1. Anopamā. - Con gái của Thủ quỹ Majjha ở Sāketa . Nàng được gọi là "Vô song" vì nhan sắc. Khi nàng lớn lên, đủ loại người đàn ông quyền quý đến cầu hôn nàng với những món quà quý giá, nhưng nàng không muốn kết hôn. Nàng nghe Đức Phật thuyết pháp và, nhờ suy ngẫm về bài pháp của Ngài, đã đắc Quả Thánh thứ Ba. Sau đó, nàng xuất gia, và vào ngày thứ bảy sau đó, đắc quả A-la-hán. Thig.vv.151-6; ThigA.138f.

Trong thời đức Phật hiện tại, nàng sanh ở Ràjagaha (Vương Xá) trong một gia đình thường dân, khi lớn lên nàng trở thành bạn của Khemà, đưa nàng trở thành Trưởng lão Ni, khi ấy còn là nữ cư sĩ. Khi nghe Khemà xuất gia, nàng nói: ‘Khemà là hoàng hậu còn xuất gia được, huống nữa là ta’. Nàng đi đến Khemà, và Khemà biết tâm nguyện căn cơ của nàng nên thuyết pháp, khiến nàng suy tư đến sanh lão bệnh tử và tìm được an ổn trong đạo pháp. Rồi Khemà cho nàng xuất gia, nàng hầu hạ, học hỏi làm tròn bổn phận của mình, tu tập thiền quán và khi trí tuệ thuần, nàng chứng được quả A-la-hán với pháp tín thọ, nghĩa tín thọ. Rồi suy tư trên quả chứng của mình nàng nói lên sự sung

8. Ni trưởng Candā. - Một vị A-la-hán. Bà xuất thân từ một gia đình Bà-la-môn, rơi vào thời kỳ đen tối và bà lớn lên trong cảnh nghèo khó cùng cực. Tất cả bà con đều chết vì bệnh dịch hạch, bà phải sống lay lắt bằng nghề khất thực. Một hôm, bà tình cờ gặp Patācāra vừa ăn xong. Thấy cảnh thương tâm của bà, Patācāra dâng thức ăn cho bà, và sau khi ăn xong, bà đã thuyết giảng cho bà nghe. Hân hoan với bài thuyết pháp của Patācāra, Candā từ bỏ thế gian và chẳng bao lâu sau, bà đắc quả A-la-hán. Thig.vs.122-26; ThigA., tr.120f.

10. Sujātā Therī. She was the daughter of a setthi of Sāketa and was given in marriage to a husband of equal rank, with whom she lived happily. One day, while on her way home from a carnival, she saw the Buddha at Añjanavana and listened to his preaching. Even as she sat there her insight was completed, and she became an arahant. She went home, obtained her husband's permission, and joined the Order. Thig.145-50; ThigA.136f.

Trong thời đức Phật hiện tại, nàng sanh ở Sàvatthi, trong một gia đình thường dân, tên là Uttarà. Khi đến tuổi trưởng thành, nàng nghe Patàcàrà thuyết pháp, trở thành một tín nữ, xuất gia và trở thành vị A-la-hán. Rồi suy tư trên quả chứng của mình, nàng phấn khởi nói lên bài kệ: 175. Loài Người trong tuổi trẻ, Cầm chày giã lúa gạo, Tuổi trẻ được tài sản, Nuôi dưỡng vợ và con. 176. Hãy hành lời Phật dạy,

Bà sinh ra trong gia đình một thị dân rất giàu có ở Sāvatthi và được gả cho vua Kosala (có lẽ là Pasenadi). Vài năm sau, bà sinh được một cô con gái, bà đặt tên là Jivā (vl Jīvantī). Nhà vua rất hài lòng với đứa trẻ đến nỗi đã xức dầu cho Ubbirī làm hoàng hậu. Nhưng cô gái đã chết ngay sau đó, và Ubbirī, vì mất trí, hàng ngày đi đến bãi tha ma. Một ngày nọ, khi bà ngồi than khóc trên bờ sông Aciravatī, Đức Phật hiện ra trước mặt bà trong một tia sáng vinh quang. Sau khi nghe câu chuyện của bà, Đức Phật chỉ cho bà thấy rằng cũng tại nghĩa địa đó, tám mươi bốn nghìn cô con gái của bà, tất cả đều tên là Jīvā, đã bị hỏa táng. Suy ngẫm về lời dạy của Đức Phật, bà đã phát triển tuệ giác và trở thành một vị A-la-hán.

