Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Hữu học và Vô học trong Phật giáo nghĩa là gì? Trả lời ngắn Trong Phật giáo, Hữu học và Vô học là những thuật ngữ kỹ thuật chỉ mức độ hoàn thành con đường giải thoát, không phải trình độ học vấn. Hữu học Pāli: sekha / sekkha Sanskrit: śaikṣa nghĩa là: người vẫn còn phải tu học, huấn luyện để hoàn tất con đường. Trong c…
Bậc Thánh còn tạo nghiệp không? Một câu thường được nghe trong Phật giáo là: “Bậc Thánh không còn tạo nghiệp.” Nhưng nếu hiểu theo nghĩa đen, câu này lập tức gây khó khăn. Một vị A-la-hán vẫn: đi, đứng, ăn, nói, giảng pháp, giúp người, đưa ra quyết định. Nếu “nghiệp” đơn giản có nghĩa là hành động, rõ ràng vị ấy vẫn hà…
A-la-hán còn cảm giác đau không? Có. Một vị A-la-hán vẫn có thể: bị bệnh; bị thương; già; chịu nóng lạnh; đau nhức; cảm nhận những cảm thọ khó chịu của thân. A-la-hán không trở thành một cơ thể mất khả năng cảm giác. Điều đã chấm dứt không phải là mọi cảm thọ đau, mà là tham ái, sân hận, chấp thủ và vô minh đối với cảm…
A-la-hán vẫn cảm nhận lạc và khổ khi còn sống, nhưng không còn tham, sân, si và sự chấp thủ vào cảm thọ. Phân biệt cảm thọ, phiền não và lòng bi.
A-la-hán và Đức Phật giống và khác nhau thế nào? Trả lời ngắn Nếu nói theo Phật giáo sớm và Theravāda, Đức Phật và một vị A-la-hán đệ tử giống nhau ở sự giải thoát căn bản: lậu hoặc đã đoạn tận; những kiết sử đưa đến tái sinh đã được đoạn; tham, sân, si không còn; việc cần làm cho giải thoát đã hoàn tất; không còn tái…
Giác ngộ và giải thoát – Hai từ này có hoàn toàn đồng nghĩa? Trong cách nói Phật giáo hiện nay, chúng ta thường gặp: “Đức Phật giác ngộ.” “A-la-hán được giải thoát.” “Mục đích của đạo Phật là giác ngộ và giải thoát.” Đôi khi “giác ngộ” và “giải thoát” được dùng gần như hai từ đồng nghĩa. Điều đó không hẳn sai. Nhưng nế…
Giải thoát khỏi điều gì? “Giải thoát” là một trong những từ được sử dụng nhiều nhất trong Phật giáo. Nhưng giải thoát khỏi điều gì? Khỏi cuộc đời? Khỏi cơ thể? Khỏi cảm xúc? Khỏi xã hội? Khỏi thế giới? Hay chết đi để đến một thế giới tốt đẹp hơn? Nếu không làm rõ câu hỏi này, toàn bộ mục tiêu của đạo Phật rất dễ bị hiể…
Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát khác nhau thế nào? Trả lời ngắn: Trong kinh điển Phật giáo sớm thường gặp cặp: Tâm giải thoát – cetovimutti Tuệ giải thoát – paññāvimutti Hai thuật ngữ có liên hệ rất chặt nhưng không nên hiểu đơn giản rằng: Tâm giải thoát = chỉ có Định và Tuệ giải thoát = chỉ có Tuệ. Ở một cách hiểu că…
Tâm giải thoát bất động – “Lõi cây” của đời sống Phạm hạnh Trả lời ngắn Nếu phải hỏi: Tu Phật cuối cùng để đạt điều gì? thì Đại kinh Thí dụ Lõi cây – Mahāsāropama Sutta (MN 29) đưa ra một câu trả lời rất trực tiếp: “Tâm giải thoát bất động chính là mục đích của Phạm hạnh này, là lõi cây, là mục tiêu cuối cùng của Phạm…
Giải thoát có phải một trạng thái thiền đặc biệt? Một người ngồi thiền có thể trải nghiệm những trạng thái rất khác đời sống thông thường: tâm cực kỳ yên, hỷ lạc mạnh, thân dường như biến mất khỏi sự chú ý, cảm giác không còn ranh giới, suy nghĩ gần như dừng lại, cảm giác rộng lớn hoặc trống không, những tầng định rất…
Niết-bàn là gì nếu không phải một nơi chốn? Niết-bàn (Nibbāna trong Pāli, Nirvāṇa trong Sanskrit) là mục tiêu tối hậu của con đường Phật giáo. Nhưng một câu hỏi lập tức xuất hiện: Nếu Niết-bàn không phải thiên đường, không phải một cõi và không phải nơi linh hồn đi đến sau khi chết, vậy Niết-bàn thực sự là gì? Câu trả…
Niết-bàn có phải hư vô? Trả lời ngắn: Không nên đồng nhất Niết-bàn với hư vô. Trong Phật giáo, Niết-bàn (Pāli: Nibbāna; Sanskrit: Nirvāṇa) trước hết được mô tả bằng sự đoạn tận tham, sân, si; chấm dứt ái, chấp thủ và những điều kiện khiến Khổ và tái sinh tiếp tục. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa Niết-bàn là: một linh…
