Tánh Không trong Thiên Thai

11. Duyên khởi trong Theravāda

12. Duyên khởi trong Trung quán

13. Duyên khởi trong Duy thức

14. Pháp giới duyên khởi

15. Trùng trùng duyên khởi

16. Nhị đế

17. Tam đế

18. Tự tính và vô tự tính

19. Trung đạo

20. Những sai lầm thường gặp khi so sánh Tánh Không

IX.08. So sánh Trung quán và Duy thức

1. Nguồn gốc Trung quán

2. Nguồn gốc Duy thức

3. Long Thọ và Vô Trước

4. Long Thọ và Thế Thân

5. Quan niệm về thực tại

6. Quan niệm về tâm thức

7. Quan niệm về đối tượng nhận thức

8. Tự tính và vô tự tính

9. Nhị đế

10. Tam tự tính

11. Tam vô tính

12. A-lại-da thức

13. Chủng tử

14. Chuyển y

15. Tánh Không

16. Duyên khởi

17. Phương pháp lập luận

18. Phương pháp thiền quán

19. Các cuộc tranh luận Trung quán – Duy thức

20. Những cách dung hòa Trung quán và Duy thức

IX.09. So sánh các hệ thống Như Lai tạng và Phật tính

1. Như Lai tạng và Vô ngã

2. Như Lai tạng và Tánh Không

3. Như Lai tạng và Duy thức

4. Như Lai tạng và Trung quán

5. Như Lai tạng và Chân như

6. Như Lai tạng và Pháp thân

7. Phật tính trong kinh Đại Bát Niết-bàn

8. Phật tính trong kinh Thắng Man

9. Phật tính trong kinh Lăng Già

10. Phật tính trong Thiên Thai

11. Phật tính trong Hoa Nghiêm

12. Phật tính trong Thiền tông

13. Phật tính trong Phật giáo Tây Tạng

14. Phật tính và khả năng giác ngộ

15. Phật tính và phiền não

16. Phật tính và tâm thanh tịnh

17. Phật tính và bản ngã thường hằng

18. Các cách giải thích theo nghĩa biểu tượng

19. Các cách giải thích theo nghĩa bản thể học

20. Những tranh luận học thuật về Như Lai tạng

IX.10. So sánh Thiên Thai và Hoa Nghiêm

1. Nguồn gốc Thiên Thai

2. Nguồn gốc Hoa Nghiêm

3. Kinh Pháp Hoa và kinh Hoa Nghiêm

4. Trí Khải và Pháp Tạng

5. Nhất niệm tam thiên

6. Pháp giới duyên khởi

7. Tam đế viên dung

8. Tứ pháp giới

9. Thập huyền môn

10. Lục tức Phật

11. Ngũ thời bát giáo

12. Ngũ giáo trong Hoa Nghiêm

13. Phán giáo

14. Quan niệm về Phật tính

15. Quan niệm về Tánh Không

16. Quan niệm về Nhất thừa

17. Phương pháp chỉ quán

18. Phương pháp quán Pháp giới

19. Ảnh hưởng tại Đông Á

20. Những điểm tương đồng và khác biệt

IX.11. So sánh Thiền tông và Tịnh độ

1. Nguồn gốc Thiền tông

2. Nguồn gốc Tịnh độ

3. Quan niệm về giác ngộ

4. Quan niệm về giải thoát

5. Minh tâm kiến tính

6. Vãng sinh Tịnh độ

7. Tự lực

8. Tha lực

9. Niệm Phật

10. Tọa thiền

11. Công án

12. Thoại đầu

13. Nhất tâm

14. Chánh niệm

15. Tín – Nguyện – Hạnh

16. Bồ-đề tâm

17. Phật tính

18. Tánh Không

19. Thiền – Tịnh song tu

20. Những cách kết hợp Thiền và Tịnh độ

IX.12. So sánh các dòng Thiền tông

1. Thiền Lâm Tế và Tào Động

2. Thiền Công án và Mặc chiếu

3. Thiền Thoại đầu và Công án

4. Thiền Đốn ngộ và Tiệm tu

5. Thiền Trung Quốc và Zen Nhật Bản

6. Thiền Trung Quốc và Seon Hàn Quốc