Trong thời đức Phật hiện tại, nàng được sanh vào một gia đình Bà-la-môn dòng họ Kosiya ở Sàgala. Ðược sống trong giàu sang, nàng được gả làm vợ một nhà quý tộc tên là Pippali ở làng Mahàtittha. Khi người chồng xuất gia, nàng giao lại tài sản cho các người bà con để nàng được xuất gia. Nàng sống năm năm tại Titthiyàràma, sau đó nàng được Mahàpajàpati cho thọ đại giới, nhờ triển khai thiền quán, nàng chứng được quả A-la-hán. Sau nàng trở thành một vị có biệt tài về các đời quá khứ nhờ hạnh nguyện trong đời quá khứ. Nàng được đức Phật xem là người biệt tài đệ nhất về đời sống quá khứ, khi bậc Ðạo Sư ở Jetavana (Kỳ Viên) ngồi phân loại các Tỷ-kheo-ni. Một ngày kia nàng nói lên những bài kệ, nói đến những kinh nghiệm quá khứ và tán thán hạnh của Trưởng lão Kassapa:

Bà là cháu gái của Sīha-Senāpati và sinh ra ở Vesāli . Một ngày nọ, bà nghe Đức Phật thuyết pháp cho ngài Xá Lợi Phất và đã gia nhập Tăng đoàn với sự đồng ý của cha mẹ. Trong bảy năm, bà cố gắng tập trung tâm trí nhưng không thành công. Sau đó, bà buộc một sợi dây thòng lọng quanh cổ và buộc đầu dây vào một cái cây, và trong tư thế này, bà buộc tâm trí mình phải đạt được sự sáng suốt. Rồi bà nới lỏng sợi dây thòng lọng. Thig.vss.77-81; ThigA.79.

1. Sīha. Một vị tướng Licchavi của Vesāli . Ông là một tín đồ của Nigantha . Khi Đức Phật đến thăm Vesāli, Sīha, sau khi nghe báo cáo về sự vĩ đại của ông, muốn gặp ông, nhưng Nigantha Nātaputta đã khuyên can ông, nói rằng Gotama phủ nhận kết quả của các hành động và không đáng để gặp. Nhưng cuối cùng, Sīha, cùng với năm trăm cỗ xe, đã đến gặp Đức Phật.

1. Ni sư Vimalā. Con gái của một kỹ nữ ở Vesāli . Một hôm, thấy Mục Kiền Liên khất thực ở Vesāli, bà đến nhà ông và cố gắng quyến rũ ông. Một số người nói, theo lời chú giải, rằng bà bị ảnh hưởng bởi tà giáo. Sự việc này được nhắc đến trong ThagA.ii.178, nhưng tên của Vimalā không được nêu rõ. Trưởng lão khiển trách và khuyên răn bà, và bà trở thành cư sĩ rồi sau đó xuất gia. Sau nhiều nỗ lực, bà đã đắc quả A-la-hán. ThigA.76f.; những bài kệ Udāna của bà được ghi lại trong Thig.vs.72-6.

Trong đời đức Phật hiện tại, nàng sanh trong một gia đình Bà-la-môn, nước Kuru thành Kammàsadamma. Sau khi học hỏi ngoại đạo, nàng xuất gia theo phái Ni-kiền-tử và vì nàng thuyết pháp giỏi, nàng cầm cành cây diêm phù và đi khắp xứ Ấn Ðộ như nàng Bhaddà (XLVI). Nàng gặp Tôn giả Mahà-Moggallàna và bị ngài chiến thắng trong cuộc tranh luận. Nàng nghe theo lời dạy của Tôn giả Moggallàna, xuất gia trong giáo pháp đức Bổn Sư và không bao lâu chứng quả A-la-hán với nghĩa tín thọ, pháp tín thọ. Suy tư trên chiến thắng của mình, nàng sung sướng nói lên bài kệ:

Bà xuất thân từ một gia đình Bà la môn ở Kammāsadamma và gia nhập Tăng đoàn sau khi nghe Đức Phật thuyết giảng bài kinh Mahā Satipatthāna Sutta. Trong bảy năm, bà khao khát quà cáp, danh vọng và hay cãi vã. Nhưng sau đó, bà đã nỗ lực tinh tấn và chứng đắc một vị A-la-hán (ThigA.i.89). Một số câu thơ được cho là của bà có trong Therīgāthā, câu 92-96.

