Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Bồ-tát giới Bồ-tát giới là hệ thống giới nguyện gắn với Bồ-tát đạo, trong đó người thọ giới phát tâm hướng đến giác ngộ và thực hành vì lợi ích của tất cả chúng sinh. Khác với cách hiểu đơn giản rằng giới chỉ là những điều “không được làm”, Bồ-tát giới nhấn mạnh đồng thời hai phương diện: ngăn ngừa và từ bỏ hành vi bất…
Bồ-tát hạnh Bồ-tát hạnh là những sự thực hành và hành động của người đi theo Bồ-tát đạo, nhằm chuyển Bồ-đề tâm từ một lý tưởng thành đời sống thực tế. Nếu Bồ-đề tâm là: Nguyện hướng đến giác ngộ vì lợi ích chúng sinh, thì Bồ-tát hạnh là: Thực sự tu tập và hành động theo hướng ấy. Có thể hiểu rất ngắn: Bồ-đề tâm → phát…
Trong Phật giáo, duyên thường chỉ những điều kiện mà một pháp nương vào để sinh khởi, tồn tại hoặc tác động đến pháp khác. Pāli: paccaya Sanskrit: pratyaya Có thể hiểu khái quát: Khi những điều kiện thích hợp hiện hữu, pháp tương ứng có thể sinh; khi những điều kiện ấy thay đổi hoặc đoạn diệt, pháp tương ứng cũng thay…
Trong Phật giáo, “Ma” (Pāli/Sanskrit: Māra) có nghĩa rộng hơn hình ảnh “ma quỷ” trong dân gian. Māra thường biểu thị những gì cản trở thiện pháp, trói buộc chúng sinh trong sinh tử hoặc gây chướng ngại trên con đường giác ngộ. Tùy kinh luận và truyền thống, có nhiều hệ thống phân loại khác nhau.
Chánh định Chánh định (Pāli: sammā-samādhi; Sanskrit: samyak-samādhi) là chi phần thứ tám của Bát Chánh Đạo, thuộc nhóm Định trong ba nhóm Giới – Định – Tuệ. Trong định nghĩa tiêu chuẩn của kinh điển Phật giáo sớm, Chánh định được trình bày qua bốn tầng thiền (jhāna). Tuy nhiên, Chánh định không đơn thuần là khả năng t…
Nền tảng kinh điển Chánh kiến là chi đầu tiên của: Bát Chánh Đạo. Pāli: Sammā-diṭṭhi Sanskrit: Samyag-dṛṣṭi. Trong đó: sammā → đúng, chân chánh, thích hợp. diṭṭhi → kiến, quan điểm, cách thấy. Nhưng Chánh kiến trong kinh điển không chỉ có nghĩa: “có quan điểm đúng.” Ở tầng sâu hơn, nó là: cái thấy phù hợp với thực tại…
Nền tảng kinh điển Chánh mạng là chi thứ năm của Bát Chánh Đạo. Pāli: Sammā-ājīva Trong đó: sammā → chân chánh, đúng đắn. ājīva → sự nuôi sống, sinh kế, phương thức duy trì đời sống. Có thể hiểu khái quát: Chánh mạng là duy trì đời sống bằng phương thức không dựa trên tà mạng và không đi ngược những nguyên tắc đạo đức…
Chánh nghiệp — B1 1. Khái niệm Chánh nghiệp (Pāli: sammā-kammanta, Sanskrit: samyak-karmānta) là chi phần thứ tư của Bát Chánh Đạo, đứng sau Chánh ngữ và trước Chánh mạng. Trong kinh điển Nikāya, Chánh nghiệp chủ yếu chỉ hành động đúng đắn bằng thân, được xác định bằng việc từ bỏ ba loại hành vi: Sát sinh (pāṇātipāta);…
Chánh ngữ Chánh ngữ (Pāli: sammā-vācā; Sanskrit: samyag-vāc) là chi phần thứ ba của Bát Chánh Đạo, thuộc nhóm Giới (sīla) trong ba nhóm Giới – Định – Tuệ. Trong các kinh điển Phật giáo sớm, Chánh ngữ trước hết được trình bày như sự từ bỏ những cách sử dụng lời nói gây hại và nuôi dưỡng cách nói chân thật, hòa hợp, có t…
Nền tảng kinh điển Chánh niệm là chi thứ bảy của: Bát Chánh Đạo. Pāli: Sammā-sati Sanskrit: Samyak-smṛti. Trong đó: sammā → chân chánh, đúng, thích hợp. sati → niệm, ghi nhớ, không quên, duy trì sự nhận biết. Chánh niệm trong kinh điển không chỉ có nghĩa: “chú ý đến hiện tại.” Nó là khả năng: ghi nhận đúng đối tượng kh…
Chánh tư duy — B1 1. Khái niệm Chánh tư duy (Pāli: sammā-saṅkappa, Sanskrit: samyak-saṃkalpa) là chi phần thứ hai của Bát Chánh Đạo, đứng sau Chánh kiến (sammā-diṭṭhi). Trong kinh điển Nikāya, Chánh tư duy không đơn thuần có nghĩa là “suy nghĩ đúng” theo nghĩa thông thường. Nó chỉ khuynh hướng, ý hướng và định hướng củ…
“Duyên” (緣) là một từ quen thuộc trong văn hóa Á Đông, xuất hiện trong những cách nói như nhân duyên, duyên phận, hữu duyên, tùy duyên, cơ duyên. Tuy nhiên, chữ này không mang cùng một ý nghĩa và vị trí giáo lý trong Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo. Đặc biệt, nhiều cách nói về “duyên” trong văn hóa Trung Hoa và Việt N…
Có, nhưng không có một con số duy nhất kiểu “Phật giáo quy định có X loại bệnh”. Kinh điển phân loại bệnh theo nhiều mục đích khác nhau. Nếu lấy Nikāya/Pāli làm nền tảng trước, cách phân chia quan trọng nhất là hai loại: bệnh thân và bệnh tâm.