7. Thiền Trung Quốc và Thiền Việt Nam

8. Thiền Rinzai và Sōtō

9. Thiền Rinzai và Ōbaku

10. Thiền Trúc Lâm và Lâm Tế

11. Thiền Trúc Lâm và Tào Động

12. Thiền Thiên Thai và Thiền tông

13. Thiền Hoa Nghiêm và Thiền tông

14. Thiền Lăng Già và Thiền Công án

15. Tọa thiền và thiền hành

16. Thiền định và tuệ giác

17. Ngôn ngữ công án

18. Truyền tâm ấn

19. Vai trò của thầy trong Thiền

20. Các điểm chung và khác biệt giữa các dòng Thiền

IX.13. So sánh các truyền thống Tịnh độ

1. Tịnh độ Trung Quốc và Nhật Bản

2. Tịnh độ Trung Quốc và Việt Nam

3. Tịnh độ Trung Quốc và Hàn Quốc

4. Jōdo-shū và Jōdo Shinshū

5. Tịnh độ Nhật Bản và Thiền Nhật Bản

6. Tịnh độ Việt Nam và Thiền Việt Nam

7. Trì danh niệm Phật

8. Quán tưởng niệm Phật

9. Quán tượng niệm Phật

10. Thật tướng niệm Phật

11. Tín

12. Nguyện

13. Hạnh

14. Tự lực

15. Tha lực

16. Bản nguyện Phật A-di-đà

17. Vãng sinh

18. Bất thoái chuyển

19. Tịnh độ hiện đời và Tịnh độ sau khi chết

20. Những khác biệt trong giải thích giáo lý Tịnh độ

IX.14. So sánh kinh điển Phật giáo

1. Kinh Nikāya và kinh Āgama

2. Kinh điển Pāli và Hán tạng

3. Kinh điển Đại thừa Sanskrit và Hán dịch

4. Kinh điển Đại thừa Hán dịch và Tây Tạng dịch

5. Kinh Bát-nhã và kinh Pháp Hoa

6. Kinh Bát-nhã và kinh Hoa Nghiêm

7. Kinh Pháp Hoa và kinh Hoa Nghiêm

8. Kinh Pháp Hoa và kinh Đại Bát Niết-bàn

9. Kinh Hoa Nghiêm và kinh Duy-ma-cật

10. Kinh Lăng Già và kinh Giải Thâm Mật

11. Kinh Lăng Già và kinh Như Lai Tạng

12. Kinh Thắng Man và kinh Đại Bát Niết-bàn

13. Kinh A-di-đà và kinh Vô Lượng Thọ

14. Kinh Vô Lượng Thọ và kinh Quán Vô Lượng Thọ

15. Kinh Kim Cương và Bát-nhã Tâm kinh

16. Kinh Duy-ma-cật và kinh Pháp Hoa

17. Kinh Phạm Võng và các hệ thống Bồ-tát giới

18. Kinh Lăng Nghiêm và kinh Viên Giác

19. Các kinh có nguồn gốc Ấn Độ và kinh biên soạn tại Đông Á

20. Những nguyên tắc so sánh kinh điển Đại thừa

IX.15. So sánh giới luật và đạo đức

1. Giới luật Theravāda và Đại thừa

2. Luật Pāli và Luật Tứ phần

3. Luật Tứ phần và Luật Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ

4. Giới Tỳ-kheo

5. Giới Tỳ-kheo-ni

6. Giới cư sĩ

7. Ngũ giới

8. Thập thiện nghiệp

9. Bồ-tát giới

10. Bồ-tát giới Phạm Võng

11. Bồ-tát giới Du-già hành

12. Giới luật và từ bi

13. Giới luật và phương tiện thiện xảo

14. Giới luật và trách nhiệm xã hội

15. Giới luật trong Thiền tông

16. Giới luật trong Tịnh độ

17. Giới luật trong Thiên Thai

18. Giới luật trong Phật giáo Nhật Bản

19. Giới luật trong Phật giáo Việt Nam

20. Những khác biệt lịch sử trong truyền giới

IX.16. So sánh thiền định và tu tập

1. Thiền chỉ và thiền quán

2. Thiền định thời kỳ đầu và Đại thừa

3. Thiền Vipassanā và thiền quán Đại thừa

4. Thiền Tứ niệm xứ và Thiền tông

5. Thiền Chỉ quán Thiên Thai và Thiền tông

6. Thiền Công án và Mặc chiếu