1. Ni sư Rohinī. Bà là con gái của một vị Bà-la-môn giàu có ở Vesāli. Khi Đức Phật đến Vesāli, bà nghe Ngài thuyết pháp và đắc quả Dự Lưu, truyền dạy Giáo Pháp cho cha mẹ, và được sự cho phép của cha mẹ, bà xuất gia, nơi bà đắc quả A-la-hán. Chín mươi mốt kiếp trước, bà đã nhìn thấy Đức Phật Vipassī đang khất thực ở Bandhumatī, và đã đổ đầy bánh bột vào bát của Ngài, rồi đảnh lễ Ngài (ThagA.214f).

2. Ni sư Sundarī. Bà sinh ra ở Benares, là con gái của Bà-la-môn Sujāta (xem Sujāta 9). Khi cha bà gia nhập Tăng đoàn tại Mithilā và cho người đánh xe ngựa trở về, Sundarī, với sự đồng ý của mẹ, đã từ bỏ tất cả và gia nhập Tăng đoàn, đạt đến quả vị A-la-hán đúng thời hạn. Rồi một ngày nọ, được sự cho phép của thầy, bà rời Benares, cùng với một số đông ni cô, và khi đến viếng Đức Phật tại Sāvatthi, bà đã thốt lên "tiếng gầm sư tử". Ba mươi mốt kiếp trước, nàng sinh ra trong một gia đình thị tộc, thấy Đức Phật Vessabhu đi khất thực, nàng đã dâng cho Ngài một muôi thức ăn.

Trong thời đức Phật hiện tại, nàng được sanh ở thành phố Bhàrukaccha, trong một gia đình thường dân. Sau khi lập gia đình, nàng sanh được một người con, đặt tên là Vaddha và nàng được biết là mẹ Vaddha. Nghe một Tỷ-kheo thuyết pháp, nàng trở thành một tín nữ, và giao lại con cho bà con. Nàng đi đến các Tỷ-kheo-ni và xuất gia. Vaddha đi thăm mẹ, đi một mình vào tinh xá Tỷ-kheo-ni và bị mẹ khiển trách như sau:

2. Subhā Kammāradhītā. Bà là con gái của một người thợ kim hoàn giàu có ở Rājagaha. Một ngày nọ, bà đến đảnh lễ Đức Phật và được Ngài thuyết pháp. Bà đắc quả Dự Lưu, và sau đó gia nhập Tăng đoàn dưới sự chỉ đạo của Mahā Pajāpatī. Thỉnh thoảng, người thân của bà cố gắng thuyết phục bà rời khỏi Tăng đoàn và trở về thế gian. Một ngày nọ, bà trình bày, trong hai mươi bốn bài kệ, những nguy hiểm của đời sống gia đình và từ bỏ chúng, tin chắc vào sự đúng đắn của mình. Sau đó, nỗ lực tu tập tuệ giác, bà đạt được quả vị A-la-hán vào ngày thứ tám (Thig.vs.338-61). Đức Phật thấy vậy và khen ngợi bà bằng ba bài kệ (Thig.vs.362-4). Sakka đến thăm bà cùng với các vị thần ở Tāvatimsa và đọc một bài kệ khác để khen ngợi bà. ThigA.365; ThigA.236f.

Bà là con gái của một thương gia giàu có và tốt bụng ở Ujjenī . Khi đến tuổi trưởng thành, bà được gả cho con trai của một thương gia ở Sāketa. Trong một tháng, nàng sống với chàng như một người vợ tận tụy; rồi vì nghiệp quá khứ, chồng nàng trở nên xa cách và đuổi nàng ra khỏi nhà. Nàng lại tái hôn với một tu sĩ, kết quả cũng tương tự. Cha của Isidāsī thuyết phục chàng từ bỏ cuộc sống hành hương; ông chỉ sống với vợ hai tuần và từ chối ở lại với nàng thêm nữa. Sau đó, Isidāsī gặp ni sư Jinadattā , người mà nàng đã mời đến nhà dùng cơm. Dưới sự dẫn dắt của ni sư Jinadattā, Isidāsī gia nhập Tăng đoàn và đắc quả A-la-hán.

1. Ni sư Sumedhā. Bà là con gái của vua Koñca xứ Mantāvatī . Khi bà đến tuổi trưởng thành, cha mẹ bà đã cho Anikadatta , vua xứ Vāranavatī , gặp bà. Tuy nhiên, bà thường xuyên giao du với các ni cô, tự mình cắt tóc, và sau đó, tập trung sự chú tâm vào ý niệm "phiền não", bà đã đắc Sơ thiền. Khi cha mẹ bà vào phòng cùng Anikadatta, bà đã hóa độ tất cả họ và được phép xuất gia. Không lâu sau, bà đắc quả A-la-hán.