Niết-bàn có phải trạng thái hạnh phúc vĩnh viễn của một linh hồn? Trả lời ngắn Không, nếu câu này được hiểu là: có một linh hồn hay cái “Ta” bất biến tồn tại bên trong con người; sau khi chết linh hồn ấy đi vào Niết-bàn và hưởng một cảm giác hạnh phúc vô tận. Đó không phải mô hình căn bản của Phật giáo. Phật giáo dạy:…
Niết-bàn và sự đoạn tận tham – sân – si liên hệ thế nào? Niết-bàn có lẽ là một trong những khái niệm vừa quan trọng vừa dễ bị hiểu sai nhất của Phật giáo. Có người hình dung Niết-bàn là: một thiên đường mà người tu sẽ đến sau khi chết. Người khác lại hiểu: một trạng thái thiền cực kỳ an lạc. Có cách giải thích hiện đại…
Niết-bàn hữu dư y và vô dư y nên hiểu thế nào? Trong kinh điển Phật giáo có một cách phân biệt rất quan trọng: Niết-bàn hữu dư y và Niết-bàn vô dư y. Các thuật ngữ Pāli thường gặp là: sa-upādisesa-nibbāna-dhātu – Niết-bàn giới còn dư y; anupādisesa-nibbāna-dhātu – Niết-bàn giới không còn dư y. Thoạt nghe, người đọc rất…
Một vị A-la-hán sau khi chết “đi đâu”? Trả lời ngắn: Theo Phật giáo sơ kỳ và Theravāda, khi một vị A-la-hán qua đời, không còn tái sinh. Nhưng hỏi vị ấy “đi đâu” có thể đã đặt vấn đề sai cách. Kinh điển sớm không nói: A-la-hán chết rồi linh hồn đi đến Niết-bàn. Cũng không nói đơn giản: A-la-hán bị tiêu diệt và trở thàn…
Vì sao Đức Phật không xác nhận Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết? Trả lời ngắn Khi được hỏi về Như Lai sau khi chết, kinh điển sớm ghi lại bốn khả năng: Như Lai tồn tại sau khi chết. Như Lai không tồn tại sau khi chết. Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết. Như Lai không tồn tại cũng không phả…
Bốn câu hỏi về Như Lai sau khi chết và giới hạn của tư duy khái niệm Một trong những vấn đề triết học sâu nhất của Phật giáo xuất hiện qua bốn câu hỏi: Sau khi chết, Như Lai còn tồn tại? Sau khi chết, Như Lai không còn tồn tại? Sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại? Sau khi chết, Như Lai không phải tồn tạ…
Sinh tử chấm dứt nghĩa là gì? Phật giáo thường nói: Niết-bàn là chấm dứt sinh tử. Nhưng câu này rất dễ bị hiểu sai. Nó có phải nghĩa là: người giác ngộ không còn già? không còn chết? cơ thể trở thành bất tử? Hay: chết rồi biến mất hoàn toàn? Đều không phải cách hiểu đầy đủ. Theo cấu trúc Duyên khởi, sinh tử chấm dứt tr…
Giải thoát khỏi luân hồi có phải mong muốn biến mất? Trả lời ngắn: Không. Giải thoát khỏi luân hồi trong Phật giáo không nên hiểu là: “Tôi quá chán cuộc sống nên muốn mình biến mất hoàn toàn.” Đó không phải định nghĩa của Niết-bàn. Kinh điển còn phân biệt những dạng tham ái, trong đó có: dục ái – tham ái đối với dục; h…
Tại sao người giác ngộ vẫn sống giữa thế gian? Trả lời ngắn Người giác ngộ vẫn có thể sống giữa thế gian bởi: Giác ngộ chấm dứt tham, sân, si và những điều kiện dẫn đến tái sinh; nó không làm cơ thể của đời hiện tại lập tức biến mất. Một vị A-la-hán sau khi giác ngộ vẫn còn: thân thể → các giác quan → cảm thọ → ký ức →…
“Ở trong thế gian nhưng không bị thế gian trói buộc” nghĩa là gì? “Ở trong thế gian nhưng không bị thế gian trói buộc” là một cách diễn đạt rất đẹp về tinh thần tu tập Phật giáo. Nhưng nếu hiểu không cẩn thận, nó có thể trở thành một khẩu hiệu mơ hồ: sống giữa đời nhưng mặc kệ mọi thứ; hoặc: không cần quan tâm đến tiền…
Pháp thế gian và pháp xuất thế gian gặp nhau ở đâu? Trong Phật giáo thường xuất hiện hai cách nói: pháp thế gian và pháp xuất thế gian. Nghe qua, chúng dễ tạo thành một sự đối lập: thế gian = đời sống bình thường; xuất thế gian = rời bỏ đời sống để đến một thế giới khác. Từ đó có thể sinh ra quan niệm: muốn tu thì phải…
Tu hành có phải rời bỏ cuộc đời? Trả lời ngắn: Không nhất thiết. Trong Phật giáo, tu hành không đơn giản có nghĩa: rời bỏ cuộc đời. Điều cần được buông bỏ căn bản là: tham, sân, si và chấp thủ. Tuy nhiên, cũng không nên đi sang cực đoan ngược lại và nói: “Phật giáo không coi trọng xuất ly; cứ sống thế nào cũng được, ch…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.