7. Thiền Tào Động và thiền chỉ

8. Thiền Lâm Tế và thiền quán

9. Thiền Bát-nhã và thiền Duy thức

10. Thiền quán Tánh Không và thiền quán Duyên khởi

11. Thiền từ bi trong Theravāda và Đại thừa

12. Phát Bồ-đề tâm và thiền từ bi

13. Niệm Phật và chánh niệm

14. Niệm Phật và thiền định

15. Trì chú và thiền định

16. Quán tưởng và thiền chỉ

17. Thiền hành trong các truyền thống

18. Thiền tập thể và thiền cá nhân

19. Vai trò của người hướng dẫn

20. Những giới hạn của việc đối chiếu kỹ thuật thiền

IX.17. So sánh truyền thừa và tổ chức

1. Truyền thừa Theravāda và Đại thừa

2. Truyền thừa Đại thừa và Kim Cương thừa

3. Truyền thừa giới luật và truyền thừa giáo pháp

4. Truyền thừa tổ sư và truyền thừa kinh điển

5. Truyền thừa Thiền tông và Tịnh độ

6. Truyền thừa Thiên Thai và Hoa Nghiêm

7. Truyền thừa Trung quán và Duy thức

8. Truyền thừa Trung Quốc và Việt Nam

9. Truyền thừa Trung Quốc và Nhật Bản

10. Truyền thừa Trung Quốc và Hàn Quốc

11. Truyền thừa Đại thừa Ấn Độ và Đông Á

12. Truyền thừa Đại thừa Đông Á và Himalaya

13. Vai trò của tổ sư

14. Vai trò của thầy truyền pháp

15. Vai trò của tăng đoàn

16. Vai trò của cư sĩ

17. Vai trò của tu viện

18. Vai trò của học viện

19. Truyền thừa trong thời đại hiện đại

20. Những vấn đề về tính chính thống của pháp hệ

IX.18. So sánh Đại thừa theo quốc gia

1. Đại thừa Ấn Độ và Trung Quốc

2. Đại thừa Ấn Độ và Tây Tạng

3. Đại thừa Trung Quốc và Việt Nam

4. Đại thừa Trung Quốc và Nhật Bản

5. Đại thừa Trung Quốc và Hàn Quốc

6. Đại thừa Việt Nam và Nhật Bản

7. Đại thừa Việt Nam và Hàn Quốc

8. Đại thừa Việt Nam và Tây Tạng

9. Đại thừa Nhật Bản và Hàn Quốc

10. Đại thừa Nhật Bản và Tây Tạng

11. Đại thừa Nepal và Tây Tạng

12. Đại thừa Bhutan và Tây Tạng

13. Đại thừa Đông Á và Đông Nam Á

14. Đại thừa châu Á và châu Âu

15. Đại thừa châu Á và Bắc Mỹ

16. Đại thừa châu Á và Nam Mỹ

17. Đại thừa châu Á và châu Đại Dương

18. Đại thừa châu Á và châu Phi

19. Đại thừa truyền thống và Đại thừa toàn cầu

20. Các mô hình tiếp biến Đại thừa theo quốc gia

IX.19. So sánh văn hóa, nghi lễ và nghệ thuật

1. Nghi lễ Đại thừa và Theravāda

2. Nghi lễ Đại thừa và Kim Cương thừa

3. Lễ Phật trong các truyền thống

4. Tụng kinh trong các truyền thống

5. Niệm Phật trong các truyền thống

6. Trì chú trong các truyền thống

7. Sám hối trong các truyền thống

8. Cúng dường trong các truyền thống

9. Hồi hướng trong các truyền thống

10. Nghi thức tang lễ

11. Nghi thức cầu an

12. Nghi thức cầu siêu

13. Lễ Phật đản

14. Lễ Vu Lan

15. Lễ Thành đạo

16. Lễ vía Bồ-tát

17. Kiến trúc chùa

18. Tượng Phật và Bồ-tát

19. Hội họa và thư pháp Phật giáo

20. Âm nhạc và văn học Phật giáo

IX.20. So sánh Phật giáo Đại thừa và các hệ thống triết học

1. Đại thừa và triết học Ấn Độ cổ đại

2. Đại thừa và Vedānta

3. Đại thừa và Sāṃkhya