2. Sambhūta Thera. Một vị Bà-la-môn ở Rājagaha , cùng với các bạn của mình là Bhūmija , Jeyyasena và Abirādhana , đã gia nhập Tăng đoàn. Vì ngài liên tục ở lại Sītavana , thiền định về bản chất của thân, nên ngài được gọi là "Sītavaniya". Sau một thời gian, ngài đắc quả A-la-hán, và những bài kệ tuyên bố sự giác ngộ của ngài được ghi lại trong Theragāthā (Thag.vs.6).

Em trai của Tapassu , cha của họ là một trưởng đoàn lữ hành của Pokkharavatī ở Ukkalā (AA.i.207 gọi nơi sinh của họ là Asitañjana). Trong khi họ đang đi cùng năm trăm xe buôn, những chiếc xe này dừng lại gần cây Rājāyatana nơi Đức Phật đang ngồi, tám tuần sau khi Ngài Giác ngộ. Khi họ điều tra nguyên nhân khiến xe của họ dừng lại như vậy, một vị thần, người thân của họ trong một kiếp trước (mẹ của họ theo AA.i.207), đã chỉ cho họ Đức Phật và yêu cầu họ dâng cho Ngài một bữa ăn vì Ngài đã không ăn gì trong bảy tuần. Không đợi nấu ăn, những thương gia đã dâng cho Đức Phật một ít bơ và mật ong trong một cái bát do Tứ thần nhiếp chính cung cấp. Vào cuối bữa ăn, Đức Phật đã nói chuyện với họ. Họ đã chấp nhận Đức Phật và Giáo pháp làm nơi quy y của họ (Dvevācikasarana, do đó họ trở thành những đệ tử tại gia đầu tiên của Đức Phật; Ai26), và xin Đức Phật một vài sợi tóc làm đối tượng thờ cúng. Sau đó, khi Đức Phật ở Rājagaha sau khi thuyết giảng Bài Pháp Đầu Tiên, các thương gia đã đến thăm và lắng nghe Ngài thuyết giảng. Tapassu đắc quả Dự Lưu, còn Bhallika gia nhập Tăng Đoàn và đắc quả A La Hán.

1. Trưởng lão Vīra. Ngài sinh ra tại Sāvatthi trong gia đình một vị quan của vua Pasenadi và trở thành một chiến binh vĩ đại. Ngài lập gia đình, và sau khi con trai chào đời, ngài xuất gia, đắc quả A-la-hán đúng thời hạn. Vợ cũ của ngài đã cố gắng thuyết phục ngài trở về với cuộc sống gia đình, nhưng ngài đã chỉ cho bà thấy trong một bài kệ (Thag. câu 8) rằng những nỗ lực của bà là vô ích.

Ngài sinh ra tại Sāvatthi, là con trai của một vị Bà-la-môn tên là Samiddhi; ngài được gọi là Punnamāsa vì vào ngày ngài chào đời, tất cả các bình rỗng trong nhà đều chứa đầy những đồng xu vàng. Ngài rời bỏ thế gian sau khi sinh một hoàng tử, và sau khi xuất gia dưới sự hướng dẫn của Đức Phật, ngài lấy công thức về ngũ uẩn (tacapañcaka) làm đề mục thiền định và đắc quả A-la-hán. Vợ cũ của ngài trang điểm và mang theo con đến, tìm cách quyến rũ ngài, nhưng bất thành.

Một Bà-la-môn ở Kosambi. Sau khi nghe Đức Phật thuyết pháp, ngài xuất gia. Vào thời điểm đó, các tỳ kheo Kosambi trở nên bất hòa, nhưng Gavaccha vẫn kiên trì và chứng đắc quả A-la-hán. Vào thời Đức Phật Padumuttara, ngài là một người lao động và khi thấy nhà sư Sujāta đang tìm vải để may áo choàng, ngài đã tặng nhà sư chiếc áo của mình.

Ngài là con trai của Samiddhi, một Bà-la-môn ở Nālaka, xứ Magadha. Mahāgavaccha vô cùng ngưỡng mộ Sāriputta, và khi biết ngài đã gia nhập Tăng đoàn, ngài đã noi gương Sāriputta, và sau đó đã đắc quả A-la-hán. Trong quá khứ, ông đã dâng nước cho Đức Phật Padumuttara và là một tín đồ sùng đạo của Đức Phật Sikhī (Thag.vs.12; ThagA.i.57). Ông có lẽ giống hệt với Udakadāyaka trong Apadāna. Ap.ii.437; nhưng những bài kệ tương tự được cho là của Gangātiriya (ThagA.i.249).

