Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Phật Thích-ca và Phật A-di-đà – Không nên đồng nhất hai hình tượng Trả lời ngắn Phật Thích-ca Mâu-ni và Phật A-di-đà không phải hai tên gọi của cùng một nhân vật trong cách trình bày thông thường của kinh điển Phật giáo. Phật Thích-ca Mâu-ni (Śākyamuni) là Đức Phật gắn với nhân vật lịch sử Siddhattha Gotama/Siddhārtha…
Từ Siddhattha Gotama đến khái niệm Phật – “Phật” thực sự nghĩa là gì? Trả lời ngắn: “Phật” không phải tên riêng của Siddhattha Gotama và cũng không đơn giản có nghĩa là “một vị thần”. Buddha trong Pāli và Sanskrit mang nghĩa căn bản là: “Bậc đã tỉnh thức”, “Bậc giác ngộ”. Siddhattha Gotama là người mà truyền thống Phật…
Tăng là ai? Một nhà sư có đồng nghĩa với Tăng bảo không? Khi nói: “Con quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng.” “Tăng” ở đây có phải là bất kỳ nhà sư nào mà ta gặp? Nếu một vị xuất gia phạm lỗi, điều đó có nghĩa: Tăng bảo đã phạm lỗi? Một nhà sư có thể tự mình đại diện cho toàn bộ Tăng đoàn không? Câu trả lời ngắn là: Khôn…
Tăng đoàn được Đức Phật thành lập để làm gì? Ngày nay khi nói đến Tăng đoàn, nhiều người nghĩ ngay đến: chùa; tăng ni; tụng kinh; cầu an; cầu siêu; tổ chức lễ hội; hướng dẫn Phật tử. Nhưng khi cộng đồng đệ tử xuất gia đầu tiên hình thành cách đây hơn hai thiên niên kỷ, mục đích ban đầu của nó là gì? Đức Phật có thành l…
Xuất gia nghĩa là từ bỏ điều gì? Trong cách hiểu phổ biến, xuất gia thường được hình dung rất đơn giản: rời gia đình → cạo tóc → mặc y → vào chùa. Những điều ấy đúng ở cấp độ hình thức, nhưng chưa chạm đến ý nghĩa sâu nhất của xuất gia trong Phật giáo. Thuật ngữ Pāli pabbajjā, Sanskrit pravrajyā, mang nghĩa gần với “đi…
Cạo tóc, mặc y đã phải là đời sống Phạm hạnh? Trả lời ngắn Chưa. Cạo tóc và mặc y là những dấu hiệu quan trọng của đời sống xuất gia, nhưng tự chúng chưa đủ để làm nên Phạm hạnh. Trong Phật giáo, xuất gia tạo ra một môi trường và khuôn khổ đặc biệt để sống đời sống Phạm hạnh: rời đời sống gia đình, thọ giới, sống theo…
Tại sao người xuất gia không sở hữu đời sống như cư sĩ? Trả lời ngắn: Vì xuất gia trong Phật giáo là sự tự nguyện từ bỏ một phần lớn cấu trúc đời sống cư sĩ để tạo môi trường thuận lợi hơn cho việc đoạn trừ tham ái, chấp thủ và dành đời sống cho Giới – Định – Tuệ. Người xuất gia không chỉ là: “một người cư sĩ mặc áo tu…
Khất thực có phải ăn xin? Nhìn từ bên ngoài, hình ảnh một vị tu sĩ: ôm bát → đi từ nhà này sang nhà khác → nhận thức ăn do người khác cho rất dễ được mô tả bằng hai chữ: “ăn xin”. Nhưng trong Phật giáo, khất thực không đơn giản đồng nghĩa với ăn xin theo nghĩa thông thường. Thuật ngữ quan trọng là: Piṇḍapāta chỉ việc n…
Vì sao Đức Phật thiết lập giới luật dần dần? Ngày nay, khi đọc Luật tạng, người ta gặp một hệ thống quy định rất chi tiết về đời sống xuất gia: ăn uống; y phục; tiền bạc; quan hệ nam nữ; chỗ ở; tài sản; cách xử lý tranh chấp; nghi thức Tăng sự; cách sám hối; cách tiếp nhận người xuất gia. Điều này dễ tạo cảm giác rằng…
Giới luật là hình phạt hay phương tiện bảo hộ? Nếu hiểu giới luật Phật giáo như một bộ luật do một vị thần ban xuống, ai vi phạm sẽ bị vị thần ấy trừng phạt, thì đó không phải cách giải thích căn bản của Phật giáo. Giới (sīla/śīla) và Luật (Vinaya) trước hết là những nguyên tắc và kỷ luật nhằm: ngăn ngừa hành vi gây hạ…
Pātimokkha – Giới bổn giữ vai trò gì trong Tăng đoàn? Trả lời ngắn Pātimokkha (Sanskrit: Prātimokṣa) là cốt lõi của hệ thống giới luật cá nhân dành cho Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni, đồng thời giữ vai trò trung tâm trong việc duy trì kỷ cương, sự thanh tịnh và hòa hợp của Tăng đoàn. Nhưng Pātimokkha không nên được hiểu đơn giả…
Tỳ-kheo và Sa-di khác nhau thế nào? Trả lời ngắn: Cả Sa-di và Tỳ-kheo đều thuộc đời sống xuất gia, nhưng khác nhau chủ yếu ở cấp độ thọ giới và địa vị trong Tăng đoàn. Sa-di – Pāli: sāmaṇera, Sanskrit: śrāmaṇera – là người đã xuất gia và thọ các giới căn bản của người tập sự. Tỳ-kheo – Pāli: bhikkhu, Sanskrit: bhikṣu –…