Nền tảng kinh điển Duyên khởi (Pāli: paṭiccasamuppāda; Sanskrit: pratītyasamutpāda) là một trong những nguyên lý trung tâm của giáo pháp Phật giáo: các hiện tượng thuộc tiến trình khổ không xuất hiện một cách độc lập hay vô nguyên nhân, mà sinh khởi và chấm dứt tùy thuộc những điều kiện. Trong Nikāya, Duyên khởi đặc bi…
Các truyền thống Đại thừa phát triển tại Ấn Độ và nhiều khu vực Đông Á.
Phần VIII. Địa lý Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Phần VIII hệ thống hóa địa lý lịch sử, các tuyến truyền bá, quốc gia, trung tâm Phật học, thánh địa, tự viện, di tích khảo cổ, núi thiêng và sự phân bố Phật giáo Đại thừa trên thế giới. Mục tiêu là xây dựng một…
Phần III. Giáo lý Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Dưới đây là đề cương hoàn chỉnh cho phần Giáo lý Đại thừa, chia thành 18 nhóm nội dung. Mỗi đề mục có thể phát triển thành một bài bách khoa độc lập trên Wiki Tâm Học. Ở giai đoạn này chỉ xây dựng tiêu đề và hệ thống phân loại; nội dung chi tiết sẽ biên soạn sau. III.01.…
Phần IV. Kinh điển Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa toàn diện dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Phần này tập trung vào kinh điển (Sūtra), lịch sử hình thành, truyền dịch, các hệ thống kinh, nội dung giáo lý và phương pháp nghiên cứu văn bản. Các bộ luận sẽ được trình bày chuyên sâu ở Phần V — L…
Phần I. Lịch sử Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa toàn diện dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Lịch sử Phật giáo Đại thừa là quá trình hình thành, phát triển và truyền bá của một tập hợp rộng lớn các tư tưởng, kinh điển, cộng đồng tu tập và truyền thống Phật giáo. Đại thừa không xuất hiện như một…
Phần VII. Nhân vật Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa nhân vật dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Phần VII xây dựng hệ thống tra cứu chư Phật, Bồ-tát, luận sư, dịch giả, tổ sư, thiền sư, cao tăng, ni sư, cư sĩ và các học giả có ảnh hưởng đến sự hình thành, phát triển và truyền bá Phật giáo Đại thừ…
Phần IX. So sánh và đối chiếu Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Phần IX xây dựng hệ thống so sánh lịch sử, giáo lý, kinh điển, triết học, phương pháp tu tập, giới luật, truyền thừa, tổ chức, văn hóa và ảnh hưởng xã hội của Phật giáo Đại thừa với các truyền thống…
Phần X. Tài liệu, thư mục và nguồn nghiên cứu Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Phần X xây dựng hệ thống tài liệu tham khảo, kinh điển nguyên bản, luận điển, bản dịch, sử liệu, sách nghiên cứu, từ điển, thư viện điện tử và công cụ học thuật phục vụ việc nghiên c…
Phần VI. Truyền thừa Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) Đề cương bách khoa toàn diện dành cho Wiki Tâm Học – Phật giáo Đại thừa Phần này xây dựng hệ thống lịch sử truyền thừa, các dòng truyền pháp, tổ sư, tông phái, pháp hệ, truyền giới, truyền kinh và sự phát triển của Phật giáo Đại thừa qua các quốc gia. Trong nghiên cứu…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.