Thuật ngữ, giáo lý, câu hỏi trong các nhóm và nghiên cứu về đạo Phật.
Từ mắt và sắc đến cả một thế giới của “tôi” Trả lời ngắn Một kinh nghiệm nhìn tưởng như rất đơn giản: mắt hình sắc ↓ nhãn thức ↓ xúc ↓ thọ ↓ rồi trong điều kiện vô minh có thể tiếp tục thành: ái ↓ thủ ↓ hữu. Từ một sự kiện ban đầu chỉ là: “có cái được thấy” tâm có thể dần xây dựng: “Tôi đang thấy.” “Tôi thích cái này.”…
Ý thức sinh khởi thế nào theo Duyên khởi? Khi nói: “Tôi đang suy nghĩ.” ta rất dễ hình dung bên trong mình có một: “cái Tôi” đang đứng phía sau tâm trí, quan sát và điều khiển các ý nghĩ. Nhưng Phật giáo phân tích kinh nghiệm theo một cách khác. Thức không được trình bày như: một linh hồn thường hằng đang sử dụng thân…
Tâm và thức có phải một? Khi đọc kinh Phật, ta thường gặp: tâm; ý; thức. Trong Pāli, ba từ thường gặp là: citta – tâm; mano – ý; viññāṇa – thức. Vậy chúng có phải ba tên gọi của cùng một thứ? Hay là ba thực thể hoàn toàn khác nhau? Câu trả lời chính xác nhất là: Chúng có phạm vi chồng lấn rất lớn và đôi khi được dùng g…
Thức có phải linh hồn chuyển từ đời này sang đời khác? Trả lời ngắn: Không. Trong Phật giáo, thức – viññāṇa không nên được hiểu như một linh hồn thường hằng rời thân này rồi di chuyển sang một thân khác. Thức: cũng là pháp duyên sinh. Nó: sinh khi có điều kiện; thay đổi; phụ thuộc căn và cảnh; thuộc năm uẩn; không phải…
Dòng tâm thức là gì? Có một thực thể chạy xuyên qua nhiều đời không? Trả lời ngắn “Dòng tâm thức” không nên được hiểu là một thực thể bất biến chạy xuyên qua nhiều đời. Trong Phật giáo, có thể nói đến: một sự tiếp nối của các tiến trình tâm–thân theo quan hệ nhân duyên. Khoảnh khắc trước tạo điều kiện cho: khoảnh khắc…
Thức tái sinh nên hiểu thế nào giữa các truyền thống? Một trong những câu hỏi khó nhất của Phật giáo là: Nếu không có một linh hồn thường hằng, cái gì nối đời này với đời sau? Và từ đó xuất hiện cách nói: “thức tái sinh.” Nhưng cụm từ này rất dễ gây hiểu lầm. Người ta có thể tưởng tượng: Thân A chết ↓ một thứ tên là: T…
A-lại-da thức là gì và tại sao Duy thức cần khái niệm này? Trong Phật giáo Đại thừa, đặc biệt truyền thống: DUY THỨC – YOGĀCĀRA ta thường gặp một thuật ngữ rất nổi tiếng: A-LẠI-DA THỨC Sanskrit: ālaya-vijñāna thường được dịch là: tàng thức; thức chứa; thức nền; thức kho tàng. Nhưng những cách dịch này rất dễ khiến ngườ…
Phật tính có phải linh hồn được gọi bằng tên khác? Trả lời ngắn: Không nên đồng nhất Phật tính với một linh hồn hay tự ngã thường hằng được đổi tên. Trong phần lớn cách giải thích chính thống của Phật giáo Đại thừa, Phật tính – tathāgatagarbha không phải: một “cái Tôi thật” bất biến nằm bên trong mỗi người; một linh hồ…
Như Lai tạng và Vô ngã có mâu thuẫn không? Trả lời ngắn Không nhất thiết mâu thuẫn — nhưng có thể trở thành mâu thuẫn nếu Như Lai tạng được hiểu như một linh hồn hay tự ngã thường hằng. Vô ngã – anātman/anattā phủ nhận việc chấp một thực thể: thường hằng, độc lập, tự chủ tuyệt đối, đứng phía sau thân–tâm, là “Ta thật”…
Tánh Không và Phật tính có đối lập nhau không? Một bên Phật giáo Đại thừa nói: Các pháp đều Không. Không tự tính. Không có một bản thể độc lập, bất biến. Nhưng một bên lại nói: Chúng sinh có Phật tính. Thậm chí một số kinh điển sử dụng những ngôn từ rất tích cực để mô tả Phật tính: thường, thanh tịnh, sáng suốt, không…
Duyên khởi – Tánh Không – Trung đạo liên hệ như thế nào? Ba khái niệm rất lớn của Phật giáo thường được học riêng: DUYÊN KHỞI TÁNH KHÔNG TRUNG ĐẠO. Nhưng đặc biệt trong triết học Trung quán, chúng liên hệ với nhau cực kỳ chặt chẽ. Có thể tạm tóm tắt: Vì các pháp do duyên mà sinh nên chúng không tồn tại bằng tự tính độc…
Từ Vô ngã của Nikāya đến Tánh Không của Đại thừa – Nên hiểu sự phát triển này thế nào? Trả lời ngắn: Có thể hiểu Tánh Không của Đại thừa là một sự phát triển triết học sâu rộng trên nền tảng Vô ngã và Duyên khởi đã có trong Phật giáo sớm, nhưng không nên đơn giản nói: “Vô ngã và Tánh Không hoàn toàn là một giáo lý, chỉ…