4. Đại thừa và Nyāya

5. Đại thừa và Yoga cổ điển

6. Đại thừa và triết học Nho giáo

7. Đại thừa và triết học Đạo giáo

8. Đại thừa và Tân Nho giáo

9. Đại thừa và triết học phương Tây

10. Đại thừa và triết học Hy Lạp

11. Đại thừa và triết học Kant

12. Đại thừa và hiện tượng học

13. Đại thừa và chủ nghĩa hiện sinh

14. Đại thừa và triết học ngôn ngữ

15. Đại thừa và triết học tâm trí

16. Đại thừa và triết học đạo đức

17. Đại thừa và nhận thức luận

18. Đại thừa và bản thể luận

19. Đại thừa và triết học khoa học

20. Những giới hạn của phép so sánh liên triết học

IX.21. So sánh Đại thừa và các tôn giáo khác

1. Đại thừa và Ấn Độ giáo

2. Đại thừa và Kỳ-na giáo

3. Đại thừa và Đạo giáo

4. Đại thừa và Nho giáo

5. Đại thừa và Kitô giáo

6. Đại thừa và Hồi giáo

7. Đại thừa và Do Thái giáo

8. Đại thừa và tín ngưỡng dân gian Đông Á

9. Đại thừa và Thần đạo Nhật Bản

10. Đại thừa và tín ngưỡng bản địa Việt Nam

11. Khái niệm cứu độ

12. Khái niệm giải thoát

13. Khái niệm từ bi

14. Khái niệm trí tuệ

15. Khái niệm linh hồn và Vô ngã

16. Khái niệm nghiệp và nhân quả

17. Khái niệm tái sinh

18. Khái niệm thế giới sau khi chết

19. Khái niệm thực hành tâm linh

20. Những giới hạn của so sánh liên tôn

IX.22. So sánh Đại thừa và khoa học hiện đại

1. Đại thừa và khoa học thần kinh

2. Đại thừa và tâm lý học

3. Đại thừa và khoa học nhận thức

4. Đại thừa và nghiên cứu thiền định

5. Đại thừa và nghiên cứu chánh niệm

6. Đại thừa và nghiên cứu lòng từ bi

7. Đại thừa và nghiên cứu cảm xúc

8. Đại thừa và nghiên cứu ý thức

9. Đại thừa và nghiên cứu bản ngã

10. Đại thừa và nghiên cứu nhận thức

11. Đại thừa và khoa học hành vi

12. Đại thừa và tâm lý học tích cực

13. Đại thừa và tâm lý trị liệu

14. Đại thừa và giáo dục hiện đại

15. Đại thừa và đạo đức y học

16. Đại thừa và đạo đức môi trường

17. Đại thừa và trí tuệ nhân tạo

18. Đại thừa và công nghệ số

19. Phân biệt tuyên bố tôn giáo và giả thuyết khoa học

20. Những giới hạn của nghiên cứu khoa học về thực hành Phật giáo

IX.23. Các tranh luận nội bộ Đại thừa

1. Trung quán và Duy thức

2. Trung quán và Như Lai tạng

3. Duy thức và Như Lai tạng

4. Thiên Thai và Hoa Nghiêm

5. Thiền tông và Giáo tông

6. Thiền tông và Tịnh độ

7. Đốn ngộ và Tiệm tu

8. Tự lực và Tha lực

9. Nhất thừa và Tam thừa

10. Liễu nghĩa và Bất liễu nghĩa

11. Phật tính và Vô ngã

12. Phật tính và khả năng thành Phật của mọi chúng sinh

13. Tánh Không và hư vô luận

14. Tâm thức và thực tại

15. Chánh kiến và phương tiện thiện xảo

16. Vai trò của nghi lễ

17. Vai trò của tín ngưỡng

18. Vai trò của kinh điển

19. Vai trò của truyền thừa

20. Phương pháp trình bày tranh luận học thuật trung lập

IX.24. So sánh Đại thừa trong đời sống xã hội

1. Đại thừa và đạo đức cá nhân

2. Đại thừa và đạo đức gia đình

3. Đại thừa và giáo dục

