Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Trong Phật giáo, nhân duyên không đơn giản có nghĩa là “duyên gặp gỡ”, “duyên vợ chồng” hay một sự sắp đặt của số phận. Theo nghĩa khái quát: Nhân duyên là các nguyên nhân và điều kiện nương vào nhau để một hiện tượng sinh khởi, tồn tại, biến đổi và đoạn diệt. Có thể diễn đạt đơn giản:
Như lý tác ý là một khái niệm rất quan trọng của Phật giáo, Pāli là yoniso manasikāra. Nói ngắn gọn, đó là hướng tâm và xem xét sự việc một cách đúng đắn, đi đến căn nguyên và theo chiều hướng giúp phát sinh thiện pháp, trí tuệ và sự đoạn trừ khổ.
Trong Phật giáo, “sanh thiên” có nghĩa là sau khi chết, một chúng sinh do những nghiệp thiện tương ứng được tái sinh vào thiên giới – những cảnh giới có nhiều an lạc và tuổi thọ dài hơn cõi người. Trong kinh điển Pāli thường gặp những cách diễn đạt như: sagga – thiên giới; deva – chư thiên; sugati – thiện thú/cảnh giới…
“Oan gia trái chủ” là một chủ đề cần tách Phật giáo kinh điển khỏi tín ngưỡng Phật giáo dân gian và các phát triển Đông Á về sau. Nếu gom tất cả thành “Đức Phật dạy oan gia trái chủ theo mình đòi nợ” thì không chính xác về lịch sử văn bản. Nghĩa chữ khá đơn giản: oan/oán gia là người có oán thù với mình; trái chủ là ch…
Điểm cần làm rõ cho bài Wiki là “nhân” và “duyên” không phải lúc nào cũng được các truyền thống Phật giáo phân chia cứng nhắc theo công thức “nhân = nguyên nhân chính, duyên = nguyên nhân phụ”. Cách giải thích đó hữu ích cho nhập môn, nhưng A-tỳ-đàm Theravāda, Sarvāstivāda và Đại thừa có hệ thống thuật ngữ tinh tế hơn.
chatgpt 29/09/2026 PHÂN BIỆT PHÁP THẾ GIAN VÀ PHÁP XUẤT THẾ GIAN 1. Khái niệm cơ bản Trong Phật giáo: Thế gian – lokiya: thuộc phạm vi thế gian, còn nằm trong tiến trình luân hồi. Xuất thế gian – lokuttara: vượt khỏi thế gian theo nghĩa trực tiếp liên hệ đến sự chứng ngộ và giải thoát. “Xuất thế gian” ở đây không đơn g…
Điểm cần làm rõ nhất là: “hữu vi – vô vi” trong Phật giáo và “hữu vi – vô vi” trong Lão Tử không phải cùng một cặp khái niệm, dù khi dịch sang tiếng Việt/Hán-Việt chúng trông giống hệt nhau. Đặc biệt, vô vi (無為, wúwéi) của Lão Tử không phải vô vi pháp (無為法, asaṅkhata/asaṃskṛta) của Phật giáo.
Hai khái niệm này không đồng nghĩa, dù có vùng nghĩa giao nhau. Đặc biệt, “pháp thế gian” còn có thể mang vài nghĩa tùy văn cảnh, trong khi “pháp hữu vi” là một phạm trù kỹ thuật rõ hơn trong Phật học.
PHÁP XUẤT THẾ GIAN VÀ PHÁP VÔ VI LÀ GÌ? Hai khái niệm này cũng rất dễ bị đồng nhất, nhưng không hoàn toàn giống nhau. Đặc biệt trong Theravāda/A-tỳ-đàm: xuất thế gian (lokuttara) nói về phạm vi của tâm/con đường vượt khỏi thế gian, còn vô vi (asaṅkhata) nói về pháp không bị tạo thành bởi các điều kiện. Vì vậy Đạo–Quả x…
Trong cách gọi phổ biến tại Việt Nam, Phật giáo thường được nói đến qua hai dòng lớn: Phật giáo Nam Tông Phật giáo Bắc Tông Tên gọi này chủ yếu phản ánh hướng truyền bá lịch sử, hệ kinh điển và môi trường văn hóa, chứ không có nghĩa Đức Phật đã thành lập hai hệ phái “Nam” và “Bắc”. Nói khái quát: Nam Tông thường chỉ Th…
Khung lịch sử và nghiên cứu về Phật giáo thời kỳ đầu, dùng làm một trục đối chiếu của Wiki Tâm Học.