Điều gì là nền tảng chung của các truyền thống Phật giáo? Trả lời ngắn Theravāda, các truyền thống Đại thừa Đông Á và Phật giáo Kim Cương thừa có nhiều khác biệt về: kinh điển được thừa nhận, lý tưởng tu tập, triết học, nghi lễ, thiền định, cách diễn đạt Niết-bàn và Phật quả, hình thức tổ chức Tăng đoàn, phương tiện th…
Phật giáo sơ kỳ là gì? Có đồng nghĩa Theravāda không? Trong tiếng Việt, ta thường gặp những cách gọi: Phật giáo nguyên thủy Phật giáo Nam truyền Theravāda Phật giáo sơ kỳ Phật giáo thời Đức Phật và đôi khi tất cả được dùng như thể: cùng một khái niệm. Nhưng xét về lịch sử Phật giáo: chúng không hoàn toàn đồng nghĩa. Đi…
Nikāya và A-hàm – Hai nguồn kinh điển sớm liên hệ thế nào? Khi đọc sách Phật giáo, ta thường gặp hai cách dẫn nguồn: “Theo kinh Nikāya...” và: “Theo kinh A-hàm...” Điều này dễ tạo cảm giác rằng: Nikāya là kinh của: Theravāda còn: A-hàm là kinh của: Đại thừa. Rồi từ đó người ta tưởng: Nikāya và A-hàm đại diện cho hai hệ…
Theravāda kế thừa Phật giáo thời kỳ đầu như thế nào? Trả lời ngắn: Theravāda là một truyền thống Phật giáo còn tồn tại đến ngày nay có mức độ kế thừa rất sâu từ Phật giáo Ấn Độ thời kỳ đầu, đặc biệt qua Tam tạng Pāli, Luật tạng, hệ thống tu viện, Tứ Thánh Đế, Bát Chánh Đạo, Duyên khởi, Vô thường, Khổ, Vô ngã và lý tưởn…
Đại thừa xuất hiện trong lịch sử Phật giáo như thế nào? Trả lời ngắn Đại thừa – Mahāyāna không xuất hiện trong một ngày, do một người sáng lập, hay như một giáo phái hoàn chỉnh đột ngột tách khỏi Phật giáo trước đó. Theo những gì có thể phục dựng từ văn bản, thủ bản, dịch thuật và khảo cổ, một bức tranh thận trọng hơn…
Kim Cương thừa phát triển trên nền tảng nào? Kim Cương thừa – Vajrayāna – thường gây ấn tượng rất khác với những hình thức Phật giáo quen thuộc. Người ta thấy: mantra – chân ngôn, mudrā – ấn, maṇḍala – đàn tràng, quán tưởng Bổn tôn, lễ quán đảnh, guru yoga, các pháp khí, những hình tượng nhiều tay, nhiều mặt, các vị hộ…
Vì sao Phật giáo có nhiều truyền thống nhưng cùng nhận mình là Phật pháp? Ngày nay, bước vào thế giới Phật giáo, người học có thể gặp: Theravāda; Thiền tông; Tịnh độ; Thiên Thai; Hoa Nghiêm; Trung quán; Duy thức; Phật giáo Tây Tạng; các truyền thống Kim Cương thừa; cùng nhiều tông phái và dòng truyền thừa nhỏ hơn. Cách…
A-la-hán và Bồ-tát – Khác biệt nằm ở đâu? Trả lời ngắn: A-la-hán và Bồ-tát không nên được hiểu đơn giản là: A-la-hán = chỉ lo giải thoát cho mình còn: Bồ-tát = hy sinh để cứu người. Khác biệt thực sự nằm sâu hơn, liên quan đến: mục tiêu của con đường; lý tưởng tu tập; cách các truyền thống hiểu Phật quả; phạm vi của Bồ…
Lý tưởng A-la-hán có phải chỉ giải thoát cho riêng mình? Trả lời ngắn Không nên hiểu lý tưởng A-la-hán là “chỉ lo giải thoát cho mình, mặc kệ người khác”. Đúng là trong Phật giáo sớm và Theravāda, con đường của vị đệ tử hướng tới: đoạn tận tham – sân – si, chấm dứt Khổ và đạt A-la-hán quả. Theo nghĩa đó: mỗi người phải…
Bồ-đề tâm là gì và vì sao trở thành trung tâm của Bồ-tát đạo? Trong Đại thừa, một trong những thuật ngữ quan trọng nhất là: Bồ-đề tâm – bodhicitta. Người ta thường giải thích rất ngắn: “Tâm muốn thành Phật để cứu độ chúng sinh.” Cách nói này nắm được phần cốt lõi, nhưng nếu không giải thích thêm rất dễ bị hiểu thành: “…
Bồ-tát trong kinh điển sớm và Bồ-tát Đại thừa khác nhau thế nào? “Bồ-tát” là một trong những thuật ngữ quan trọng nhất của Phật giáo. Pāli: bodhisatta Sanskrit: bodhisattva. Ngày nay, khi nghe “Bồ-tát”, nhiều người lập tức nghĩ đến: Quán Thế Âm; Văn Thù; Phổ Hiền; Địa Tạng; Bồ-đề tâm; Lục Ba-la-mật; cứu độ chúng sinh;…
Ba-la-mật trong Theravāda và Đại thừa giống và khác nhau thế nào? Trả lời ngắn: Theravāda và Đại thừa đều có giáo lý về Ba-la-mật – những phẩm chất được tu tập đến mức viên mãn trên con đường giác ngộ. Hai truyền thống chia sẻ nhiều nội dung như: bố thí; trì giới; nhẫn; tinh tấn; trí tuệ; quyết tâm; từ bi và những phẩm…
Thuật ngữ được tra từ các trang giáo lý đã xuất bản. Nhãn truyền thống theo phân loại từng bài; câu hỏi đang hoàn thiện có ghi chú riêng.
Mở trang tra cứu để lọc theo nhóm và duyệt toàn bộ kết quả.