Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
A-hàm là gì? Khi đọc về Phật giáo sơ kỳ, chúng ta thường gặp những cách nói như: “Nikāya–A-hàm” hoặc: “đối chiếu kinh Pāli với kinh A-hàm.” Vậy A-hàm là gì? Nói ngắn gọn: A-hàm là tên Hán-Việt của Āgama, chỉ những bộ sưu tập kinh Phật giáo sớm được các truyền thống Phật giáo Ấn Độ khác nhau truyền lại, trong đó một phầ…
Nikāya và A-hàm giống và khác nhau thế nào? Nikāya và A-hàm (Āgama) là hai nhóm bộ sưu tập kinh điển bảo tồn một lượng rất lớn giáo pháp Phật giáo thời kỳ sớm qua những dòng truyền thừa khác nhau. Chúng không phải hai hệ giáo lý hoàn toàn đối lập, cũng không đơn giản là: Nikāya = Theravāda còn A-hàm = Đại thừa. Cách hi…
Vì sao so sánh Nikāya với A-hàm quan trọng khi nghiên cứu Phật giáo sớm? Trả lời ngắn So sánh Nikāya với A-hàm (Āgama) quan trọng vì đây là những bộ sưu tập kinh sớm được bảo tồn qua các dòng truyền thừa Phật giáo khác nhau. Khi một giáo lý hoặc một bài kinh xuất hiện tương ứng trong: Nikāya Pāli và: A-hàm được truyền…
Kinh nào có bản song song trong nhiều truyền thống? Trả lời ngắn Rất nhiều kinh Phật giáo sớm không chỉ tồn tại trong Pāli Nikāya của Theravāda mà còn có những bản tương ứng được bảo tồn trong: Āgama Hán dịch; Sanskrit; Gāndhārī; Tây Tạng; Vinaya của những bộ phái khác; các tuyển tập và trích dẫn cổ. Đặc biệt, bốn Nikā…
Kinh tạng Pāli có phải toàn bộ lời Đức Phật lịch sử? Trả lời ngắn Không nên nói như vậy. Kinh tạng Pāli là: một trong những kho tư liệu quan trọng nhất còn tồn tại để tiếp cận giáo pháp Phật giáo thời kỳ sớm. Trong truyền thống Theravāda, các kinh trong Canon được tiếp nhận là: Buddhavacana – Phật ngôn/lời Phật theo ng…
Làm sao nghiên cứu lời Phật mà không rơi vào hai cực đoan tin tuyệt đối và phủ nhận tất cả? Khi bắt đầu nghiên cứu kinh điển Phật giáo, người học rất dễ rơi vào một trong hai cực đoan. Cực đoan thứ nhất: “Đã nằm trong kinh thì chắc chắn từng chữ đều do chính Đức Phật nói, hoàn toàn không thay đổi trong hơn hai nghìn nă…
Luật tạng giúp nghiên cứu lịch sử Tăng đoàn như thế nào? Luật tạng (Vinaya Piṭaka/Vinaya) không chỉ là bộ giới luật dành cho người xuất gia. Nó còn là một trong những nguồn tư liệu quan trọng nhất để nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của Tăng đoàn Phật giáo. Qua Luật tạng, chúng ta có thể nhìn thấy: Tăng đoàn…
Abhidhamma và Abhidharma là gì? Trả lời ngắn Abhidhamma là dạng Pāli, còn Abhidharma là dạng Sanskrit của một thuật ngữ Phật học thường được dịch sang Hán-Việt là: A-tì-đàm, A-tì-đạt-ma hoặc Luận. Ở nghĩa rộng, Abhidhamma/Abhidharma chỉ khuynh hướng: phân tích, phân loại và hệ thống hóa giáo pháp một cách chi tiết. Như…
A-tỳ-đàm có phải chính lời Đức Phật thuyết nguyên dạng hay là hệ thống hóa về sau? Trả lời ngắn Cần đưa ra hai câu trả lời ở hai cấp độ khác nhau. Theo truyền thống Theravāda Abhidhamma Piṭaka – A-tỳ-đàm/Vi Diệu Pháp tạng được xem là Buddhavacana – lời Phật. Truyền thống Theravāda còn kể rằng Đức Phật thuyết Abhidhamma…
Chú giải khác kinh điển như thế nào? Trả lời ngắn Kinh điển và chú giải không phải cùng một tầng văn bản. Nói đơn giản: Kinh điển là những văn bản được một truyền thống Phật giáo tiếp nhận vào Canon – Thánh điển/kinh điển chính thức của mình. Còn: Chú giải là những tác phẩm được biên soạn để giải thích kinh điển: giải…
Buddhaghosa và Thanh Tịnh Đạo đóng vai trò gì trong Theravāda? Nếu Tam tạng Pāli là nền kinh điển căn bản của Theravāda, thì một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đối với cách Theravāda về sau đọc, giải thích và hệ thống hóa Tam tạng là: Buddhaghosa – Phật Âm. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là: Visuddhimagga…
Kinh, Luận và Chú giải – Khi trích dẫn cần phân biệt ra sao? Khi viết hoặc nghiên cứu Phật học, một trong những nguyên tắc quan trọng nhất là phải phân biệt: Kinh nói gì? Luận giải thích thế nào? Chú giải của truyền thống diễn giải ra sao? Một vị thầy hiện đại đang đưa ra cách hiểu nào? Bốn tầng này có thể liên hệ rất…