4. Đại thừa và hoạt động từ thiện

5. Đại thừa và chăm sóc sức khỏe

6. Đại thừa và bảo vệ môi trường

7. Đại thừa và bảo vệ động vật

8. Đại thừa và hòa bình

9. Đại thừa và bất bạo động

10. Đại thừa và công bằng xã hội

11. Đại thừa và trách nhiệm cộng đồng

12. Đại thừa và kinh tế

13. Đại thừa và quản trị

14. Đại thừa và công nghệ

15. Đại thừa và truyền thông

16. Đại thừa và giáo dục thanh thiếu niên

17. Đại thừa và bình đẳng giới

18. Đại thừa và quyền con người

19. Đại thừa và phát triển bền vững

20. Những khác biệt giữa lý tưởng Bồ-tát và thực tiễn lịch sử

IX.25. Thư viện bảng so sánh và công cụ tra cứu

1. Bảng tổng hợp Đại thừa – Theravāda – Kim Cương thừa

2. Bảng so sánh lịch sử hình thành

3. Bảng so sánh kinh điển

4. Bảng so sánh giáo lý

5. Bảng so sánh quan niệm Đức Phật

6. Bảng so sánh lý tưởng giải thoát

7. Bảng so sánh Bồ-tát đạo

8. Bảng so sánh Tánh Không

9. Bảng so sánh Duyên khởi

10. Bảng so sánh Vô ngã

11. Bảng so sánh Phật tính

12. Bảng so sánh Tam thân Phật

13. Bảng so sánh thiền định

14. Bảng so sánh Tịnh độ

15. Bảng so sánh giới luật

16. Bảng so sánh nghi lễ

17. Bảng so sánh truyền thừa

18. Bảng so sánh tổ chức tăng đoàn

19. Bảng so sánh địa lý

20. Bảng so sánh văn hóa

21. Bảng so sánh các tông phái Đại thừa

22. Bảng đối chiếu thuật ngữ Sanskrit – Pāli – Hán – Việt

23. Bảng đối chiếu kinh điển Pāli – Hán – Sanskrit – Tây Tạng

24. Bảng đối chiếu các hệ thống phân loại giáo pháp

25. Bảng đối chiếu các hệ thống tu tập

26. Bảng đối chiếu các hệ thống Bồ-tát giới

27. Danh mục các vấn đề còn tranh luận

28. Thư mục nghiên cứu Phật giáo so sánh

29. Hướng dẫn đọc bảng so sánh Phật giáo

30. Hệ thống liên kết so sánh – giáo lý – kinh điển – tu tập

Bảng so sánh tổng quan ba truyền thống

Bảng trên chỉ nêu những đặc điểm thường được nhấn mạnh, không phải các ranh giới tuyệt đối. Chẳng hạn, lý tưởng Bồ-tát cũng hiện diện trong Theravāda, còn Kim Cương thừa được nhiều truyền thống xem là một hình thức tu tập nằm trong nền tảng Đại thừa.

Tổng kết Phần IX

Quy chuẩn biên soạn bài so sánh

Đối với Wiki Tâm Học, mỗi bài so sánh nên có phần giới thiệu đối tượng, bối cảnh lịch sử, các tiêu chí đối chiếu, bảng tương đồng và khác biệt, phân tích theo nguồn kinh luận, những cách giải thích khác nhau và kết luận trung lập.

Đặc biệt, cần tránh các nhận định giản lược như “Theravāda chỉ lo giải thoát cá nhân”, “Đại thừa chỉ chú trọng cứu độ người khác” hoặc “Kim Cương thừa luôn là con đường nhanh hơn”. Những nhận định này không phản ánh đầy đủ sự đa dạng của từng truyền thống và dễ biến cách diễn giải mang tính tông phái thành kết luận lịch sử.

Kết quả: Phần IX có 25 nhóm và 530 đề mục, đủ để phát triển một thư viện so sánh Phật giáo chuyên sâu, liên kết với toàn bộ các phần đã xây dựng cho truyền thống Đại thừa.