Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Thất giác chi phát triển từ đâu? Trả lời ngắn Thất giác chi không tự nhiên xuất hiện, cũng không phải bảy phẩm chất tách rời được luyện độc lập. Trong kinh điển Phật giáo sớm, có thể thấy một tiến trình: Giới làm nền → Chánh niệm được thiết lập → quan sát và trạch sát các pháp → tinh tấn → hỷ → khinh an → định → xả → m…
Ngũ căn trở thành Ngũ lực như thế nào? Trong 37 phẩm trợ đạo, có hai nhóm rất giống nhau: Ngũ căn: Tín căn Tấn căn Niệm căn Định căn Tuệ căn Ngũ lực: Tín lực Tấn lực Niệm lực Định lực Tuệ lực Hai danh sách giống nhau hoàn toàn về thành phần. Vậy tại sao Phật giáo lại gọi một nhóm là “căn” và một nhóm là “lực”? Có phải…
Chánh niệm, Chánh tinh tấn và Chánh định hỗ trợ nhau thế nào? Trong Bát Chánh Đạo, ba chi thường được xếp gần nhau là: Chánh tinh tấn – Chánh niệm – Chánh định. Theo cách phân nhóm phổ biến thành Giới–Định–Tuệ, cả ba thuộc nhóm Định: Giới: Chánh ngữ – Chánh nghiệp – Chánh mạng Định: Chánh tinh tấn – Chánh niệm – Chánh…
Một bản đồ duy nhất nối Tứ Thánh Đế – Bát Chánh Đạo – 37 phẩm trợ đạo – Giới Định Tuệ Người mới học Phật thường gặp hàng loạt danh sách: 4 Thánh đế 8 Chánh đạo 37 phẩm trợ đạo Giới – Định – Tuệ Nếu học riêng từng danh sách, Phật pháp rất dễ trở thành một hệ thống phải ghi nhớ hàng chục thuật ngữ. Nhưng nhìn sâu hơn, ch…
Phàm phu là ai? Điều gì khiến một người vẫn còn là phàm phu? Trả lời ngắn Phàm phu là người chưa đạt sự chứng ngộ làm cho mình bước vào hàng Thánh. Pāli gọi là puthujjana, Sanskrit là pṛthagjana, thường được dịch là “ordinary person”, “worldling” — người bình thường, người còn thuộc phạm vi thế tục. Điều khiến một ngườ…
Thánh nhân trong đạo Phật là ai? Trong tiếng Việt, chữ “Thánh” có thể khiến người ta liên tưởng đến một nhân vật siêu nhiên, người có thần thông, một vị thần được thờ phụng, hoặc người có đạo đức phi thường. Nhưng khi Phật giáo nói đến bậc Thánh, ý nghĩa trọng tâm không nằm ở quyền năng siêu nhiên. Trong kinh điển, thu…
Phàm phu và bậc Thánh khác nhau ở điều gì cốt lõi? Trả lời ngắn: Theo cách trình bày phổ biến trong Phật giáo, điểm khác biệt cốt lõi giữa phàm phu và bậc Thánh không nằm ở địa vị, học vấn, khả năng thuyết pháp, hình thức tu hành hay thần thông. Ranh giới quan trọng hơn nằm ở: Người ấy đã trực tiếp thấy và chứng nhập c…
Thấy Pháp là gì? Có phải hiểu được giáo lý là đã thấy Pháp? Một người có thể đọc rất nhiều kinh, giải thích được Tứ Thánh Đế, Duyên khởi, Ngũ uẩn, vô thường, vô ngã và thậm chí giảng Phật pháp rất lưu loát. Người ấy có thể nói: “Mọi pháp hữu vi đều vô thường.” Nhưng khi mất một thứ mình yêu quý, tâm vẫn phản ứng như th…
Pháp nhãn là gì? “Cái gì có sinh thì có diệt” có ý nghĩa gì? Trả lời ngắn Pháp nhãn (Pāli: dhammacakkhu, Sanskrit: dharmacakṣus) nghĩa đen là “con mắt Pháp”. Trong kinh điển Phật giáo sớm, khi pháp nhãn sinh khởi, người ấy không phải có thêm một con mắt vật lý hay khả năng nhìn thấy những vật vô hình. Đó là cách diễn t…
Nhập dòng là nhập vào đâu? Vì sao Tu-đà-hoàn được gọi là Nhập lưu? Trong Phật giáo có một thuật ngữ rất nổi tiếng: Tu-đà-hoàn – Dự lưu – Nhập lưu. Đây là tầng đầu tiên trong bốn tầng Thánh quả: Dự lưu → Nhất lai → Bất lai → A-la-hán. Nhưng chữ “Nhập lưu” dễ tạo ra nhiều cách hiểu sai. “Nhập” là đi vào. “Lưu” là dòng. V…
Ba kiết sử đầu tiên: Thân kiến – Hoài nghi – Giới cấm thủ Trong Phật giáo, kiết sử (saṃyojana) là những trói buộc tâm thức khiến chúng sinh tiếp tục bị ràng buộc trong luân hồi và khổ. Trong hệ thống mười kiết sử, ba kiết sử đầu tiên là: Thân kiến – sakkāya-diṭṭhi Hoài nghi – vicikicchā Giới cấm thủ – sīlabbata-parāmās…
Đoạn thân kiến có phải không còn sử dụng chữ “tôi”? Trả lời ngắn: Không. Đoạn thân kiến không có nghĩa là một người từ đó không còn nói: “Tôi đi.” “Tôi ăn.” “Đây là đồ của tôi.” “Tôi sẽ gặp bạn ngày mai.” Một bậc đã chứng ngộ vẫn có thể sử dụng những cách nói “tôi”, “của tôi”, “người”, “chúng sinh” trong giao tiếp thôn…