Tỳ-kheo-ni và lịch sử Ni đoàn Phật giáo thường được hình dung với hình ảnh: Đức Phật và các vị tỳ-kheo. Nhưng ngay trong lịch sử Phật giáo cổ đại còn có một cộng đồng quan trọng khác: Bhikkhunī-saṅgha – Ni đoàn Tỳ-kheo-ni. Đây là cộng đồng những phụ nữ xuất gia thọ Cụ túc giới, sống đời phạm hạnh theo Vinaya – Luật. Th…
Bát Kỉnh Pháp – Lịch sử, văn bản và những tranh luận cần phân biệt Bát Kỉnh Pháp thường được nhắc đến trong những cuộc tranh luận khó nhất về phụ nữ trong Phật giáo. Theo một trình thuật nổi tiếng trong Luật tạng, khi Mahāpajāpatī Gotamī – Ma-ha Ba-xà-ba-đề Gotamī, dì và mẹ nuôi của Đức Phật, xin phụ nữ được xuất gia,…
Phá hòa hợp Tăng là gì và vì sao được xem là nghiêm trọng? Trong Phật giáo, “phá hòa hợp Tăng” thường chỉ hành vi cố ý gây chia rẽ một Tăng đoàn đang hòa hợp, đến mức hình thành sự phân ly thực sự trong sinh hoạt Tăng sự và cộng đồng xuất gia. Pāli thường dùng saṅghabheda: saṅgha: Tăng đoàn; bheda: chia tách, phân裂. Đ…
Devadatta – Từ tham vọng lãnh đạo đến bài học về “lõi cây” Trả lời ngắn Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) là một trong những nhân vật gây tranh luận nhất trong lịch sử văn học Phật giáo. Trong truyền thống kinh–luật, ông được mô tả là một người xuất gia có năng lực tu tập nhưng về sau bị: lợi dưỡng → danh tiếng → tham vọng lãnh…
Tại sao một người tu lâu vẫn có thể rơi vào danh vọng và quyền lực? Trả lời ngắn: Vì thời gian tu tập không tự động đồng nghĩa với mức độ giải thoát. Một người có thể: xuất gia nhiều năm; học rất nhiều kinh; giảng pháp giỏi; có nhiều đệ tử; giữ chức vụ cao; xây dựng một tổ chức lớn; được hàng nghìn người kính trọng; nh…
Giới đức có bảo đảm giác ngộ không? Một người: không sát sinh; không trộm cắp; sống chung thủy; không nói dối; không nghiện ngập; thường làm thiện; sống tử tế; thậm chí giữ giới rất nghiêm; có chắc chắn sẽ giác ngộ không? Không. Nhưng từ đó cũng không thể kết luận: “Giới không quan trọng, chỉ cần trí tuệ.” Trong Phật g…
Một vị tu sĩ phạm giới có làm Phật pháp trở thành sai không? Khi một tu sĩ Phật giáo bị phát hiện: nói dối; tham tiền; có quan hệ tình dục trái giới; lạm dụng quyền lực; tranh giành chức vị; sống xa hoa; thậm chí phạm những hành vi nghiêm trọng; một câu hỏi rất dễ xuất hiện: “Nếu người tu còn sống như vậy thì Phật pháp…
Phân biệt giáo pháp với hành vi của người đại diện tôn giáo Khi một nhà sư, vị thầy hay người lãnh đạo tôn giáo có hành vi sai trái, hai phản ứng cực đoan thường xuất hiện. Một bên nói: “Người tu còn như vậy thì giáo pháp chắc cũng chẳng có giá trị gì.” Bên kia lại nói: “Đó là người tu, không được phê bình; hãy nhìn gi…
Kính Tăng có đồng nghĩa không được chất vấn một vị tu sĩ? Trả lời ngắn Không. Kính Tăng không đồng nghĩa với việc một vị tu sĩ không thể bị chất vấn. Trong Phật giáo, sự kính trọng dành cho Tăng đoàn không biến một cá nhân xuất gia thành người: luôn luôn đúng; không thể phạm giới; không thể hiểu sai giáo pháp; không th…
Thế nào là một vị thiện tri thức đáng nương tựa? Trả lời ngắn: Một vị thiện tri thức (kalyāṇamitta – thiện hữu, bạn lành tâm linh) đáng nương tựa là người mà khi gần gũi, học hỏi và thực hành theo sự hướng dẫn của họ, ta có xu hướng: tăng trưởng thiện pháp; giữ giới vững hơn; bớt tham, sân, si; phát triển chánh kiến; b…
Đức Phật dạy kiểm chứng người thầy như thế nào? Trong đời sống tâm linh, người học thường đứng trước một vấn đề khó: Làm sao biết một vị thầy có thực sự đáng tin? Một người có thể: nói Pháp rất hay; có đông đệ tử; được tôn xưng bằng danh hiệu lớn; có vẻ từ bi; sống trong một tu viện nổi tiếng; tuyên bố đã chứng ngộ; đư…
Có nên tin một vị thầy chỉ vì có nhiều đệ tử? Một vị thầy có: hàng nghìn đệ tử; chùa rất lớn; hàng triệu lượt xem; nhiều người nổi tiếng theo học; những khóa tu đông người; nhiều chi nhánh ở nhiều quốc gia. Điều đó dễ tạo ra một suy luận: “Nếu thầy không giỏi và không chân chính thì tại sao nhiều người theo đến vậy?” Đ…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.