Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Ba-la-mật qua Theravāda và Đại thừa – 10 Pāramī và 6 Pāramitā giống và khác nhau thế nào? Ba-la-mật là cách gọi những phẩm chất được tu tập đến mức viên mãn trên con đường giác ngộ. Pāli: pāramī Sanskrit: pāramitā Trong Phật giáo Việt Nam thường dịch: Ba-la-mật hoặc: độ – sự hoàn thiện – sự viên mãn. Hai hệ thống nổi t…
Từ bi qua các truyền thống Trả lời ngắn Từ bi là một trong những phẩm chất quan trọng xuyên suốt lịch sử Phật giáo, nhưng các truyền thống không diễn giải và hệ thống hóa nó hoàn toàn giống nhau. Trong tiếng Việt, ta thường ghép thành một từ: từ bi nhưng trong Phật học, hai thành phần ban đầu có nghĩa khác nhau: Mettā…
Trí tuệ qua các truyền thống Phật giáo 1. Trả lời ngắn Trí tuệ là một trong những yếu tố trung tâm của toàn bộ con đường Phật giáo. Tuy nhiên, từ Phật giáo sớm đến Theravāda, Trung quán, Duy thức, Thiền tông, Tịnh độ và Kim Cương thừa, nội dung và phương pháp phát triển trí tuệ được trình bày theo những hệ thống khác n…
Tánh Không từ kinh điển sớm đến Đại thừa 1. Tánh Không có phải giáo lý chỉ xuất hiện trong Đại thừa? Không. Tánh Không là một trong những khái niệm quan trọng nhất của Phật giáo, nhưng không phải đến khi Đại thừa hình thành thì Phật giáo mới nói đến Không. Trong kinh điển Pāli và các truyền thống Phật giáo cổ, đã có nh…
Phật tính trong tương quan với Vô ngã Một trong những câu hỏi khó nhất khi nghiên cứu Phật giáo Đại thừa là: Nếu Đức Phật dạy Vô ngã, tại sao về sau lại xuất hiện giáo lý Phật tính – dường như nói rằng bên trong mọi chúng sinh có một bản tính giác ngộ thường còn? Câu hỏi càng trở nên khó khi một số kinh Đại thừa sử dụn…
Thần thông qua các truyền thống – Có phải dấu hiệu của giác ngộ? Phật giáo có nói đến thần thông. Nhưng câu trả lời quan trọng hơn là: Thần thông không đồng nghĩa với giác ngộ. Trong nhiều truyền thống Phật giáo, các năng lực đặc biệt có thể xuất hiện trong kinh điển, tiểu sử thánh nhân, hệ thống thiền định và nghi lễ.…
Cái chết và tiến trình tái sinh qua các truyền thống Trả lời ngắn Các truyền thống Phật giáo nhìn chung chấp nhận rằng cái chết không nhất thiết là sự chấm dứt hoàn toàn của tiến trình nghiệp và tái sinh, nhưng họ không giải thích tiến trình từ chết đến đời sống kế tiếp theo cùng một mô hình. Điểm đặc biệt của Phật giá…
Điều gì thực sự chung cho Phật giáo sơ kỳ – Theravāda – Đại thừa – Kim Cương thừa? 1. Trả lời ngắn Phật giáo sơ kỳ, Theravāda, Đại thừa và Kim Cương thừa có những khác biệt đáng kể về kinh điển, triết học, phương pháp tu tập, nghi lễ và lý tưởng giác ngộ. Tuy nhiên, chúng không phải bốn tôn giáo hoàn toàn độc lập. Chún…
Theravāda có phải Tiểu thừa không? – Lịch sử thuật ngữ và những hiểu lầm giữa các truyền thống Phật giáo 1. Trả lời ngắn Không nên đồng nhất Theravāda với Tiểu thừa (Hīnayāna). Trong lịch sử, một số tác phẩm và cách phân loại Phật giáo đã dùng thuật ngữ “Tiểu thừa” để chỉ những con đường hoặc trường phái không thuộc Đạ…
“Hīnayāna” là thuật ngữ lịch sử hay tên gọi Theravāda? Trong nhiều sách Phật giáo cũ, người ta thường gặp một sơ đồ rất đơn giản: Phật giáo chia thành hai nhánh: Đại thừa và Tiểu thừa. Rồi tiếp tục: Đại thừa = Mahāyāna Tiểu thừa = Hīnayāna = Theravāda Cách trình bày này rất phổ biến. Nhưng xét về lịch sử Phật giáo: nó…
Phật giáo sơ kỳ có phải Theravāda ngày nay? Không hoàn toàn. Theravāda ngày nay: không đồng nhất với toàn bộ Phật giáo sơ kỳ. Nhưng Theravāda cũng không phải: một truyền thống hoàn toàn tách khỏi Phật giáo sơ kỳ. Cách nói chính xác hơn là: Theravāda là một truyền thống Phật giáo cổ còn tồn tại đến ngày nay, bảo tồn một…