Đoạn nghi có phải từ đó không được phép nghi ngờ? Trả lời ngắn Không. “Đoạn nghi” trong Phật giáo không có nghĩa: “Từ nay không được đặt câu hỏi.” Cũng không có nghĩa: “Đức Phật nói gì cũng phải tin mà không được kiểm tra.” Và càng không có nghĩa: “Một vị thầy nói đây là Phật pháp thì không được nghi ngờ.” “Nghi” được…
Giới cấm thủ – Khi nghi thức và giới điều bị nhận lầm là cứu cánh Trong ba kiết sử được nói là đoạn trừ khi chứng Dự lưu có một thuật ngữ rất dễ bị hiểu sai: Giới cấm thủ – sīlabbata-parāmāsa. Ba kiết sử ấy là: Thân kiến Nghi Giới cấm thủ Nghe chữ “giới cấm thủ”, người ta có thể tưởng rằng Phật giáo đang cảnh báo: “Đừn…
Tu-đà-hoàn đã hết tham, sân, si chưa? Chưa. Tu-đà-hoàn (Sotāpanna, Dự lưu/Nhập lưu) đã đạt một bước chuyển căn bản trên con đường giải thoát, nhưng chưa đoạn tận tham, sân và si. Theo hệ thống kinh điển sớm và Theravāda, vị Tu-đà-hoàn đã đoạn ba kiết sử đầu tiên: Thân kiến – sakkāya-diṭṭhi Hoài nghi – vicikicchā Giới c…
Vì sao Nhập lưu được xem là bước ngoặt trên con đường giải thoát? Trả lời ngắn: Nhập lưu (Sotāpanna, thường dịch Dự lưu hoặc Nhập lưu) được xem là một bước ngoặt vì, theo hệ thống Phật giáo sơ kỳ và Theravāda, đây không chỉ là người tin rằng con đường giải thoát là đúng, mà đã có sự chứng nhập khiến ba kiết sử đầu tiên…
Nhất lai là gì? “Trở lại một lần” nên hiểu thế nào? Trả lời ngắn Nhất lai là tầng Thánh thứ hai trong hệ thống bốn Thánh quả của Phật giáo sớm và Theravāda. Pāli: sakadāgāmī Sanskrit: sakṛdāgāmin nghĩa là: “người trở lại một lần” – Once-returner. Bốn tầng thường được trình bày: Dự lưu – Sotāpanna ↓ Nhất lai – Sakadāgām…
Bất lai là gì? Vì sao không còn trở lại Dục giới? Trong bốn tầng Thánh quả của Phật giáo: Dự lưu → Nhất lai → Bất lai → A-la-hán Bất lai là tầng thứ ba. Thuật ngữ Pāli Anāgāmi, Sanskrit Anāgāmin, có nghĩa khá trực tiếp: “người không trở lại.” Nhưng không trở lại đâu? Không phải là không trở lại thế giới này theo mọi ng…
A-la-hán là ai? Điều gì đã thực sự chấm dứt? Trả lời ngắn: A-la-hán (arahant) là người đã hoàn tất con đường giải thoát theo cách trình bày của Phật giáo sơ kỳ và Theravāda: các lậu hoặc và những trói buộc dẫn đến tiếp tục sinh tử đã được đoạn tận; tham, sân, si theo nghĩa căn bản dẫn đến tái sinh không còn chi phối tâ…
Mười kiết sử và bốn Thánh quả liên hệ với nhau thế nào? Trong Phật giáo, mười kiết sử (dasa saṃyojanāni) là mười loại trói buộc khiến chúng sinh còn bị ràng buộc trong luân hồi. Bốn Thánh quả: Tu-đà-hoàn – Dự lưu/Nhập lưu (Sotāpanna) Tư-đà-hàm – Nhất lai (Sakadāgāmi) A-na-hàm – Bất lai (Anāgāmi) A-la-hán – (Arahant) có…
Dục tham và hữu tham khác nhau như thế nào? Trả lời ngắn Dục tham và hữu tham đều là những hình thức tham ái, nhưng đối tượng và độ sâu của chúng khác nhau. Dục tham Pāli: kāma-rāga là sự tham đắm, dính mắc vào dục lạc giác quan: sắc đẹp âm thanh dễ chịu mùi thơm vị ngon xúc chạm dễ chịu và rộng hơn là những khoái lạc…
Sắc ái và vô sắc ái – Vì sao ngay cả cảnh giới thiền cũng có thể bị chấp thủ? Khi nói về “tham ái”, người ta thường nghĩ đến những ham muốn dễ nhận thấy: tiền bạc, thức ăn, tình dục, danh vọng, tiện nghi, những cảm giác dễ chịu. Nhưng phân tích của Phật giáo đi xa hơn. Một người có thể đã vượt qua dục lạc giác quan mà…
Ngã mạn “Ta là” – Vì sao thân kiến hết mà ngã mạn vẫn có thể còn? Một trong những điểm tinh tế nhất của giáo lý vô ngã là: Một người có thể đã đoạn thân kiến nhưng cảm thức vi tế “Ta là” vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt. Thoạt nghe điều này có vẻ mâu thuẫn. Nếu đã thấy: “Năm uẩn không phải Ta,” thì tại sao vẫn còn: “Ta là”?…
Trạo cử và vô minh – Hai kiết sử cuối cùng nói lên điều gì? Trả lời ngắn: Trong hệ thống mười kiết sử của Theravāda, trạo cử (uddhacca) và vô minh (avijjā) là hai kiết sử cuối cùng, chỉ được đoạn tận ở A-la-hán. Điều này nói lên một điểm rất quan trọng: Giải thoát không chỉ là hết những phiền não dễ nhận thấy như dục t…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.