PHẦN VIII. ĐỊA LÝ PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Địa lý Phật giáo Sơ kỳ nghiên cứu không gian hình thành, phát triển và truyền bá Phật giáo từ thời Đức Phật đến các cộng đồng Phật giáo đầu tiên. Nội dung bao gồm các vương quốc, thành thị, làng mạc, rừng núi, tu viện, địa điểm thuyết pháp, t…
PHẦN III. GIÁO LÝ PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Phần Giáo lý Phật giáo Sơ kỳ trình bày những tư tưởng và nguyên lý cốt lõi được ghi nhận trong các nguồn kinh điển Phật giáo thời kỳ đầu, đặc biệt là các bộ Nikāya bằng tiếng Pāli và Āgama (A-hàm) được bảo tồn trong Hán tạng. Mục tiêu là xây…
PHẦN IV. KINH ĐIỂN PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Kinh điển Phật giáo Sơ kỳ (Early Buddhist Texts – EBTs) là những nguồn văn bản quan trọng để nghiên cứu giáo lý, giới luật, đời sống Tăng đoàn và lịch sử hình thành Phật giáo trong các thế kỷ đầu. Khác với việc đồng nhất Phật giáo Sơ kỳ với…
LỊCH SỬ PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương tổng thể dành cho Wiki Tâm Học Tôi sẽ trình bày toàn bộ phần Lịch sử Phật giáo Sơ kỳ trong một lần, theo cấu trúc bách khoa từ cơ bản đến chuyên sâu. Đây là bản nội dung nền tảng gồm các đề mục, tóm lược lịch sử và định hướng nghiên cứu. Các bài chuyên sâu có thể được bổ sung sau mà khô…
PHẦN VII. NHÂN VẬT PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Nhân vật Phật giáo Sơ kỳ là chuyên mục nghiên cứu những con người có vai trò trong sự hình thành, truyền dạy, thực hành, bảo tồn và phát triển Phật giáo từ thời Đức Phật đến các thế hệ Tăng đoàn và bộ phái đầu tiên. Chuyên mục không chỉ giới…
PHẦN IX. SO SÁNH PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học So sánh Phật giáo Sơ kỳ là chuyên mục nghiên cứu những điểm tương đồng, khác biệt và sự phát triển lịch sử giữa giáo pháp được bảo tồn trong các nguồn kinh điển cổ với các truyền thống Phật giáo hình thành và phát triển về sau. Chuyên mục này…
PHẦN X. TÀI LIỆU THAM KHẢO PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Tài liệu tham khảo Phật giáo Sơ kỳ là hệ thống thư mục, nguồn kinh điển, bản dịch, tư liệu lịch sử, khảo cổ, nghiên cứu học thuật và công cụ tra cứu phục vụ việc tìm hiểu những giai đoạn đầu của Phật giáo. Đối với Wiki Tâm Học, phần…
PHẦN VI. TRUYỀN THỪA PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Truyền thừa Phật giáo Sơ kỳ là quá trình gìn giữ, truyền dạy và tiếp nối giáo pháp, giới luật, phương pháp tu tập và đời sống Tăng đoàn từ thời Đức Phật đến các thế hệ đệ tử và cộng đồng Phật giáo về sau. Khác với một số hệ thống truyền th…
PHẦN V. TU TẬP PHẬT GIÁO SƠ KỲ Đề cương bách khoa toàn diện – Wiki Tâm Học Tu tập trong Phật giáo Sơ kỳ là tiến trình rèn luyện thân, lời nói và tâm ý nhằm giảm thiểu, rồi đoạn tận tham, sân, si; phát triển giới hạnh, định tâm và trí tuệ; hướng đến giải thoát khỏi khổ đau và vòng sinh tử. Các phương pháp thực hành được…
Phật giáo sơ kỳ “Phật giáo sơ kỳ” (Early Buddhism) chủ yếu là một khái niệm lịch sử và nghiên cứu, dùng để nói đến những lớp Phật giáo cổ xưa nhất, đặc biệt giáo pháp và đời sống Tăng đoàn trong thời Đức Phật và những thế hệ đầu sau khi Ngài nhập Niết-bàn, trước khi các hệ thống bộ phái và học thuyết về sau phát triển…
Phật giáo nhập thế, giáo dục, khoa học, tâm lý học, truyền thông, toàn cầu hóa.
Đối chiếu với Ấn Độ giáo, Kỳ-na giáo, Đạo giáo, Nho giáo, Kitô giáo và các truyền thống khác.
Có thể nói “Phật pháp bất ly thế gian pháp” là đúng nếu hiểu đúng nghĩa, nhưng cần lưu ý rất quan trọng: đây không phải một câu nguyên văn quen thuộc của Đức Phật trong Nikāya. Nó gần với cách diễn đạt của Phật giáo Đại thừa Đông Á/Thiền tông, đặc biệt thường được liên hệ với tư tưởng trong Pháp Bảo Đàn Kinh của Huệ Nă…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.