Đại thừa có phủ nhận A-la-hán không? Trả lời ngắn Không. Đại thừa nhìn chung không phủ nhận sự tồn tại hay giá trị của A-la-hán. Nhưng: nhiều hệ thống Đại thừa đánh giá quả vị A-la-hán khác với Phật giáo sớm và Theravāda. Điểm khác biệt chính không phải: “A-la-hán có tồn tại hay không?” mà là: “A-la-hán đã đạt cứu cánh…
Theravāda có Bồ-tát đạo không? 1. Trả lời ngắn Có. Theravāda có lý tưởng Bồ-tát (Bodhisatta) và con đường tu tập hướng đến thành Phật Chánh Đẳng Giác. Tuy nhiên, Bồ-tát đạo trong Theravāda không giữ cùng vị trí và không được trình bày hoàn toàn giống Bồ-tát đạo trong Phật giáo Đại thừa. Trong Theravāda, một người có th…
Bồ-tát Theravāda và Bồ-tát Đại thừa giống và khác ở đâu? Một định kiến khá phổ biến khi so sánh các truyền thống Phật giáo là: Theravāda đi theo A-la-hán, còn Đại thừa đi theo Bồ-tát. Câu này có một phần cơ sở nếu dùng để chỉ: lý tưởng tu tập được nhấn mạnh trong mỗi truyền thống. Nhưng nếu hiểu thành: “Theravāda không…
Giải thích vì sao không thể đồng nhất A-la-hán với ích kỷ; đối chiếu lý tưởng giải thoát Theravāda và Bồ-tát Đại thừa theo kinh điển và bối cảnh lịch sử.
Bồ-tát có trì hoãn Niết-bàn để cứu tất cả chúng sinh không? Không nên hiểu đơn giản rằng Bồ-tát đứng trước cửa Niết-bàn, có thể bước vào bất cứ lúc nào nhưng cố tình ở lại luân hồi cho đến khi cứu hết mọi chúng sinh. Đây là một cách diễn đạt phổ biến về lý tưởng Bồ-tát, nhưng nếu hiểu theo nghĩa đen thì: không phản ánh…
Đại thừa có thực sự cho rằng tất cả chúng sinh đều phải thành Phật? Trả lời ngắn Không nên nói đơn giản rằng toàn bộ Đại thừa đều dạy “tất cả chúng sinh bắt buộc phải thành Phật”. Chính xác hơn: Nhiều dòng tư tưởng Đại thừa hướng đến việc phổ quát hóa Phật quả, nhưng mức độ và cách giải thích khác nhau giữa các kinh lu…
Theravāda xem A-la-hán đã hoàn tất giải thoát, còn Kinh Pháp Hoa thọ ký Thanh văn sẽ thành Phật trong giáo lý nhất thừa.
Phật và A-la-hán khác nhau thế nào trong kinh điển Pāli? 1. Trả lời ngắn Trong kinh điển Pāli, Đức Phật và các vị A-la-hán đệ tử đều đạt sự giải thoát khỏi tham, sân, si. Điểm khác biệt căn bản không phải Đức Phật hết phiền não còn A-la-hán vẫn ích kỷ, mà là Đức Phật tự mình khám phá con đường giải thoát khi giáo pháp…
Phật và A-la-hán khác nhau thế nào trong Đại thừa? Một cách giải thích khá phổ biến trong môi trường Đại thừa là: A-la-hán đã giải thoát cho mình, còn Phật đã giác ngộ hoàn toàn và cứu độ tất cả chúng sinh. Cách nói này có thể giúp người mới học hình dung một phần sự khác biệt, nhưng nếu dùng như một định nghĩa lịch sử…
Niết-bàn Theravāda và Niết-bàn Đại thừa có phải hai Niết-bàn? Không nên hiểu rằng Theravāda và Đại thừa có hai “Niết-bàn” như hai thế giới hoặc hai địa điểm khác nhau. Cả hai đều kế thừa khái niệm: Nibbāna / Nirvāṇa từ truyền thống Phật giáo Ấn Độ. Ở tầng căn bản, cả hai đều liên hệ Niết-bàn với: chấm dứt vô minh, tham…
Tánh Không có tồn tại trong kinh Nikāya không? Trả lời ngắn Có. Trong kinh Nikāya thực sự có: suñña – Không và: suññatā – tính Không / Không tính. Thậm chí có những bài kinh trực tiếp nói về: suññatā-vihāra – an trú trong Không. Tuy nhiên, cần thêm ngay một điều rất quan trọng: Tánh Không trong Nikāya không nên được đồ…
Vô ngã giúp tháo gỡ chấp ngã; Tánh Không trong Trung quán mở rộng phân tích về sự thiếu vắng tự tính của các pháp. Hai giáo lý liên hệ nhưng không đồng nhất.
Giải thích mối liên hệ giữa duyên khởi trong Nikāya và Tánh Không của Long Thọ, đồng thời phân biệt bối cảnh lịch sử và tránh hiểu Không là hư vô.
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.