Một giáo lý xuất hiện trong chú giải nhưng không thấy rõ trong kinh sớm nên được trình bày thế nào? Trả lời ngắn Nếu một giáo lý được trình bày rõ trong chú giải, luận thư hoặc hệ thống Phật học về sau, nhưng không thấy rõ dưới cùng hình thức trong các kinh sớm, cách trình bày cẩn thận nhất là: Nói rõ giáo lý ấy xuất h…
Các tầng văn bản Phật giáo – Từ lời dạy sớm đến hệ thống giải thích hậu kỳ Trả lời ngắn Văn học Phật giáo mà chúng ta có ngày nay không phải: một bộ sách được Đức Phật viết ra trong cùng một thời điểm. Nó là kết quả của: hơn hai thiên niên kỷ truyền thừa, kết tập, hệ thống hóa, chú giải, dịch thuật và phát triển tư tưở…
Kinh Đại thừa xuất hiện trong lịch sử như thế nào? Trả lời ngắn Kinh Đại thừa không xuất hiện như một: “bộ Đại thừa hoàn chỉnh” được viết ra trong một thời điểm duy nhất. Theo nghiên cứu lịch sử hiện đại, những văn bản được gọi chung là: Mahāyāna Sūtra – Kinh Đại thừa xuất hiện dần trong các cộng đồng Phật giáo Ấn Độ:…
“Đại thừa” ban đầu chỉ điều gì? Ngày nay khi nghe: Đại thừa – Mahāyāna người ta thường nghĩ ngay đến một trong những nhánh lớn của Phật giáo, bao gồm: Trung quán; Duy thức; Thiền; Tịnh độ; Hoa Nghiêm; Thiên Thai; nhiều truyền thống Đông Á; và những dòng tư tưởng có ảnh hưởng sâu đến Phật giáo Tây Tạng. Điều này đúng kh…
Kinh Bát-nhã – Vì sao Tánh Không trở thành chủ đề trung tâm? Kinh Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā) là một trong những dòng kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa. Trong dòng văn học này, Tánh Không – śūnyatā – trở thành một phương tiện trung tâm để diễn đạt trí tuệ giải thoát. Nhưng Tánh Không không nên được…
Bát-nhã Tâm Kinh đang nói về điều gì? Trả lời ngắn Bát-nhã Tâm Kinh (Prajñāpāramitāhṛdaya, thường gọi Heart Sūtra) đang nói về: trí tuệ thấy rằng năm uẩn và tất cả các pháp đều “Không” – không có tự tính độc lập, cố định và tự tồn tại. Thông điệp của kinh không phải: “Không có gì tồn tại.” Cũng không phải: “Thế giới ch…
“Sắc tức thị Không” nên đọc trong toàn bộ văn cảnh thế nào? Trả lời ngắn Câu nổi tiếng: “Sắc tức thị Không” không nên được đọc riêng lẻ. Trong Bát-nhã Tâm Kinh, nó nằm trong một cụm ý đầy đủ hơn: Sắc bất dị Không, Không bất dị Sắc; Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc. Và ngay sau đó: Thọ, tưởng, hành, thức diệc phục n…
Kinh Kim Cang – Phá chấp vào người, pháp và cả công đức Trả lời ngắn Kinh Kim Cang là một kinh thuộc hệ thống: Prajñāpāramitā – Bát-nhã Ba-la-mật-đa của Phật giáo Đại thừa. Tên Sanskrit thường được biết đến là: Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra có thể hiểu là: Kinh Bát-nhã có sức cắt phá như kim cương. Điểm đặc biệt c…
“Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm” nằm trong mạch tư tưởng nào? “Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm” là một trong những câu nổi tiếng nhất của Phật giáo Đại thừa Đông Á. Câu Hán: 應無所住而生其心 thường được đọc Hán-Việt: Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm. Có thể hiểu khái quát: Nên sinh khởi tâm mà không trụ vào đâu. Hoặc diễn đạ…
Kinh Pháp Hoa – Nhất thừa và Phương tiện thiện xảo Kinh Pháp Hoa – Saddharmapuṇḍarīka Sūtra – là một trong những kinh Đại thừa có ảnh hưởng sâu rộng nhất tại Đông Á. Hai tư tưởng nổi bật nhất của kinh là “Nhất thừa” và “Phương tiện thiện xảo”. Có thể tóm tắt rất ngắn: Phương tiện thiện xảo: Đức Phật giảng dạy bằng nhiề…
“Chỉ có một Phật thừa” nghĩa là gì? Trả lời ngắn Câu “chỉ có một Phật thừa” thường gắn đặc biệt với Kinh Pháp Hoa – Saddharmapuṇḍarīka Sūtra, một kinh Đại thừa có ảnh hưởng rất lớn. Ý chính không phải: Chỉ có một tông phái Phật giáo đúng, còn tất cả tông phái khác đều sai. Mà trong logic của Kinh Pháp Hoa: Những con đư…
Kinh Hoa Nghiêm – Thế giới tương tức và mạng lưới duyên khởi Trả lời ngắn Kinh Hoa Nghiêm – Sanskrit: Avataṃsaka Sūtra, thường được gọi đầy đủ trong Hán truyền là Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh – là một trong những bộ kinh Đại thừa có ảnh hưởng lớn nhất đối với Phật giáo Đông Á. Một trong những cách đọc nổi bật…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.