1. Vanavaccha Thera. Ngài là con trai của Vacchagotta, một bà-la-môn ở Kapilavatthu, và sinh ra trong rừng. Mẹ ngài khao khát được nhìn thấy rừng và đã phải chịu đau đớn khi lang thang ở đó. Tên ngài là Vaccha; nhưng vì lòng yêu rừng, ngài được gọi là Vanavaccha. Ngài rời bỏ thế gian ngay sau khi Đức Phật xuất gia, và sống cuộc đời khổ hạnh cho đến khi nghe tin Đức Phật Giác Ngộ. Sau đó, ngài gia nhập Tăng đoàn, và chính trong rừng, ngài đã nỗ lực và chứng đắc quả A-la-hán. Khi ngài trở về Kapilavatthu cùng Đức Phật, các bạn đồng tu hỏi ngài tại sao ngài lại yêu rừng đến vậy, và ngài đã đọc một bài kệ ca ngợi đời sống trong rừng (Thag.13).

4. Trưởng lão Sīvaka. Cháu trai của Vanavaccha. Khi chị gái của Vanavaccha nghe tin ông đã rời bỏ thế gian và đang sống trong rừng, bà đã gửi con trai mình là Sīvaka đến xin xuất gia với Trưởng lão và hầu hạ ngài. Ngài sống trong rừng với người chú, và một ngày nọ, trên đường về làng, ngài lâm bệnh nặng. Trưởng lão, khi thấy ngài không trở về, đã đi tìm và thấy ngài bị bệnh, đã chăm sóc ngài; nhưng khi bình minh đến gần, ngài đề nghị cả hai nên trở về rừng vì ngài chưa bao giờ ở lại làng kể từ khi gia nhập Tăng đoàn. Sīvaka đồng ý, và vào rừng, tựa vào cánh tay người chú. Tại đó, Sīvaka đã đắc quả A-la-hán.

Một vị A-la-hán. Ngài được công nhận là người đầu tiên trong số những người nhận phiếu thực phẩm (salāka) (Ai24). Ngài xuất thân từ một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthi và tên là Dhāna. Ngài thuộc lòng kinh Vệ Đà, và khi đã lớn tuổi, ngài được nghe Đức Phật thuyết giảng và gia nhập Tăng đoàn. Tuy nhiên, kể từ ngày đó, trong mọi chuyển động của ngài, hình bóng một thiếu nữ luôn theo sát ngài, mặc dù bản thân ngài không thể nhìn thấy hình bóng đó.

Một vị A-la-hán, thầy của Ananda . Ngài từng bị bệnh scorbut và áo choàng dính chặt vào người. Các vị tỳ kheo liền đổ nước vào áo choàng, nhưng khi Đức Phật nghe được chuyện này, Ngài đã ban hành một giới luật cho phép áp dụng các biện pháp điều trị cần thiết (Vin.i.202, 295f). Có lần, vị trưởng lão này thường nằm trong rừng, cất giữ một kho gạo khô. Khi cần ăn, sau khi thiền định (samāpatti), ngài thường rưới nước lên gạo và ăn thay vì đi khất thực. Khi sự việc được trình lên Đức Phật, Ngài khiển trách Belatthasīsa vì đã tích trữ lương thực và ban hành một giới luật cấm điều này (Vin.iv.86).

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong gia đình giàu có ở Sàvatthi, lập gia đình và đặt tên con là Singàlaka và tự mình được gọi là Singàla-pitar (cha của Singàla). Về sau ngài từ bỏ gia đình và xuất gia. Thế Tôn biết được căn cơ xu hướng của ngài, dạy ngài đề tài thiền quán là bộ xương người. Dùng đề tài này để thiền quán, ngài sống giữa các dòng họ Thích-ca ở Sumsumàragira, tại khu rừng Bhesaskalà. Trong rừng ấy, một thần rừng biết được ngài sẽ chứng được Thánh quả nên nói lên bài kệ này:

Kundala (vl Kulakundala) Thera Ngài là một vị A-la-hán. Ngài xuất thân từ một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthi và đã gia nhập Tăng đoàn, nhưng vì tâm trí thiếu quân bình nên ngài không thể tập trung tư tưởng. Rồi một ngày nọ, khi đang khất thực, ngài thấy người ta đào kênh dẫn nước đến bất cứ nơi nào họ muốn, người thợ rèn gắn mũi tên vào máy tiện bằng cách quan sát nó từ khóe mắt, người thợ làm xe bào trục, lốp và trục xe. An trú vào những điều này, ngài sớm chứng đắc quả A-la-hán.